Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam: 'Phải biết người Mỹ đang nghĩ gì để ứng phó chính sách áp thuế'

Thưa bà, vì sao chính sách thuế của Mỹ lại được áp dụng với thời hạn 150 ngày? Khoảng thời gian mang tính 'cầu nối' này có ý nghĩa như thế nào đối với bước đi tiếp theo của Mỹ và chiến lược của các đối tác thương mại?

Bà Dương Hồng Loan: Chính sách 150 ngày mà mọi người vẫn nhắc đến thực chất mang bản chất là một chính sách có tính chất cầu nối. Sau những xung đột pháp lý giữa chính quyền của Tổng thống Donald Trump với các cơ quan thương mại của Mỹ, thì theo Điều 122 Luật Thương mại năm 1974 của Mỹ, chính quyền Tổng thống được phép thực hiện những biện pháp tạm thời trong thời hạn tối đa không quá 150 ngày và với mức áp thuế không quá 15% để đảm bảo giải quyết những vấn đề thâm hụt thương mại trước mắt. Vì vậy cho nên chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp dụng xuống mức 10% phổ cập gần như cho tất cả các nền kinh tế, và đây là một biện pháp mang tính chất cầu nối.

Trong 150 ngày này thì chính quyền của Tổng thống Trump, một chính quyền luôn cam kết với việc giải quyết vấn đề thâm hụt cán cân thương mại, sẽ tiếp tục nghiên cứu để đưa ra tiếp những căn cứ, bằng chứng nhằm định hình chính sách thương mại trong thời gian tiếp theo. Đây cũng là giai đoạn vàng để cho tất cả các nền kinh tế khác khi làm ăn với phía Mỹ có được cơ hội định hình lại chiến lược kinh tế và chiến lược kinh doanh với thị trường Hoa Kỳ.

Về mặt bản chất mà nói, đây chỉ là một biện pháp mang tính chất ngắn hạn nhưng có tính chất cầu nối, nó giảm bớt gánh nặng về thuế trước mắt nhưng cũng sẽ lại cho người ta 150 ngày để tìm kiếm những bằng chứng, những căn cứ pháp lý nhằm định hình ra một chính sách trong tương lai dài hạn hơn.

Vậy, từ 'cú sốc' chính sách thuế vừa qua, đâu là những bài học cốt lõi và bước đi chiến lược mà các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam buộc phải thực hiện, để không chỉ trụ vững mà còn thích ứng tốt hơn với những biến động của thương mại toàn cầu?

Bà Dương Hồng Loan: Chắc chắn là sau cú sốc về chính sách thuế từ chính quyền nước ngoài, thì rõ ràng các doanh nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp thương mại trên toàn cầu cũng đã có những chiến lược, biện pháp để đưa ra kế hoạch kinh doanh của mình. Đích nhắm tới là làm sao có thể chịu đựng một cách tốt hơn, thích ứng một cách tốt hơn với những sự thay đổi và diễn biến không lường trước được trong nền kinh tế toàn cầu như hiện nay.

Tuy nhiên, một bài học để chúng ta có thể rút ra trong giai đoạn vừa qua, đó là tính nội địa hóa cũng như đi vào những chi tiết kỹ thuật trong việc tính toán mức thuế áp dụng cho hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ. Đây là một bài học mà tất cả các doanh nghiệp Việt Nam cần phải hết sức cân nhắc.

Đó là phải dựa vào minh chứng và dữ liệu để có thể giải thích được một cách đầy đủ, vượt qua tất cả những hàng rào kỹ thuật đã được dựng lên để từ đó đấu tranh cho một mức thuế hợp lý cho mình, và bài học cốt lõi rút ra là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Đồng thời cũng trong giai đoạn vừa qua, chúng ta có thể phát hiện ra được một số cơ hội cho các doanh nghiệp tìm kiếm, đa dạng hóa thị trường của mình và không nên quá phụ thuộc vào một thị trường. Bởi khi một chính sách quá thay đổi thì nó sẽ tạo ra những tác động hết sức tiêu cực, nó là một gánh nặng, một cú sốc ngay và luôn đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng như trên toàn cầu.

Qua đây, có thể thấy chính sách này cũng là một thước đo để cho các doanh nghiệp nhìn thấy được khả năng thích ứng cũng như sự chống chọi, sự bền bỉ của mình như thế nào. Một điều hết sức quan trọng, là các doanh nghiệp cần phải thực sự hiểu biết khuôn khổ chính sách một cách chi tiết, các hàng rào kỹ thuật cũng như những người hình thành nên chính sách thương mại này. Ta phải nghĩ xem chính sách thương mại từ phía Mỹ người ta đang nghĩ cái gì và mình phải rất hiểu thì mới có thể có được một chiến lược dài hơi, có tính chất định hướng theo sự điều chỉnh thay đổi, để phần nào đó chủ động lường trước được.

