Hưng Điền: Nửa thế kỷ chờ người về 'vùng trắng' | Bài 2

Theo cách gọi của cán bộ xã Hưng Điền (Tây Ninh), với trận đánh tiểu đoàn Trâu Len vào ngày 20/4/1968, những người như ông Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Văn Nghiêm và Lâm Hồng Khanh là “người biết chuyện”.

Vùng đất không có “người già”

“Người biết chuyện”, tức là không tham gia trận đánh, nhưng sống hoặc chiến đấu cùng thời và gần nguồn tin.

Thời điểm trận Trâu Len diễn ra, ông Thành đang là bộ đội chủ lực, làm nhiệm vụ ở Campuchia. Ông Lâm Hồng Khanh khi ấy cũng ở Campuchia nhưng là vì hoàn cảnh gia đình. Còn ông Nguyễn Văn Nghiêm thì đang hoạt động cách mạng ở C30, cũng tại vùng Đồng Tháp Mười.

Giọng ông Tư Thành sang sảng. Dường như tâm trí của ông phản ứng rất nhanh với những câu hỏi về thời chiến. Theo ông, con kinh Nguyễn Văn Trỗi ngày trước sâu mà hẹp hơn bây giờ. Cả vùng không có đường sá. Muốn đi lại phải dùng xuồng. Đó là đường vận chuyển duy nhất để chi viện từ Campuchia về Quân khu 8. Hễ kinh Nguyễn Văn Trỗi đứt thì không chi viện được. Nên dù biết rằng địch mai phục triền miên, bộ đội vẫn phải băng qua chứ không còn con đường nào khác.

“Cỏ mồm với lông công phủ không thấy người”, ông Tư Thành nói. “Thời đó địch hành quân bộ từ Măng Đa lên phục, nó đi rất gọn nhẹ, mà tiểu đoàn Trâu Len ác ôn nhất. Bọn nó không giống người mình, da nó đen sì mà có khi còn không nói tiếng Việt, nó len lỏi giữa đồng sành sõi và khỏe như trâu, đánh người như một cái máy. Dân mình còn gọi nó là 'Trâu Điên'.

Hai bên cứ giáp lá cà giữa minh mông vậy, chẳng ai hay biết gì, nhưng nó có phương tiện báo tin nên cứ xong một trận là máy bay địch tràn tới dội bom, nó yểm trợ cho lính nó, bên mình còn sót lại ai thì nó quét luôn. Hễ nghe tiếng máy bay là ở ngoài đây biết có chuyện rồi đó. Tới 1968 mình diệt được bọn Trâu Len, địch mới chấm dứt chuyện nuôi biệt kích mà phải dàn trận cho máy bay, xe tăng tràn lên sục sạo địa bàn”.

- Măng Đa là ở đâu hả chú? - tôi hỏi

- À, ở khu này hồi đó có 2 cái đồn địch ác ôn khét tiếng. Một đầu là đồn Cà Vàng, có thằng Gan. Đầu kia là đồn Măng Đa, có trung úy Phương. Nói tới là ai cũng xẩu mình xẩu mẩy. Mấy đồn này nuôi biệt kích chuyên mai phục, đánh phá khu vực kinh Nguyễn Văn Trỗi mình đó - ông Nguyễn Văn Nghiêm nói.

Chuyện xưa rôm rả. Cứ kể một câu về trận đánh Trâu Len, các ông lại phân trần: “Tui cũng nghe anh em kể lại, rồi trong đơn vị được thông tin vậy chứ không có tham gia trận đó à nghen”, “hồi đó tui đang ở miệt Đồng Tháp” hay “hồi đó tui ở Campuchia”... Làm như cứ kể chuyện chiến sự là phải minh bạch rằng khi ấy mình đang làm gì, ở đâu, cách câu chuyện bao xa… để người nghe dễ bề chấp tín.

Nhưng khi “cánh nhà báo” hỏi về trận đánh Trâu Len chi tiết quá, “người biết chuyện” bắt đầu bối rối. Ông Nghiêm thật thà:

- Này chắc phải đi kiếm mấy ông già già ở đây để hỏi rồi.

Ông Tư Thành nghe vậy, mắt hấp háy:

- Giờ ở đây còn ông già nào, ông chỉ tui coi?

Cánh đàn ông cười ran. “Người già” trong lời ông Nghiêm là những người thuộc thế hệ trước ông, họ trực tiếp sống tại khu vực Hưng Điền thời chiến và chứng kiến câu chuyện trong tư cách người dân. Nhưng nào có còn nữa? Cả 3 người đối diện chúng tôi đều đã trên 70 tuổi.

Chuyện về vùng trắng Hưng Điền

- Nói tới lịch sử của vùng này thì dông dài, nhiều chuyện lắm! - ông Tư Thành chậc lưỡi.

- Khu này hồi đó là vùng trắng mà - ông Khanh nói thêm.

