Tuổi hưu xa lạ |Bài 4: Bác sĩ U80 và lửa nghề trên những chuyến xe sớm

Sáng sớm, khi thành phố Đà Nẵng còn mờ hơi sương, chiếc xe đưa đón của Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Đức đã bắt đầu hành trình quen thuộc. Trên xe, một người đàn ông ngoài 70 tuổi ngồi lặng lẽ, tay giữ nhẹ chiếc túi tài liệu, ánh mắt vẫn chăm chú như thể đang chuẩn bị bước vào một ngày làm việc không khác gì ba mươi, bốn mươi năm trước. Đó là Thầy thuốc ưu tú, bác sĩ Thân Trọng Cư.

Suốt 17 năm qua, hành trình ấy lặp lại gần như không đổi, và bác sĩ Cư đã trở thành một phần quen thuộc của nhịp sống nơi đây.

Ở bệnh viện, lứa nhân viên trẻ vẫn gọi ông là “Bác Cư già”, một cách gọi vừa gần gũi vừa kính trọng với người bác sĩ lớn tuổi nhất bệnh viện, nhưng chưa bao giờ “già” trong cách làm nghề.

Đứng gần với cuộc đời người bệnh

Sinh năm 1950, tốt nghiệp Đại học Y Dược Huế, ông từng gắn bó phần lớn cuộc đời làm nghề với Quế Sơn (một vùng quê nghèo thuộc tỉnh Quảng Nam cũ), trong vai trò Giám đốc Trung tâm Y tế huyện.

Và những ngày tháng ở miền quê trung du đó, cái khốn khó của bệnh nhân, loay hoay thiếu trước hụt sau của y tế tuyến cơ sở, nỗi khao khát lẫn bất lực bao lần vụt đến của nghề y khi đứng trước nỗi đau người bệnh mà vô phương cứu chữa, như vết sẹo của ca mổ không tên nối liền khi ông cầm quyết định nghỉ hưu về Đà Nẵng sống.

Đời làm thầy thuốc, là nghiệp dĩ đến chết mới thôi, bởi xung quanh “thân tứ đại” ốm đau đâu có dừng, mà người thầy thuốc cứ thấy cơn đau là “vết sẹo” trong tim lại cựa quậy. Thế là chiếc áo blouse tưởng đã xếp vào ngăn kéo của kỷ niệm đời thầy thuốc, lại bị lôi ra, khoác lên. Và lẽ tất nhiên, cánh cửa bệnh viện lại mở, ông lại ân cần ngồi xuống, ở đó có bệnh nhân, như định mệnh của nghề chưa từng cho phép ông rời đi.

Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Đức, ông phụ trách phòng khám mảng gan – mật – tụy, một nhóm bệnh lý rất phổ biến trong cộng đồng. Phòng khám của ông luôn có bệnh nhân chờ. Ở đó, câu chuyện không dừng lại ở chỉ số men gan hay hình ảnh siêu âm. Những vui buồn của bệnh nhân tạc trong não trong tim của người thầy thuốc từng hỉ nộ ái ố, cứ thế đằm xuống. Trong khi trái tim thất thập như dòng suối mát trong, rỉ rả không ngừng, để từ đó, hoa của ưu tư nở thành niềm vui trong mắt người bệnh.

Không chịu “bị bỏ lại phía sau”

Tiến bộ Y học phi mã, làm thầy mà chỉ lận lưng kinh nghiệm, đâu có đủ. Cập nhật và học suốt đời, đó là cách để mình không lạc hậu, đồng nghĩa con đường tiếp cận và chữa trị cho người bệnh sẽ ngắn hơn, hiệu quả hơn, cũng là khiến mình mới hơn từng ngày.

Bác sĩ Cư lao vào học. Đồng nghiệp xung quanh nhìn ông, nể phục không phải chỉ là sự cầu tiến trong cách làm việc, mà là ông không từ chối học lại, học từ chính những người nhỏ tuổi và ít kinh nghiệm hơn mình.

Ở tuổi ngoài 60, rồi 70, việc học một điều mới không còn dễ dàng. Trí nhớ không còn nhanh, phản xạ không còn nhạy như trước. Nhưng ông vẫn tiếp xúc đồng nghiệp trẻ sau giờ làm, hỏi thêm, ghi chép, rồi tự mình thực hành. Với nhiều người ở tuổi ông, việc phải học lại những thứ mới mẻ là điều khó khăn. Nhưng ông hiểu, nếu không thay đổi, chính mình sẽ bị bỏ lại phía sau – và quan trọng hơn, sẽ không còn giúp được bệnh nhân theo cách tốt nhất.

Trong mắt những đồng nghiệp trẻ, ông không chỉ là một bác sĩ giàu kinh nghiệm mà còn là một chuẩn mực nghề nghiệp sống động. Ông luôn đến sớm, làm việc nhịp nhàng, cẩn trọng trong từng chi tiết nhỏ. Không ai thấy ông làm qua loa, cũng chưa từng thấy ông vội vàng. Những điều người trẻ học được từ ông không nằm trong sách vở, mà nằm trong cách ông lắng nghe bệnh nhân, cách ông kiên nhẫn giải thích, cách ông giữ sự chỉn chu sau hàng chục năm làm nghề.

Chính sự hiện diện của bác sĩ Cư đã tạo nên một cách vận hành đặc biệt nơi ông làm việc: kết hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ nhiều kinh nghiệm và bác sĩ trẻ. Khi bệnh viện Vĩnh Đức đầu tư hệ thống siêu âm đàn hồi mô gan hiện đại, sử dụng máy ACUSON Sequoia, ông không đứng ngoài. Ông cùng các bác sĩ trẻ triển khai các chương trình tầm soát bệnh lý gan, tư vấn cộng đồng, học cách sử dụng công nghệ mới, kết nối công nghệ với kinh nghiệm lâm sàng.

