Người cao tuổi - khách hàng bị bỏ mặc | Bài 3: Lấp khoảng trống y tế, từ... Bộ trưởng và chuyên gia

Kỳ 2 của chuyên đề "Kinh tế bạc: Khi người già ở lại trong nền kinh tế" sẽ đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi đó.

Bài 3: Lấp khoảng trống y tế người cao tuổi, từ... Bộ trưởng và chuyên gia

Từ thực tế người cao tuổi phải đi xa để khám bệnh, phụ thuộc vào tuyến trên và thiếu điểm chăm sóc ổn định tại chỗ, có thể thấy một khoảng trống lớn về dịch vụ y tế. Ở khu vực nông thôn, khi dịch vụ y tế còn thiếu tính liên tục và chưa được thiết kế theo đặc thù của người cao tuổi, bài toán đặt ra là tổ chức lại hệ thống ở cấp độ chính sách.

Vấn đề là tổ chức lại theo cách nào, và bắt đầu từ đâu?

Con số biết nói

Trong nhiều thập kỷ qua, Bộ Y tế hướng tới củng cố y tế cơ sở, đưa dịch vụ chăm sóc đến gần người dân hơn là nhiệm vụ ưu tiên của ngành y tế. Nhưng, thực tế tại nhiều địa phương năng lực của trạm y tế xã còn hạn chế khi cơ sở vật chất, năng lực y bác sĩ,… chưa được đầu tư đúng mực.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết ngành đã có những chính sách cụ thể để giải bài toán này.

1

"Phủ" bác sĩ về xã

Giai đoạn 2025 - 2030, mỗi năm sẽ luân chuyển ít nhất 1.000 bác sĩ về trạm y tế xã. Mục tiêu đến năm 2027, mỗi xã phải có từ 4 - 5 bác sĩ để người dân có thể khám bệnh chất lượng ngay tại cổng nhà.

2

Đầu tư hạ tầng 100%

Không để trạm y tế xã là "trạm dừng chân" tạm bợ, Bộ cam kết đầu tư đủ thiết bị và thuốc thiết yếu, đặc biệt là thuốc điều trị các bệnh mãn tính (huyết áp, tiểu đường) – vốn là nỗi lo thường trực của người già.

3

Xây dựng mạng lưới "người gác cổng"

Không chỉ là bác sĩ, Bộ còn chú trọng duy trì đội ngũ nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên dân số – những người hiểu rõ từng hơi thở, nhịp sống của người già địa phương nhất.

4

Chiến lược "phòng từ xa"

Một sự thay đổi lớn trong tư duy quản lý là chuyển từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh". Bộ đang hoàn thiện các thông tư hướng dẫn để triển khai các mô hình câu lạc bộ dưỡng sinh, chăm sóc bán trú ngay tại cộng đồng.

Mô hình chăm sóc bán trú: Tạo không gian cho người cao tuổi sinh hoạt, tập luyện và văn nghệ vào ban ngày, sau đó trở về nhà vào buổi tối. Đây là lời giải thiết thực cho những gia đình có con cái đi làm xa, không thể túc trực chăm sóc cha mẹ thường xuyên.

Câu lạc bộ dưỡng sinh và tư vấn sức khỏe: Tổ chức các hoạt động đi bộ, văn nghệ và tư vấn ngay tại thôn bản để xây dựng lối sống lành mạnh. Những mô hình này giúp phát hiện sớm bệnh lý, hỗ trợ chăm sóc tinh thần và giảm tải trực tiếp cho hệ thống bệnh viện tuyến cuối

Lời giải từ chuyên gia

Theo PGS.TS Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn nâng cao sức khỏe Việt Nam, Việt nam đang phải đối mặt với “gánh nặng kép” về bệnh tật. Các bệnh truyền nhiễm vẫn tiềm ẩn nguy cơ. Trong khi các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tim mạch, đái tháo đường và hô hấp mạn tính có xu hướng gia tăng nhanh chóng.