150 ngày 'sóng gió' thuế quan Mỹ: Cơ hội vàng hay rủi ro chực chờ hàng xuất khẩu Việt?

Từ hôm nay Mỹ dừng thu thuế đối ứng

Thưa bà, trong khoảng thời gian đếm ngược 150 ngày này, đâu là những 'lỗ hổng' và rủi ro lớn nhất khiến doanh nghiệp Việt Nam dễ bị đánh gục trước các yêu cầu kỹ thuật khắt khe từ phía Mỹ?

Bà Dương Hồng Loan: Rủi ro hiện nay là nếu như trong giai đoạn 150 ngày này mà chúng ta không tranh thủ để tìm ra, phân tích và có được những bằng chứng để giải thích cho những yêu cầu về kỹ thuật trong việc tính thuế của Mỹ đối với hàng hóa từ Việt Nam sang, thì các doanh nghiệp sẽ không có gì để nói. Bởi vì mình không thể nào cứ nói là tôi bị đối xử bất công, mà mọi thứ phải hoàn toàn dựa trên một bộ dữ liệu được phân tích đầy đủ nhất cũng như các minh chứng, bằng chứng.

Bây giờ có những công nghệ phát triển giúp cho các doanh nghiệp xuất khẩu truy xuất được nguồn gốc hàng hóa, từ thời điểm tính toán nhân công. Đặc biệt là với Mỹ, người ta quan tâm đến toàn bộ quá trình sản xuất, toàn bộ chuỗi cung ứng bắt đầu từ nguyên liệu cho đến khi thành hàng hóa, thành phẩm, rồi đến lúc xuất khẩu đi cũng như tất cả chuỗi logistics vận chuyển. Thế thì tất cả những thông số đó mà doanh nghiệp không chuẩn bị trước được, không nắm được và không biết yêu cầu từ phía Mỹ thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc giải trình với cơ quan thuế quan và hải quan của họ.

Một vấn đề tiếp theo nữa là trong giai đoạn vừa qua, chúng tôi đã đưa rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam sang gặp gỡ và làm việc với các đối tác Mỹ. Tôi phát hiện ra một điều là mình xuất hàng qua Hoa Kỳ cũng thông qua rất nhiều cơ quan trung gian thay vì đi trực tiếp. Cho nên phần nào sự hiểu biết thật sâu sắc về những quyết định của phía Mỹ cũng như tập tục nhập khẩu hàng hóa của họ đôi khi vẫn còn rất hạn chế.

Do đó, tôi rất mong muốn là các doanh nghiệp cần phải cập nhật hơn kiến thức, hiểu biết của mình cũng như tìm được những đầu mối trực tiếp ở phía bên Mỹ. Từ đó mới có những tương tác, giao tiếp để mình có những ứng xử kịp thời hơn, đúng đắn hơn thay vì cứ phải đi qua những đơn vị trung gian trong chuỗi cung ứng hàng hóa từ Việt Nam qua thị trường Mỹ.

Nhìn xa hơn câu chuyện đối phó ngắn hạn, bài toán sống còn và chiến lược định hình lại đường đi nước bước mà các doanh nghiệp xuất khẩu cần xác định ngay lúc này là gì để không gục ngã trước những cú sốc tương tự, thưa bà?

Một điểm cuối cùng nữa mà mình cũng rất khuyên các doanh nghiệp Việt Nam cần phải định hình lại, đó là trong một bối cảnh thay đổi hiện nay, phải nói thật là bước đi xuất khẩu truyền thống chắc chắn sẽ không thể tồn tại một cách bền vững trong tương lai. Doanh nghiệp phải đào sâu và khắt khe hơn trong quá trình xuất khẩu hàng hóa, để đưa ra những mặt hàng có nhiều giá trị gia tăng được sản xuất tại Việt Nam. Đồng thời cần đa dạng hóa chuỗi cung ứng cũng như đa dạng hóa thị trường của mình, không quá phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Thông qua việc kết nối rộng hơn, tôi tin rằng chúng ta sẽ tìm thấy nhiều thị trường vẫn còn tồn tại mà người ta còn chưa khai thác, mình chưa chạm đến. Tôi rất mong muốn đây là một cú tác động để cho mình có thể thay đổi và chuyển đổi lại chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp.