Cuộc ‘lật đổ’ ngoạn mục trên cánh đồng Lệ Thủy:KỲ 3 | Người đầu tiên lái máy bay vi vu trên cánh đồng hoang
Gần ba thập kỷ qua, hơn 8.500ha lúa tái sinh - thứ "lộc trời" từng cứu đói giảm nghèo một thời ở Lệ Thủy (Quảng Trị) - nay đã đi vào đoạn kết. Khi những mô hình sản xuất hai vụ đầy quả cảm từ hợp tác xã đến những người trẻ bỏ phố về quê bắt đầu đơm hoa kết trái trên vùng đất khó, thì đó không chỉ là chuyện thay đổi một mùa vụ, mà là cuộc đại phẫu tư duy canh tác để hồi sinh những cánh đồng vàng trù phú.
Loạt bài của Nông Thôn Việt sẽ giúp bạn đọc hình dung chuyện đổi thay này.
“Làm nông từ nhỏ đến bây giờ tôi mới thấy cảnh máy bay gieo giống đó. Thật là giải phóng cho nông dân và cũng tự hào cho lớp trẻ dám nghĩ để làm”. Lời khen đó của bà con là dành cho anh Khánh, khi chàng trai trẻ bỏ phố về quê, gom hơn 22 ha ruộng hoang để làm vụ hè thu trên cánh đồng Lệ Thủy.
Trên cánh đồng cùng ngoài xa khu dân cư, nổi bật lên vùng ruộng lúa chín vàng là hai chiếc máy gặt đang xuôi ngược thu hoạch lúa. Đứng giữa cánh đồng, anh Trần Văn Khánh (thôn Xuân Lai, xã Lệ Thủy, Quảng Trị) là chủ nhân của vùng ruộng hơn 25 ha này cho hay, đây là vụ lúa thứ tư mà anh thực hiện trên vùng ruộng được thuê lại của bà con nông dân.
“Vụ hè thu này cũng gặp khó khăn. Tôi bán lúa tươi tại ruộng cho một doanh nghiệp với giá 5.200 đồng/kg. Tính ra, mức lãi cũng chỉ ở mức 8 - 10 triệu đồng/ha thôi”, anh nói.
Mô hình thuê ruộng làm vụ hè thu đầu tiên ở Lệ Thủy
Sinh ra và lớn lên ở phố thị, tốt nghiệp đại học chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, anh Khánh làm nhân viên thị trường cho một doanh nghiệp phân bón. Thời gian sau, anh lại làm trong lĩnh vực xây dựng. Từ đó, anh có cơ hội tham gia nhiều công trình kênh mương nội đồng…
Khi đang làm việc tại huyện Lệ Thủy (cũ), thấy những cánh đồng rộng lớn bà con nông dân chỉ làm vụ đông xuân rồi làm lúa tái sinh hoặc bỏ hoang, anh không khỏi chạnh lòng.
Những năm tháng xuôi ngược trên đồng làm kênh mương thủy lợi, anh đã hiểu phần nào sự lãng phí của đất đai. Manh nha ý nghĩ trong anh, rằng sẽ thuê đất của người dân để sản xuất tập trung.
Nhìn thấy tiềm năng của hàng ngàn hecta đất ruộng mà người nông dân Lệ Thủy đang thiếu sự mặn mà với sản xuất 2 vụ lúa, anh chọn vùng đất xa khu dân cư, trũng thấp, nơi sản xuất khó khăn để thực hiện ước mơ khởi nghiệp từ nông nghiệp của mình.
Nhờ đến chính quyền địa phương và hợp tác xã, anh đã vận động được 131 hộ dân đồng ý cho thuê 22 ha đất trong thời hạn 5 năm tại vùng đồng ngoài của xã.
Vậy là, bắt đầu từ vụ đông xuân năm 2022, anh trở thành nông dân, làm chủ một cánh đồng với nhiều thách thức phía trước.