“

“Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở năng lực của hệ thống y tế, mà còn ở nhận thức của toàn xã hội. Cần chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý yếu tố nguy cơ làm trọng tâm; đồng thời thúc đẩy xây dựng lối sống lành mạnh thông qua dinh dưỡng hợp lý và tăng cường vận động thể lực”,

PGS.TS PHẠM THANH BÌNH - Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn nâng cao sức khỏe Việt Nam

PGS.TS Bình cho rằng sự thay đổi lối sống là yếu tố cốt lõi. Tình trạng ít vận động, chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý, cùng với việc sử dụng rượu, bia, thuốc lá và áp lực căng thẳng kéo dài ngày càng phổ biến. Đây là những yếu tố nguy cơ âm thầm nhưng tác động sâu rộng đến sức khỏe cộng đồng.

“

"Việc quản lý sức khỏe người cao tuổi không nên chỉ diễn ra trong bệnh viện. Nó phải được thực hiện liên tục ngay tại nơi họ sinh sống, thông qua việc theo dõi định kỳ và chủ động."

PGS.TS Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Anh, ở người cao tuổi, nhiều bệnh có thể tồn tại đồng thời và tương tác với nhau. Việc chăm sóc sức khỏe và điều trị cho người cao tuổi là một lĩnh vực vô cùng phức tạp. Không chỉ cần kiến thức y khoa chuyên sâu mà nó còn phải hiểu biết về tâm lý, về sự kiên nhẫn và có rất nhiều những thách thức trong việc chăm sóc người cao tuổi.

“

Có 3 trụ cột then chốt để chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh bao gồm: khám sức khỏe định kỳ, duy trì lối sống - dinh dưỡng lành mạnh và tiêm chủng đầy đủ.

PGS.TS NGUYỄN THẾ ANH - Giám đốc Bệnh viện Hữu
Nghị

Bên cạnh yếu tố y tế, các vấn đề về tâm lý và xã hội cũng làm gia tăng mức độ dễ tổn thương của người cao tuổi. Tỷ lệ sa sút trí tuệ, rối loạn tâm lý và trầm cảm có xu hướng tăng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều người cao tuổi sống cô đơn.

Theo thống kê, khoảng 35% người cao tuổi đang sống một mình hoặc trong các hộ gia đình thiếu người chăm sóc, trong khi chưa đến 40% được hưởng lương hưu hoặc các chế độ trợ cấp.

Điều này dẫn đến một thực tế là phần lớn người cao tuổi vẫn phải phụ thuộc vào gia đình hoặc tiếp tục lao động để duy trì cuộc sống. Trong khi đó, quy mô gia đình ngày càng thu hẹp, khiến khả năng chăm sóc tại chỗ bị hạn chế.

Vì vậy, PGS Thế Anh cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận, bắt đầu từ cộng đồng. Việc quản lý sức khỏe người cao tuổi không nên chỉ diễn ra trong bệnh viện, mà cần được thực hiện liên tục, ngay tại nơi sinh sống, thông qua theo dõi định kỳ và chủ động.

Để thích ứng với tốc độ già hóa dân số, ông cho rằng cần phát triển các mô hình chăm sóc liên tục và toàn diện. Trong đó việc ứng dụng công nghệ như phần mềm theo dõi sức khỏe cá nhân có thể hỗ trợ người bệnh tự quản lý tình trạng của mình.

"Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông, tư vấn để người cao tuổi hiểu rõ bệnh, biết cách theo dõi sức khỏe, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và giúp người bệnh chủ động trong việc chăm sóc bản thân, biết khi nào cần đi khám hoặc điều chỉnh điều trị, thay vì chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã nặng", PGS Thế Anh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng ở nông thôn, cộng đồng là nguồn lực quan trọng để chăm sóc người cao tuổi. Ngoài hệ thống y tế, vai trò của hội người cao tuổi, hội phụ nữ, đoàn thể địa phương, tổ dân cư và gia đình rất lớn.