Bhơ Hồông, thiết tha tiếng gọi làng còn mãi
Từ ngày hôm nay, một bước ngoặt hành chính mới chính thức bắt đầu, cái tên Bhơ Hồông - danh xưng thân thương gắn liền với biết bao thế hệ, với máu và hoa, với những thăng trầm của đại ngàn xứ Quảng - sẽ mang một tên gọi mới: A Păng.
Khúc tráng ca từ thuở lập làng Bhơ Hồông
Thuở rất xa như cổ thụ rừng già trăm tuổi, Bhơ Hồông xã Sông Kôn TP Đà nẵng vốn là tên của một con suối nhỏ, hiền hòa chảy xuống hợp dòng với suối Tr’lêê nơi đại ngàn Tây Giang cũ. Nơi dòng nước mát lành ấy nuôi dưỡng, một ngôi làng đã được khai sinh.
Phần lớn cư dân trong làng là người tộc họ Bhơriu. Họ quần tụ bên nhau dưới những mái nhà sàn dài tập thể, chia nhau từng củ sắn, hạt muối, bám trụ qua bao mùa rẫy.
Nhưng trước khi dứt áo chọn mảnh đất này làm quê hương, nhánh tộc họ Bhơriu đã phải trải qua biết bao biến thiên dâu bể, gắn liền với những trang sử nhuộm máu và nước mắt nơi miền Tây xứ Quảng.
Từ cuối thời vua Tự Đức, cụ tổ Bhơriu Tưa băng rừng lánh nạn, chọn đầu nguồn sông Avương cạnh bia đá khắc chữ cổ Achia để lập nên làng Zơ Mớ.
Đến thời kỳ đen tối bị Pháp đô hộ, khi đồn Samo mọc lên (1937), đồng bào Cơ Tu phải chịu cảnh áp bức, bóc lột nặng nề, những phong tục tập quán và lòng tự tôn của người miền thượng bị chà đạp.
Không chịu cúi đầu, hai người con trai của cụ Bhơriu Tưa là Bhơriu Tâm và Bhơriu Bhin đã khơi dậy ngọn lửa đồng lòng, vận động nhân dân đứng lên đánh Pháp, thu vũ khí trao cho Mặt trận Việt Minh tại Đại Lộc. Đỉnh điểm là trận đốt đồn Zơ Mớ (Samo) vào tháng 7/1945, tiêu diệt chỉ huy quan ba Pháp ngay tại trận, hòa vào tiếng kèn vang dội của Cách mạng Tháng Tám lịch sử.
Đất lành rồi lại gặp tai ương. Từ dịch bệnh hoành hành ở Zơ Mớ đến những năm tháng "giặc mùa" lùng sục truy sát, tộc trưởng Bhơriu Bhin đã phải bí mật dời làng, chấp nhận xẻ nhỏ dòng họ thành nhiều nhánh rải rác khắp các vùng Nam Giang, Anông để bảo tồn nòi giống.
Cho đến năm 1966, người con trai dũng cảm Bhơriu Abul (khi ấy là Chủ tịch Mặt trận huyện Tây Giang) đã quyết định dẫn lối cho bà con di cư vào suối Tr’lêê, rồi hạ sơn chọn đỉnh đồi bên con suối Bhơ Hồông để dựng nhà, lập bản. Cái tên Bhơ Hồông kiêu hãnh khai sinh từ đó!
Bhơ Hồông không chỉ là nơi che mưa che nắng, mà đã trở thành chiếc nôi cách mạng kiên cường. Nơi đây từng vinh dự được chọn làm địa điểm tổ chức Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Tây Giang lần thứ VI (1969) với sự góp mặt của 95 đại biểu ưu tú.
Những người con của làng như cụ Bhơriu Abul, cụ Bhơriu Prăm, Bhơriu Brây đã lớn lên từ rẫy bắp, bờ suối, trở thành những hạt nhân chính trị kiên trung của Đảng, nắm giữ các trọng trách chủ chốt nơi biên cương vững chãi.
Suốt những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, mảnh đất này đã hứng chịu không biết bao nhiêu đợt bom cày đạn xới. Từ chiến dịch "trực thăng vận" năm 1963 đến trận càn "Lam Sơn 7, 8" tàn khốc, kẻ thù muốn xóa sổ sự sống nơi đây nhưng chúng đã thất bại trước ý chí sắt đá của người Cơ Tu.
Làm sao quên được hình ảnh ông Bhơriu Zoonh (Conh Blai) mưu trí cắm chông gài thò diệt địch. Làm sao quên được người con gái anh hùng Bhơriu Thị Bâu, người giao liên kiên cường chịu hy sinh đến hơi thở cuối cùng khi bị địch phát hiện lúc đang chuyển thư... Máu của họ đã hòa vào đất, tên của họ đã hóa thành tên sông, tên núi, sống mãi trong lòng con cháu đời sau.
