Tục “trả nghĩa” trong đám cưới của người Cơ Tu
Với người Cơ Tu, đám cưới không chỉ là ngày vui của hai gia đình mà còn là dịp để bà con xóm giềng thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Sau khi tiệc cưới kết thúc, gia chủ lại sửa soạn chuẩn bị những phần quà nhỏ để “trả nghĩa” cho những người đã đến giúp sức việc chung cùng mình.
Khi cả làng cùng lo việc chung
Người Cơ Tu quan niệm, đám cưới là một trong những việc trọng đại nhất của đời người. Bởi vậy, hễ trong làng có nhà làm đám, bà con xóm giềng tự giác gác công việc đồng ruộng, nương rẫy để sang phụ giúp chủ đám.
Nghe tin gia đình ông Alăng Thắng (thôn Blô Bền, xã Sông Kôn, TP. Đà Nẵng) chuẩn bị tổ chức đám cưới truyền thống cho con trai, từ mấy ngày trước, bà con chòm xóm đã tíu tít sang hỏi han, chung tay sửa soạn.
Không ai bảo ai, các thanh niên trai trẻ trong thôn rủ nhau vào rừng đốn cây, chặt tre tươi mang về dựng cột X’nur (cây nêu) và làm lán rạp vững chãi trước sân.
Chị em phụ nữ thì tất bật với công việc bếp núc, nhóm bếp, chẻ củi, sửa soạn mâm cỗ. Đối với họ hàng ở xa, chỉ cần một lời nhắn gửi của gia chủ, dâu rể từ các làng lân cận đều thu xếp có mặt đông đủ.
Người mang con heo, người xách túi thịt khô, người góp cặp gà, vịt… cùng chung sức lo cho ngày vui trọn vẹn.
Ông Alăng Kích (thôn Blô Bền) hồ hởi chia sẻ: “Người Cơ Tu sống nghĩa tình lắm. Trong đám cưới truyền thống, ai có gì góp nấy, không góp của thì góp công. Cái tình, cái nghĩa quý hơn mọi thứ vật chất trên đời”.
Từ mờ sáng ngày chính lễ cưới, sân nhà đã nhộn nhịp tiếng cười nói. Phía trước, thanh niên hoàn thiện những mối buộc dây tre cuối cùng trên rạp cưới.
Phía sau bếp, khói đượm nồng nàn, đàn ông khỏe mạnh đảm nhận việc mổ heo, làm thịt, còn chị em phụ nữ nhanh tay làm cá, nấu xôi.
Đang nhanh tay siết lại mối dây tre dựng rạp, anh Alăng Toàn cười xòa nói: “Việc nhà mình thì thong thả gác lại được, chứ việc đám của làng thì phải xóm giềng cùng lo.
Cách lo đám cưới cũng gần giống như chuyện đổi công làm rẫy, nhưng đượm tình hơn. Đám cưới của một nhà nghiễm nhiên trở thành ngày hội chung của cả làng.”
Trao nhau cái tình sau ngày vui của người Cơ Tu
Khi tiếng trống, tiếng chiêng lắng dần, đoàn nhà gái sửa sang hành lý trở về cũng là lúc tục “trả nghĩa” bắt đầu.
Bên mâm cơm ấm cúng dành riêng cho những người đã giúp mình trong đám cưới, ông Alăng Thắng (thôn Blô Bền, Xã Sông Kôn, TP. Đà Nẵng) bày biện các lễ vật để tri ân bà con và hàng xóm láng giềng đã vất vả suốt mấy ngày qua.
Từ trong bếp, vợ chồng ông Thắng trân trọng bưng ra những món quà mà nhà gái mang sang trước đó: vài ống cá nướng, cá khô, mấy ống cơm lam, tấm vải thổ cẩm... Gia chủ cẩn thận chia nhỏ từng phần, tận tay trao cho từng người đã chung sức với gia đình.
Tùy theo hoàn cảnh và tính chất cuộc lễ, phần quà “trả nghĩa” của bà con cũng được quy định rất tinh tế. Nếu là đám cưới con gái, quà trả nghĩa cho xóm giềng có thể thịt heo, thịt bò hay miếng thịt xông khói từ nhà chú rể gửi tặng.
Còn nếu đám cưới con trai, phần quà lại gồm bánh cuốt (bánh sừng trâu), gà, vịt, cá hay gùi nếp mới thơm lừng từ nhà cô dâu mang tới.
“Bà con giúp mình nhiều thứ để lo đám cưới cho con. Mình trả nghĩa lại bằng chút quà nhà gái mang biếu. Không phải tính toán sòng phẳng hay trả nợ nần gì đâu, có món ngon thì cùng chia, vì niềm vui này coi như niềm vui chung của cả làng”, ông Alăng Thắng bộc bạch.
Nói về nét đẹp truyền thống này, già làng Alăng Đhan (thôn Blô Bền, Xã Sông Kôn, TP. Đà Nẵng) chia sẻ: “Đám cưới truyền thống người Cơ Tu mình nhìn đơn sơ mà lại rất nhiều việc.
Nhưng cái tình thì đắp đổi cho nhau rất đầy. Xóm giềng sống với nhau, thấy nhà người ta bận việc mình không sang giúp thì cái bụng không yên”.
Dù cuộc sống miền núi giờ đã có nhiều đổi khác, nhiều đám cưới đã dựng rạp sắt, loa nhạc rộn ràng nhưng tục “trả nghĩa” vẫn được người dân giữ trọn như một nét văn hóa ứng xử độc đáo.
Ông Alăng Beo, Trưởng thôn Blô Bền khẳng định: “Giữ được tục trả nghĩa là giữ tình làng nghĩa xóm, giữ cốt cách và lòng biết ơn của bà con. Mai này lớp trẻ lớn lên, nhìn vào cách người lớn trả nghĩa sau mỗi đám cưới mà biết trân trọng công sức của người khác, biết sống có trước có sau với với mọi người".