Có một buổi tối mà nhiều người trong bệnh viện Vĩnh Đức vẫn còn nhớ. Đó là ngày tổ chức chương trình tư vấn sức khỏe cho người dân, dự kiến diễn ra từ giờ tan tầm, nhưng vì nhiều lý do, phải đến gần 9 giờ chương trình mới thực sự bắt đầu. Khi ấy, phần lớn mọi người đều đã mệt sau một ngày dài, còn ban tổ chức thì không khỏi ái ngại khi nhìn về phía bác sĩ Cư – người lớn tuổi nhất trong đoàn. Nhưng trái với sự lo lắng ấy, ông vẫn nghiêm cẩn trong phong thái một bác sĩ, chỉnh lại tập tài liệu trên tay, bình thản chờ đợi. Khi được hỏi có cần nghỉ ngơi không, ông chỉ cười nhẹ: “Đã làm công tác cộng đồng thì cộng đồng là quan trọng. Bệnh nhân còn đến, mình còn phải đợi”.

Sự tận tâm ấy không chỉ thể hiện trong những buổi tư vấn, mà còn trong cách ông tiếp cận những thay đổi của y học. Thời điểm bệnh viện có công nghệ mới, chính bác sĩ Cư là người đi đầu trong việc giải thích, truyền thông. Ông kiên nhẫn nói với từng bệnh nhân rằng siêu âm đàn hồi mô gan không phải là một loại siêu âm “phức tạp”, mà là một bước tiến giúp nhìn sâu hơn vào bản chất của tổn thương: không chỉ thấy hình ảnh, mà còn đo được độ cứng của mô gan. Ông giải thích rằng mô ung thư thường cứng hơn mô lành, và nhờ đó, bác sĩ có thể định hướng tốt hơn, hạn chế những sinh thiết không cần thiết. Với ông, công nghệ không chỉ nằm trong máy móc, mà phải được “dịch” thành điều người bệnh có thể hiểu.

Và có lẽ, chính ở cách ông kiên nhẫn chờ đợi, kiên nhẫn giải thích, người ta nhìn thấy rõ nhất một điều: làm thầy thuốc không chỉ là chữa bệnh, mà còn là đứng về phía người bệnh, bằng tất cả sự thấu hiểu và trách nhiệm.

Nói về việc vẫn miệt mài góp sức cho quỹ hỗ trợ bệnh nhân nghèo tại Quế Sơn, ông cười: Ở tuổi này, giá trị của mình không nằm ở việc làm được gì, mà ở việc còn có thể đóng góp điều gì. Hóa ra, từ lúc nghỉ hưu, tinh thần cống hiến, đóng góp càng phủ trùm lên từng việc làm, từng nỗ lực của vị bác sĩ tận tụy này.

Triết lý về... nghỉ hưu

Rồi thời gian gay gắt đã khiến người bác sĩ một đời tận tụy với nghề, đã phải dừng lại. Tuổi già hao kiệt sinh lực. Hai lần phẫu thuật vì thoát vị đĩa đệm khiến ông buộc phải đối diện với một sự thật: đã đến lúc phải dừng lại. Lần nghỉ này không giống lần nghỉ hưu trước đó. Không còn là một quyết định mang tính thủ tục, mà là một sự chấp nhận từ bên trong. Nhưng khi nói về điều đó, ông không tỏ ra tiếc nuối: “Trước đây tôi nghỉ vì chế độ, còn bây giờ tôi nghỉ vì đã đến lúc. Nhưng điều đó không làm giảm nhiệt huyết trong tôi”.

Và rồi ông nói thêm, như một tuyên bố “chung thẩm” của nghề y, có thể mang theo cho đến khi phải về với đất: “Khi không còn làm bác sĩ theo cách cũ, tôi vẫn có thể đồng hành với bệnh nhân theo những cách khác”. Có thể là tư vấn, có thể là chia sẻ kinh nghiệm, có thể chỉ đơn giản là lắng nghe. Với ông, miễn là còn giúp được người khác, thì vẫn còn đang làm nghề.

Câu chuyện của bác sĩ Thân Trọng Cư không phải là câu chuyện hiếm. Ở đâu đó, vẫn có những người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa từng rời bỏ công việc. Họ có thể không còn đứng ở vị trí cũ, không còn làm việc với cường độ như trước, nhưng họ vẫn tiếp tục đóng góp – bằng kinh nghiệm, bằng sự dìu dắt, bằng cách hiện diện rất lặng lẽ trong những guồng quay mới. Với họ, nghỉ hưu không phải là dấu chấm hết, mà chỉ là một cách chuyển mình của hành trình cống hiến. Và có lẽ, chính những con người như thế đã làm cho lao động không chỉ là nghĩa vụ, mà trở thành một phần của ý nghĩa sống – thứ không bị giới hạn bởi tuổi tác, thời gian hay bất kỳ một điểm dừng nào.

Nên sẽ chẳng có gì ngạc nhiên, nếu một mai, người ta nhìn thấy vị bác sĩ già như người ông, người cha, người bạn, đầu bạc rung rung chăm chú lắng nghe và tận tình nhỏ to để cơn đau ai đó qua nhanh, để họ thêm nghị lực sống. Đó là dấu chấm than cho giá trị lao động đích thực, cưỡng cầu lại cơn gió tuổi tác đời người, như lửa nghề vẫn cháy trên chuyến xe sớm ngày nào…

Tuổi hưu xa lạ | Bài 2: Lao động cao tuổi - trụ cột lưng còng của nghề muối 400 năm

Tuổi hưu xa lạ | Bài 1: Những ngôi làng... bạc