“Hồi đó nguyên khu này đi lại không được. Còn nói mà lội (bơi) thì chỉ bộ đội lội được chứ mấy cô lội không nổi. Cỏ mồm lên ngang người. Sậy, lông công, đế lên lút đầu. Nói đâu xa, giờ đi lọt xuống chỗ Trung đoàn 88 kia là không biết bao nhiêu liệt sĩ nằm dưới đìa. Mà hồi đó có ai biết gì đâu, tại không ai sống sót để mà báo tin. Sau này giải phóng rồi mà dân mình cứ nghe tiếng bước chân hành quân đi thình thịch cả đoàn, rồi hên sao đó mà phát hiện hài cốt. Nhiều không biết bao nhiêu mà nói. Tới lúc đi quy tập, cứ đếm thắt lưng còn lại dưới ruộng mà suy ra số người nằm ở đó”.

“Còn ở mình đây thì có trận Láng Biển, bộ đội mình đi qua đó bị phát hiện. Nó cho máy bay bao vây. Bộ đội hi sinh nhiều lắm, máy bay rút, nước giật, bà con mình ùa ra gánh xác về đây chứ đâu biết tên tuổi gì. Trận đó là năm 1972. Ở chỗ đó là 1 trung đoàn mà sót lại gần 20 người quay lại Campuchia, còn chết hết…”

Ông Tư Thành như đã trôi về quá khứ, giọng ông chắc nịch như đọc ra từ những hình ảnh đang chạy trong đầu.

“Chu cha, vùng này hồi đó đừng nói chi tới bộ đội, mà dân cũng ở không yên. Xã thì gọi là xã trắng, vì có ở được đâu. Coi như nó cứ gặp người là bắn. Chỉ có đồng hoang, không có nhà cửa, dân mình ở rải rác sát biên giới và ở trên đất Campuchia, tổng cộng khoảng mấy chục hộ. Ở đó rồi máy bay cứ lại, làm ruộng bao nhiêu cũng bị phá, tới khi thu lúa đi giê thì phải đào hầm, lót mủ (nhựa) ở dưới. Mà hễ máy bay phát hiện là nó đem 2 cái cần cẩu lại, nó xúc mang đi”.

Ông Nghiêm đang trầm ngâm theo từng hình ảnh trong lời ông Tư, đến đoạn này thì thong thả nói. “Dân mình đây cứ sáng cơm nước phải thức dậy nấu cơm sớm rồi đào hầm công sự để tránh bom pháo. Cứ bộ đội về ở vài ngày thì địch về ở vài ngày vậy đó, càn quét suốt. Thời chống Mỹ ở đây gian khổ nhất, sau đó chiến tranh Tây Nam là Pôn Pốt nó cũng tràn qua đốt nhà, đập phá. Đến 1979 mới giải phóng được cái biên giới”.

'Giải phóng về gặp người già nào cũng nghe chỉ chỗ có bộ đội nằm'

Ông Tư khoát cánh tay chỉ một vùng rộng lớn, nói, “xã trắng nhưng đồn Mỹ thì bao quanh. Cách đây 7km là Campuchia rồi. Dân mình hồi đó ở ngay biên giới, ban ngày về đây tát đìa thì phải cầm theo cờ ba sọc, không thì nó bắn. Giải phóng rồi tụi tui về, gặp ông già bà cả nào cũng nghe chỉ chỗ có bộ đội nằm, đặng mình đi bốc hài cốt đó. Nhiều lắm”.

Hưng Điền, thuộc Kiến Tường cũ như đang sống dậy trong bàn trà này. Nó không chỉ là một địa bàn chiến sự. Nó còn là nơi để người ta trở về sau chiến tranh, nhưng đời sống thì đã thấm đẫm chiến tranh trong từng thớ đất, thấm bằng máu xương và cả niềm ám ảnh đã trở thành “chuyện thường”. Họ chỉ nhau chỗ có người chết. Họ miệt mài kiếm tìm, quy tập và đối diện lại với chiến tranh từng hồi. Họ có thể sống trên một mảnh vườn còn có người nằm đó. Họ có thể làm ruộng, đào mương nước, hay chỉ tát đìa, cũng thấy người nằm đó.

Câu chuyện Trung Đoàn 88 mà ông Tư Thành nhắc, chúng tôi biết rất rõ. Ngôi đền tưởng niệm Trung Đoàn 88 khánh thành năm 2020 ở ấp Vĩnh Ân, xã Vĩnh Châu, Tây Ninh là do Tạp chí Nông thôn Việt đứng ra vận động và cùng địa phương thực hiện việc quy hoạch, xây dựng. Cũng từ những lần điền dã, nghe người dân kể chuyện như hôm nay. Chuyện sử sống lại, lồng dưới những thôi thúc tâm linh của người đương thời. Từ đó mà dựng lên những di chỉ.

(Còn nữa)

Bài 3 | Người già ở Hưng Điền: “Tôi từng bốc 80 bộ hài cốt một ngày”

Rước tượng Bác, tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn tại ngôi đền giữa mây

Đồn Biên phòng Cà Roòng dâng hương, chỉnh trang Đền tưởng niệm liệt sĩ Đường 20 Quyết Thắng