Việc đầu tiên là anh tìm đến các cụ lão nông trong vùng để học hỏi kinh nghiệm, lắng nghe sự chỉ bảo về cách phòng chống nạn chuột phá, ngăn lũ đầu mùa và nông lịch. Sau đó, anh thuê máy về quy hoạch lại hệ thống kênh mương nội đồng.
“Để ngăn lũ sớm, tôi thuê máy múc đắp thêm trên tuyến đê bao đã có từ trước để ngăn lũ. Một số tuyến kênh mương, đê nhỏ trong vùng nội đồng cũng được nạo vét, be bờ thêm để vùng ruộng nhìn vào nên bờ nên thửa hơn. Riêng chi phí cải tạo ban đầu khoảng 250 triệu đồng”- anh nói.
Thời gian đầu, một mình anh đóng trại và ăn ở ngoài đồng, ngay trên bờ ruộng để quán xuyến việc đắp bờ, xử lý mặt ruộng và hoàn thiện hệ thống phục vụ sản xuất. “Đây cũng là tiền để để việc áp dụng cơ giới, đưa công nghệ vào sản xuất được thuận tiện hơn”- anh kể.
Đưa công nghệ vào đồng
Ngay từ vụ đông xuân đầu tiên, anh Khánh thuê máy cày, bừa về thực hiện khâu làm đất. Khi gieo sạ, anh thuê thiết bị bay đảm nhận thay cho cách gieo sạ truyền thống.
Ngày gieo, đông đảo bà con trong vùng đến xem vì… lạ. Cả cánh đồng ruộng chỉ cần một người điều khiển, chiếc máy bay cứ thế lượn vòng tròn lớn đến vòng tròn nhỏ để gieo hạt giống. Ông Nguyến Thế Tâm (gần 80 tuổi, ở xã Lệ Thủy), ra xem, trố mắt rồi thốt lên: “Làm nông từ nhỏ đến bây giờ tôi mới thấy cảnh máy bay gieo giống đó. Thật là giải phóng cho nông dân và cũng tự hào cho lớp trẻ dám nghĩ để làm”.
Sau gieo sạ, máy bay cũng đảm nhận luôn việc bón phân cho lúa. Trên cánh đồng, từ khâu chọn giống, xuống giống, chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch đều được áp dụng theo quy trình canh tác hướng hữu cơ, cơ giới hóa và công nghệ. “Với quy trrình canh tác như vậy là đã tiết kiệm được chi phí khá lớn”- anh cho hay.
Nhờ vậy, vụ lúa đầu tiên trên cánh đồng khởi nghiệp đã cho năng suất cao, anh có thu nhập cao và lãi tương đối lớn với gần 30 triệu đồng/ha. Vào vụ hè thu, nhiều ruộng xung quanh vẫn bỏ hoang, trở thành nơi trú ngụ của chuột.
Khánh đã nhờ các “chuyên gia” phòng trừ chuột ở Hợp tác xã Xuân Bồ đến hỗ trợ làm hàng rào ngăn, đặt bẫy thủ công theo kỹ thuật mới. “Nạn chuột phá đã được ngăn chặn hiệu quả. Tôi cũng an tâm để thực hiện cánh đồng hai vụ lúa”- anh nói.
Không làm… phiền đất
Sang năm sản xuất thứ hai, đã thấy tôm, tép, cá cờ, cá rô phi… xuất hiện trở lại trên đồng, anh mạnh dạn mua giống cá lóc về thả nuôi và chăn thêm đàn vịt.
Anh chia sẻ: “Việc nuôi cá, chăn vịt chưa phải tạo nguồn thu mà chủ yếu là tạo thêm hệ sinh thái trong ruộng, tận dụng mặt nước và góp phần cải tạo đất. Đến khi thu hoạch thì cho bà con đến bắt cá cũng vui mà".