Hành trình hạ sơn và 48 năm định danh nơi đất mới
Tháng 5 năm 1976, sau khi hoàn thành nghĩa vụ công dân trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa VI, người dân Bhơ Hồông lại một lần nữa gánh gồng bản sắc, chấp hành chủ trương đưa đồng bào vùng cao xuống định cư ở vùng thấp để tìm kiếm tương lai mới.
Nhìn lại chặng đường gian khó ấy mới thấy hết cái tình, cái nghĩa đồng bào. Các vị cao niên, đứng đầu là cụ Bhơriu Abul, Bhơriu Prăm, Bhơriu Brây đã lội bộ đường rừng xuống gặp các làng Đào, Bút Nga, Bút Nhót, Bút Tưa (xã Sông Kôn) để xin đất.
Giữa muôn vàn thiếu thốn ngày đầu sau giải phóng, bằng tình đoàn kết keo sơn, người dân bản địa đã mở lòng cưu mang trọn vẹn nghĩa tình đồng bào vùng biên giới chuyển xuống.
Từ bến đỗ đầu tiên chật chội ở khu đất A Bớp (cạnh suối Malu), đến năm 1978, những bước chân di cư tiếp tục khai phá vùng rừng rậm bên bờ suối A Păng, dọc Quốc lộ 14G ngày nay. Tại đây, đất được chia theo tộc họ, những mái nhà sàn lại mọc lên, và cái tên thôn Bhơ Hồông tiếp tục được gìn giữ, kiêu hãnh tồn tại suốt 48 năm qua.
Sức sống văn hóa vang vọng
48 năm trên quê hương mới, Bhơ Hồông không chỉ là một địa danh sinh sống mà đã trở thành một biểu tượng văn hóa. Nằm ở ngã ba của ba con suối A Păng, Malu và Zuôi, làng tựa lưng vào núi vững chãi như tính cách con người nơi đây.
Người dân trong làng luôn nhớ về cụ Bhơriu Prăm - người được ví như "ngàn cây cổ thụ" của bản làng. Chính cụ là người đã thổi bùng ngọn lửa, làm sống lại linh hồn văn hóa Cơ Tu, từ việc dựng ngôi nhà gươl truyền thống, thành lập đội múa trống chiêng, đến truyền dạy hát lý, nói lý, đan lát và dệt thổ cẩm.
Nhờ vậy, tiếng lành đồn xa, cái tên Bhơ Hồông đã vượt ra khỏi biên giới, vang vọng đến nhiều nơi trên thế giới. Biết bao vị khách quốc tế đã tìm đến đây để chiêm ngưỡng, đắm mình trong vẻ đẹp mộc mạc, hoang sơ và cảm nhận tấm lòng nồng hậu của con người.
Đêm về, giữa thung lũng đại ngàn, tiếng trống chiêng rộn rã hòa cùng điệu múa tâng tung - da dá nhịp nhàng vẫn đều đặn ngân vang. Bà con làm du lịch cộng đồng, đón khách gần xa, với nhiều loại hình phong phú được tổ chức. Giử gìn bản sắc văn hóa đi cùng phát huy giá trị của nó, được chính quyền và bà con dốc sức làm, bởi với bà con, không giử được sắc - hồn của mình, thì đừng nói chuyện phát triển.
Điểm khác biệt của Bhơ Hôồng nằm ở những giá trị văn hóa nguyên bản. Bà con làm du lịch với xác định, là du khách "đến để sống", chứ không phải "đến để xem".
Năm 2023, sự ra đời của Acu homestay & Tours do chị Đinh Thị Thìn làm chủ nhân, là bước đánh dấu đáng nhớ về chuyện chuyên nghiệp hóa trong cách làm du lịch. Du khách đến sẽ được hướng dẫn leo núi, bắn nỏ, dệt thổ cẩm, học cả tiếng Cơ tu. Cả miền núi xứ Quảng, có lẽ đây là nơi duy nhất tổ chức du lịch bản địa đủ "com bo", biến Bhơ Hôồng trở thành một làng cổ tích giữa đại ngàn.
Hôm nay, tên làng trên giấy tờ hành chính có thể thay đổi thành A Păng, nhưng giá trị lịch sử và ký ức về Bhơ Hồông thì còn nguyên đó. Bởi trong dòng máu đang rần rật chảy của bao lớp người con xứ sở, làm sao có thể quên được một cái tên đã cùng họ đi qua những ngày đói rách, gian khổ cho đến lúc bản làng sung túc, yên vui. Minh chứng rõ ràng nhất là cái tên Bhơ Hồông thân thương ấy vẫn đang và sẽ tiếp tục được người dân trìu mến đặt cho từng Tổ đoàn kết, như một lời thề nguyền gìn giữ cội nguồn, nhắc nhở mai sau về một ngôi làng anh hùng vững vàng trước mọi giông bão thời gian…
