Nhập làng - Minh triết Cơ Tu thời sáp nhập

Đó là nghi lễ nhập làng của người Cơ Tu xứ Quảng. Ai bước qua cái cánh cổng đó, thì khách như chủ, cũ như mới, bao oán thù, khoảng cách sẽ bay mất. Chỉ còn lại bình đẳng và tình thương yêu, tôn trọng. Một minh triết nguyên thủy mà tươi mới long lanh thời sáp nhập.

Đều là con của Mẹ Rừng

Trời như xanh hơn sau trận mưa giông hôm trước. Con suối quanh làng Ta Lang xanh trong trở lại. Qua cây cầu treo đầu làng, đã nghe thấy tiếng trống chiêng nổi lên phía gươl (nhà làng của người Cơ Tu). Nhiều bước chân rộn ràng đi về tiếng trống chiêng, nơi trung tâm của làng.

Ta Lang là thôn nhỏ của xã A Vương (thành phố Đà Nẵng). Làng rất đẹp, yên bình nép bên con suối. Những mái nhà nối nhau thành hình cánh cung. Sừng sững giữa cánh cung nhiệm màu ấy là gươl - trái tim của làng. Làng có hội. Là lễ nhập làng, một nghi thức truyền thống đặc trưng của đồng bào Cơ Tu ở vùng Tây xứ Quảng.

Ngay đầu ngõ, đồng bào giăng ngang tấm thổ cẩm dài, rực rỡ hoa văn, làm “cổng chào” đón khách. Một thiếu nữ đợi sẵn, trên tay là những vòng đầu đan bằng tre - một “chỉ dấu” để kết nối khách lạ với người làng. Ai cũng có một vòng tre như thế trên đầu.

Đi qua tấm thổ cẩm, là bước vào làng. “Cánh cổng” đã mở để chào đón. Không còn khoảng cách, không còn những hận thù, tất cả đều bình đẳng sau khi bước qua cánh cổng huyền diệu bằng tấm thổ cẩm đầy sắc màu ấy.

Già làng Hôih Dzúc nói, lễ nhập làng là nghi lễ thiêng liêng, sâu lắng trong đời sống người Cơ Tu. Không chỉ là một lễ “chào hỏi”, đón khách giản đơn, lễ nhập làng còn cầu mong sức khỏe, bình yên cho cả cộng đồng. Nó thể hiện lòng hiếu khách, mối kết đoàn của đồng bào Cơ Tu từ bao đời. Trước lễ hội, già làng đến gươl để báo cáo tổ tiên, cầu thần linh phù hộ.

Sau khi khách đã “nhập làng”, họ thành bạn bè, thành con của Mẹ Rừng. Cả làng cùng với khách quây quần bên gươl, cùng ca hát, cùng hòa vào tiếng trống chiêng và vũ điệu dâng trời. Tiếng chiêng vang vọng, trống thúc giục, điệu múa “tâng tung” nhịp nhàng theo gót chân thiếu nữ…

Ngày hội không phân biệt già trẻ gái trai. Tất cả cùng dự phần, như cùng dòng máu, đều là con chung của Mẹ Rừng. Các già làng đeo đầy chuỗi hạt, dù tuổi cao, vẫn rắn rỏi tham gia đẩy gậy cùng thanh niên. Không còn địa vị, không khoảng cách, mọi ranh giới biến mất trong niềm vui chung của làng. Cùng nhảy múa, ca hát, cùng rộn ràng trống chiêng và sau đó là cuộc vui ngây ngất bên men rượu cần.

Ông Briu Quân - Chủ tịch UBND xã A Vương (thành phố Đà Nẵng) nói, nhịp sống hiện đại mang đến nhiều đổi thay cho đồng bào miền núi; nhưng ở đó, văn hóa riêng của đồng bào vẫn được gìn giữ. Hồn cốt của người miền núi nằm ở đó. Họ vẫn sống với khởi nguyên đời sống của ông bà mình trong nhiều quan niệm, tập tục. Họ chọn cách tồn tại mà không xung đột với đời sống hiện đại. Những nét văn hóa độc đáo được giữ, vì đó là kết tinh của bao đời cha ông trao truyền lại, và sứ mệnh gìn giữ đang được đặt vào tay họ.