Làm nông dân 3 năm với 6 vụ lúa, nhưng anh Khánh cũng đã “thấm” những khó khăn do thiên tại tác động đến mùa màng. Cảm giác lo “mất ăn, mất ngủ” khi ngoài đồng lúa chín và những trận mưa lũ sầm sập đổ về, chỉ một đêm mà nước lũ đã trắng đồng. “Làm nông dân là biết chấp nhận rủi ro và biết bền gan “lách” qua khắc nghiệt để đứng vững và đi lên” - anh nói, giọng quả quyết.
Vụ hè thu năm nay, anh Khánh thuê thêm diện tích liền kề mà bà con không làm để sản xuất, nâng diện tích lên trên 25 ha. Với anh, thì áp dụng quy trình sản xuất mới là “không làm phiền đất”. Tức là sau khi thu hoạch lúa đông xuân thì không cày, bừa mà chỉ đạp gốc rạ xuống mặt bùn rồi gieo lúa không cần phải ủ lên mầm.
Quá trình theo dõi, anh thấy cây lúa trên ruộng phát triển khá tốt và khi thu hoạch cho năng suất khá. “Năm nay, thời tiết quá xấu, từ đầu vụ nắng nóng kéo dài nên ảnh hưởng đến cây lúa khi trổ bông. Vào thu hoạch thì giá lúa thấp chỉ còn 5,2 triệu/tấn lúa tươi. Tuy nhiên, do tiết kiệm được chi phí sản xuất nên cánh đồng cũng cho lãi khoảng 10 triệu đồng/ha”- Khánh cho biết.
Nói về định hướng, anh Khánh cũng mong thuê lại ruộng của bà con với diện tích lớn hơn để đảm bảo điều kiện đưa cơ giới và công nghệ vào sản xuất.
Đặc biệt, thiết bị bay không người lái, máy cày bừa, gặt đập liên hợp và các loại máy nông nghiệp khác phát huy hiệu quả tốt hơn khi diện tích đủ lớn.
Theo anh, diện tích canh tác lớn sẽ mang đến nhiều lợi ích. “Người sản xuất cũng có điều kiện đầu tư vào hạ tầng chung như bờ bao, đường nội đồng, hệ thống tiêu thoát nước, từ đó giảm rủi ro do thời tiết và nâng khả năng kiểm soát sản xuất bằng công nghệ định vị máy cày, máy gặt… không cần người điều khiển”.
Tích tụ ruộng đất: Bao giờ chính sách mới... ra ruộng?
Điều làm anh băn khoăn là đến nay vẫn chưa có chính sách cụ thể về việc "tích tụ ruộng đất" để anh và những người khác có điều kiện mở rộng diện tích, an tâm đầu tư. Bởi có thể sau này bà con nông dân không cho thuê thì cũng khó.
Trao đổi với chúng tôi về những mô hình làm lúa hai vụ trên cánh đồng Lệ Thủy, ông Lê Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy cho hay, đó là những điển hình cần được nhân rộng. Ông Tân cũng cho hay, chính quyền đã tổ chức hội thảo, khảo sát mô hình đến với các tổ chức, hợp tác xã và bà con nông dân tham quan.
Tất cả là nhằm từ mô hình cụ thể, giúp bà con thay đổi tư duy, sẵn sàng “nhường”sử dụng ruộng để các cá nhân, tổ chức có điều kiện gom đủ diện tích, đủ điều kiện đưa cơ giới, khoa học công nghệ vào sản xuất.
“Chúng tôi cũng mong muốn Nhà nước có chính sách hỗ trợ về giống, phân bón và tích tụ ruộng đất… để bà con chuyển đổi diện tích lúa tái sinh sang làm vụ hè thu nhằm tăng thu nhập và tránh lãng phí đất đai”- ông Lê Văn Tân nói.
Kỳ 1: https://nongthonviet.vn/cuoc-lat-do-ngoan-muc-tren-canh-dong-le-thuy-45967.html
