Từ chiến sự Trung Đông, giá dầu toàn cầu rơi vào vòng xoáy bất định
Cuộc xung đột bùng phát tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng thế giới vào một cuộc hoảng loạn mới. Từ những con tàu chở dầu mắc kẹt tại eo biển Hormuz đến mức chiết khấu "0 đồng" tại các cây xăng ở Lâm Đồng, An Giang, một chuỗi hệ lụy dây chuyền đang hình thành, đe dọa trực tiếp đến đà phục hồi kinh tế toàn cầu và sự ổn định của thị trường xăng dầu Việt Nam.
Thế giới trong "chảo lửa" giá dầu
Chỉ trong phiên giao dịch ngày 3/3, thị trường năng lượng toàn cầu đã chứng kiến những biến động kinh hoàng. Giá dầu Brent "nhảy múa" khi tăng gần 8%, vượt ngưỡng 83 USD/thùng – mức cao nhất kể từ giữa năm 2024. Chỉ tính từ cuối tháng 2, giá dầu thô đã "phi mã" hơn 15%.
Không dừng lại ở đó, thị trường khí đốt châu Âu thực sự rơi vào trạng thái sốc nhiệt khi giá tăng vọt 40% chỉ trong một ngày. Tại Mỹ, quốc gia vốn cực kỳ nhạy cảm với giá nhiên liệu, giá xăng đã vượt mốc 3 USD/gallon (khoảng 0,8 USD/lít). Đây là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực kiểm soát chi phí sinh hoạt của chính quyền Tổng thống Donald Trump, tạo ra rủi ro chính trị lớn trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cơn cuồng phong này là sự tê liệt của eo biển Hormuz – "yết hầu" vận tải chiếm 30% sản lượng dầu và 20% nguồn cung khí đốt toàn cầu. Khi dòng chảy năng lượng qua đây bị tắc nghẽn suốt 4 ngày qua, toàn bộ chuỗi cung ứng từ các cường quốc như Saudi Arabia, UAE, Qatar sang châu Á và châu Âu đã bị đứt gãy.
Khi "yết hầu" Hormuz bị thắt chặt
Sự tàn khốc của chiến sự không chỉ nằm ở các con số trên sàn giao dịch mà còn ở những thiệt hại thực địa:
Hạ tầng tê liệt: Các bồn chứa nhiên liệu tại cảng Duqm (Oman) bị tấn công; hỏa hoạn bùng phát tại trung tâm dầu mỏ Fujairah (UAE).
Sản xuất đình trệ: Gã khổng lồ QatarEnergy ngừng cung ứng LNG; các nhà máy lọc dầu lớn nhất Saudi Arabia và các mỏ khí khổng lồ của Israel đồng loạt đóng cửa.
Khủng hoảng logistics: Cước vận tải siêu tàu dầu (VLCC) đã tăng kỷ lục 94% chỉ trong 3 ngày, đạt mức hơn 423.000 USD/chuyến. Hàng trăm tàu dầu đang nằm "phơi sườn" trên biển, không thể tiếp cận khách hàng, buộc các quốc gia xuất khẩu phải tính đến phương án giảm sản lượng vì không có phương tiện vận chuyển.
Nếu tình trạng này kéo dài, một đợt lạm phát mới sẽ càn quét qua châu Âu và châu Á, bẻ lái đà phục hồi kinh tế vốn đang còn mong manh.
Thị trường nội địa: Doanh nghiệp bán lẻ chất chồng khó khăn
Tại Việt Nam, dù cách xa vùng chiến sự hàng nghìn cây số, sức nóng từ Trung Đông đã phả trực tiếp vào các cửa hàng bán lẻ xăng dầu.
Nghịch lý: Càng bán càng lỗ
Một DN xăng dầu tại Lâm Đồng cho biết, mức chiết khấu từ đầu mối hiện chỉ còn khoảng 20 đồng/lít, thậm chí có lúc bằng 0. Với chi phí vận tải từ TP.HCM lên Tây Nguyên khoảng 650 đồng/lít, cộng với lương nhân công và điện nước, mỗi lít xăng bán ra khiến doanh nghiệp lỗ từ 200 - 240 đồng.
Cũng theo DN này, cứ nhập một xe bồn về bán là cầm chắc lỗ 5 triệu đồng.
Nguồn cung bắt đầu "nhỏ giọt"
Không chỉ lỗ, việc lấy hàng cũng trở nên khan hiếm. Các thương nhân phân phối bắt đầu thực hiện chính sách bán hàng "nhỏ giọt". Thời gian nhập hàng kéo dài gấp đôi, lượng hàng bổ sung giảm 40-50%. Thậm chí, một số đơn vị đã thông báo ngừng nhận đơn đặt hàng đối với xăng RON 95 và dầu Diesel.
Dù các nhà máy lọc dầu trong nước như Dung Quất và Nghi Sơn đang đáp ứng 70-80% nhu cầu thị trường, Việt Nam vẫn không thể đứng ngoài vòng xoáy vì phải nhập khẩu dầu thô nguyên liệu và xăng dầu thành phẩm để bù đắp thiếu hụt.
Các DN lớn đầu mối xăng dầu như PVOIL và Petrolimex, khẳng định nguồn hàng dự trữ đủ dùng trong tháng 3. Tuy nhiên, sự ổn định trong tháng 4 và tháng 5 phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến tại eo biển Hormuz.
Trong khi đó nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) thì đang đối mặt với rủi ro tài chính và chi phí bảo hiểm tăng cao khi 35% dầu thô đầu vào là hàng nhập khẩu. BSR đã kiến nghị Chính phủ ưu tiên dầu thô nội địa, hạn chế xuất khẩu mặt hàng này để bảo vệ sản xuất trong nước.
Đừng để "vết xe đổ" 2022 lặp lại
Sự kiện Nga - Ukraine năm 2022 từng khiến thị trường xăng dầu Việt Nam chao đảo, dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ khi giá bán lẻ không theo kịp giá nhập khẩu. Để tránh kịch bản này tái diễn, Bộ Công Thương đã yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối theo dõi sát cung cầu và thực hiện nghiêm tổng nguồn phân giao.
Cuộc khủng hoảng Trung Đông lần này là một phép thử nghiệt ngã đối với khả năng quản trị rủi ro của cả doanh nghiệp lẫn cơ quan điều hành. Nếu không có các kịch bản linh hoạt về giá và hỗ trợ mức chiết khấu cho doanh nghiệp bán lẻ, nguy cơ "đứt gãy" chuỗi cung ứng xăng dầu nội địa là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