“Nghi thức nhập làng được xem là một trong những nét văn hóa quan trọng trong đời sống của đồng bào Cơ Tu; như một lời chào thể hiện văn hóa hiếu khách của người Cơ Tu. Nghi thức nhằm thắt chặt thêm tình đoàn kết giữa các cộng đồng làng với nhau và với khách từ phương xa đến. Đây cũng là dịp để cộng đồng chia sẻ kinh nghiệm trong lao động, sản xuất, giáo dục con cháu. Đồng thời, gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, giúp nhau cùng tiến bộ và phát triển bền vững” - ông Bríu Quân nói.

Yêu thương - vẻ đẹp của triết lý từ trái tim rừng

Đầu tháng 7 vừa qua, sau khi hợp nhất Quảng Nam - Đà Nẵng và sắp xếp đơn vị hành chính mới, bà con xã Hùng Sơn, được sáp nhập từ 4 xã vùng cao khu 7 trước đây, đã tổ chức lễ nhập làng. Bà con đón đoàn cán bộ, công chức, viên chức lên nhận nhiệm vụ.

Ông Nguyễn An - Bí thư Đảng ủy xã nói, đó là nghi thức của cộng đồng nhằm chào đón người mới, thể hiện sự ủng hộ chủ trương từ góc độ đồng bào các xã vùng biên. Người dân từ các xã biên giới cũ - Ch'Ơm, Ga Ry, A Xan, Tr'Hy - nay hợp thành Hùng Sơn, mặc sắc phục truyền thống rực rỡ. Họ đứng ngay ngắn dọc hai bên đường lên trụ sở UBND xã, bắt đầu nghi thức nhập làng cho đoàn cán bộ xã mới.

Đó là cách cộng đồng chào đón những “công dân mới” của làng, là một tín hiệu khẳng định sự hiếu khách, đồng thuận và cả niềm tin cộng đồng với những cán bộ về công tác. Hành động của cư dân chạm đến cảm xúc của rất nhiều người được chào đón ngày hôm ấy.

“Chúng tôi rất xúc động trước tình cảm của người dân vùng cao khi tổ chức lễ nhập làng cho chúng tôi trong những ngày đầu tiên đến nhận công tác. Bước đầu hình thành đơn vị hành chính mới sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng chính sự kết đoàn và niềm tin của đồng bào gửi gắm lại sẽ là động lực để cán bộ xã Hùng Sơn phục vụ tốt nhất người dân; góp phần vì sự phát triển chung của xã mới” - ông Nguyễn An kể.

Cuộc sắp xếp đơn vị hành chính hình thành những cộng đồng lớn rộng hơn, không chỉ ở miền núi. Nhưng làng vẫn ở đó. Làng, hình như không quá phụ thuộc vào những biến động của nền hành chính. Những dãy nhà hình cánh cung, với mái gươl như trái tim nằm chính giữa, vẫn luôn là một lớp phòng vệ vững chãi cho văn hóa cộng đồng, cho đời sống nguyên thủy của người miền núi dẫu cuộc sống bên ngoài rùng rùng biến động.

Ở đó, tình anh em kết đoàn, sự hiếu khách và tấm lòng hào sảng như một thứ sức mạnh để tự gìn giữ lấy không gian sống; gìn giữ lấy văn hóa của dân tộc mình và sự yên bình của những ngôi làng trước cuộc xâm lấn của đời sống hiện đại. Ở đó, có một nền văn minh khác của sự vị tha, của tính cố kết cộng đồng, sẵn sàng đón nhận và chở che những người mới đến như chính con dân của mình.

Đâu đó, thi thoảng lại dậy lên chuyện cán bộ nơi khác đến không được giao việc, người “tỉnh lẻ” ra phố bị coi thường, thậm chí tranh nhau từng góc bàn làm việc. Những tiếng thở dài phía thị thành nhiều hơn, sau rất nhiều rào cản vô hình dựng lên sau cuộc sắp xếp giang sơn chưa từng có tiền lệ, mới hay, bài học minh triết từ phía những ngôi làng Cơ Tu, đơn giản là cách họ đón khách qua lễ nhập làng để lại quá nhiều suy ngẫm.

Suy ngẫm từ thái độ sống giản dị, từ lòng nhân ái, từ trái tim rộng mở bao dung. Suy ngẫm từ cách họ tôn trọng văn hóa và gìn giữ lấy hồn cốt, sự đoàn kết của cộng đồng. Và suy ngẫm từ ứng xử rất mực chan hòa mà đầy lòng hiếu khách. Một cộng đồng của bình đẳng, kết đoàn - nơi những giá trị truyền thống được giữ gìn như một phần máu thịt…