Cuộc ‘lật đổ’ ngoạn mục trên cánh đồng Lệ Thủy:KỲ 2 | Sáu năm làm vụ hè thu, nông dân lãi lớn
Gần ba thập kỷ qua, hơn 8.500ha lúa tái sinh - thứ "lộc trời" từng cứu đói giảm nghèo một thời ở Lệ Thủy (Quảng Trị) - nay đã đi vào đoạn kết. Khi những mô hình sản xuất hai vụ đầy quả cảm từ hợp tác xã đến những người trẻ bỏ phố về quê bắt đầu đơm hoa kết trái trên vùng đất khó, thì đó không chỉ là chuyện thay đổi một mùa vụ, mà là cuộc đại phẫu tư duy canh tác để hồi sinh những cánh đồng vàng trù phú.
Loạt bài của Nông Thôn Việt sẽ giúp bạn đọc hình dung chuyện đổi thay này.
Tại HTX Xuân Bồ (xã Lệ Thủy, Quảng Trị), ông Hoàng Dũng khi làm Giám đốc HTX đã mạnh dạn thuê 10 ha của bà con làm vụ hè thu và thắng lợi.
Hợp tác xã duy nhất làm vụ hè thu
Cũng vùng Lệ Thủy, bà con nông dân HTX Xuân Bồ đã bỏ vụ hè thu và làm lúa tái sinh. Sau hàng chục năm, lãnh đạo hợp tác xã bắt đầu nhen nhóm triển khai vụ hè thu.
Tuy nhiên, do dịch bệnh hại lúa, chuột bọ phá và thiên tai… nên mọi việc không thành công. Ông Trần Đình Uynh, Giám đốc HTX Xuân Bồ nói với chúng tôi rằng, việc vùng quê này chuyển lúa tái sinh sang làm hè thu cũng gian truân không kém. “Sau ba vụ thất bại và bà con lại quay sang lúa tái sinh thì tôi thôi không làm giám đốc mà chuyển đi làm việc khác. Lúc đó, anh Trần Văn Dũng là cấp phó của tôi lên thay”- ông Uynh nói.
Rút kinh nghiệm những lần trước, lần này, ông Trần Văn Dũng - người kế nhiệm ông Uynh - mạnh dạn cùng một số nông dân thuê ruộng của bà con với diện tích hơn 10 ha để làm vụ hè thu. “Việc đầu tiên là chúng tôi chú trọng biện pháp ngăn chặn chuột xâm nhập phá hại lúa”- ông Dũng kể lại.
Học hỏi kinh nghiệm của nông dân vùng khác, ông Dũng và những nông dân đầu tư làm hàng rào nilon, đào mương nước ngăn chuột và liên tục dùng các loại bẫy thủ công, thuốc diệt chuột sinh học ngay từ đầu vụ. “Hàng ngày, chúng tôi luân phiên kiểm tra ruộng từ sáng sớm để xem tình hình sâu bệnh, chuột có xâm nhập được không để có biện pháp diệt trừ, chăm bón phân kịp thời, đúng quy trình… Nhờ vậy, lúa sinh trưởng và phát triển tốt lắm”- ông Dũng cho biết.
Tại huyện Lệ Thủy (cũ), HTX Xuân Bồ là đơn vị đầu tiên và cũng là duy nhất thực hiện vụ hè thu trên toàn bộ diện tích của mình. Đến năm 2024, ông Trần Văn Dũng chuyển công tác và ông Uynh quay lại làm Giám đốc HTX Xuân Bồ và tiếp tục thực hiện cánh đồng hai vụ lúa.
Thắng ngay trận đầu
Vụ hè thu năm đó, lúa trên đồng cho năng suất cao lại được giá nên trừ chi phí cũng cho lãi hơn 15 triệu đồng/ha. Với mô hình đó, vào vụ hè thu của năm sau, bà con xã viên của HTX Xuân Bồ đã quyết tâm bỏ lúa tái sinh để làm hè thu trên diện tích gần 110 ha.
Ông Dũng nói: “Bà con tin tưởng vào hợp tác xã vì đã có mô hình hiệu quả trong việc phòng chống dịch bệnh, chuột và có kỹ thuật thâm canh phù hợp, nên gần như toàn bộ diện tích ruộng của bà con đã thực hiện gieo cấy hè thu. Đó cũng là thắng lợi về tư duy mà chúng tôi và bà con đồng lòng thực hiện”.
Sau đó, HTX Xuân Bồ thực hiện cánh đồng hai vụ lúa đã thành công từ năm 2019 đến nay. Trong quá trình sản xuất, hợp tác xã cũng đã chủ trì việc “gom” diện tích ruộng của các hộ gia đình thiếu nhân lực hoặc không có điều kiện sản xuất cho các hộ có điều kiện làm và trả đầy đủ lợi tức cho họ. Vì vậy, một số hộ như ông Nguyễn Văn Diện, các ông Đỗ Văn Tuân, Dương Văn Đoài… đều có diện tích sản xuất trên 2 ha.
Nhiều năm nông dân lãi lớn
Theo ông Trần Đình Uynh, việc làm vụ hè thu thay lúa tái sinh tại các địa phương thuộc huyện Lệ Thuỷ trước đây sẽ gặp khó vì tư duy của bà con đã quen với lối không mặn mà với vụ hè thu. Muốn thay đổi cần có sự tác động lớn về tích tụ ruộng đất, trên cơ sở cho thuê ruộng hoặc hợp tác liên kết sản xuất. “Tại vùng Lệ Thuỷ, chỉ chủ động phòng chống chuột, chủ động được tưới, tiêu nước… là đảm bảo cho vụ hè thu thắng lợi”- ông Uynh nói.
Điều ông Uynh tâm tình là được đúc rút từ nhiều năm trên cánh đồng hai vụ lúa của Xuân Bồ. Chủ động thâm canh, phòng chống nạn chuột, sâu bệnh và đưa cơ giới hóa và đồng ruộng đã tạo nên tiền đề cho nhiều năm liền có những vụ mùa thắng lợi.
Ông Nguyễn Văn Diện cho biết, từ lúc làm cánh đồng hai vụ đến nay đã qua 7 năm, chưa có năm nào bà con bị thất bát mùa màng cả, mà chỉ có năm lãi ít, năm lãi nhiều mà thôi.
Theo bà con ở Xuân Bồ, năm 2024 là đỉnh điểm của được mùa, được giá. Năm đó, vụ đông xuân đã cho năng suất bình quân trên cánh đồng đạt 75 tấn/ha, bà con bán lúa ngay tại ruộng và thu lãi hơn 40 triệu đồng/ha. Qua vụ hè thu, năng suất lúa bình quân đạt 60 tạ/ha, bà con bán lúa xong trừ chi phí còn lãi ròng 30 triệu/ha.
Ông Nguyễn Văn Diện nói: “Năm đó, bà con lãi lớn, bình quân mỗi hecta cho lãi trên 70 triệu đồng. Nhờ đó mà bà con làm sân, làm nhà, đóng góp vào xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, kiến thiết lại đồng ruộng, làm đường bê tông giao thông nội đồng để ô tô vận chuyển lúa, phân bón chạy từ đồng trong ra đồng ngoài rất thuận tiện cho phát triển sản xuất”.
Con đường bê tông nối từ đường liên xã chạy ra cánh đồng thôn Xuân Bồ thẳng tắp và rộng. Hai bên đường là những vạt lúa chín vàng đang chờ thu hoạch. Hai bên đường và đầu điểm nối được ngăn bằng hệ thống nilon để ngăn chuột xâm nhập phá hại lúa.
Bà Lê Thị Vân đi ra thăm ruộng để chuẩn bị cho ngày mai thu hoạch, cho hay đây là biện pháp mà hợp tác xã hỗ trợ để chống chuột. “Nhiều vụ hè thu đã qua, ở vùng đồng này đã ngăn chặn được nạn chuột nên bà con rất yên tâm tin tưởng vào hợp tác xã để sản xuất lúa hai vụ. Chỉ tính vụ hè thu này, thời tiết nắng nóng kéo dài làm cây lúa phát triển khó khăn, nhưng năng suất lúa vẫn đạt khá, bà con thu hoạch cũng có lãi cao đấy”- bà Vân hồ hởi.
Còn ông Nguyễn Văn Diện thì nói về lợi nhuận vụ hè thu này như sau: “Năm nay năng suất lúa không được cao và giá lúa lại đang quá thấp. Tuy nhiên, nông dân Xuân Bồ vẫn đang giữ được mức lãi khoảng 15 triệu đồng/ha đấy”.
Ước mơ khi lúa tái sinh chưa… chết
Hiện tại, sau khi chính quyền hai cấp đi vào hoạt động, xã Lệ Thủy (được hợp nhất 5 xã và 1 thị trấn), có diện tích lúa khá lớn, trên 4.000 ha. Tuy nhiên, như các địa phương khác, sau vụ đông xuân, xã Lệ Thủy có đến 3.900 ha lúa tái sinh.
So với các năm trước, diện tích gieo cấy vụ hè thu bị giảm mạnh. Theo ông Lê Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy, thì hiện toàn xã chỉ có khoảng 144 ha lúa hè thu tại hai hợp tác xã Xuân Lai và Xuân Bồ.
Nông dân ở đây tính toán rằng, nếu Nhà nước đầu tư ngân sách khoảng 1120 tỷ đồng để nâng cấp hệ thống đê điều, kênh thủy lợi và xây dựng một số trạm bơm điện… để chủ động tưới và thoát lũ đầu mùa, thì việc tránh lũ tiểu mãn ở trong tầm tay. Cùng với kinh nghiệm chống chuột, sâu bệnh thì cánh đồng Lệ Thủy sẽ đảm bảo làm hai vụ chắc ăn.
“Đây là kênh đầu tư có thời gian thu hồi vốn ngắn nhất, bởi vì chỉ trong 4 tháng của vụ hè thu thì Lệ Thủy đã có trên 120 tỷ đồng từ thu hoạch lúa. Những năm tiếp theo thì coi như lãi ròng. Vấn đề này là từ phía lãnh đạo chứ người dân chúng tôi chỉ biết ước mơ thôi” - ông Diện nói.
