‘Sóng nhiệt’ từ Trung Đông dội vào vườn cây: Rọi...nút thắt của ngành hàng tỷ đô
Căng thẳng địa chính trị leo thang tại các tâm điểm Trung Đông không còn là những bản tin thời sự quốc tế xa xôi, mà đang trực tiếp giáng đòn mạnh vào túi tiền của doanh nghiệp và nông dân Việt Nam.
Với vị thế là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng Robusta và hồ tiêu toàn cầu, nông sản Việt đang đứng trước một cuộc sàng lọc khắc nghiệt khi các tuyến hải hành huyết mạch qua Biển Đỏ và eo biển Hormuz bị đặt trong tình trạng báo động đỏ.
Khi biên lợi nhuận bị "đốt" bởi phụ phí chiến tranh
Với những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, hồ tiêu ở Tây Nguyên như Simexco Daklak, tình hình đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Trung Đông vốn là thị trường màu mỡ, tiêu thụ tới mười bảy phẩy năm phần trăm lượng hồ tiêu và một phần không nhỏ cà phê chất lượng cao của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trước làn sóng phụ phí rủi ro chiến tranh vọt lên ngưỡng hai ngàn đô la mỗi container cùng giá dầu thô nhảy múa, doanh nghiệp buộc phải chọn giải pháp phanh gấp. Việc tạm ngưng bán hàng không chỉ là bước lùi tạm thời mà còn là bài toán bảo toàn dòng vốn khi rủi ro logistics đã vượt quá biên lợi nhuận dự tính.
Đáng quan ngại hơn, cuộc khủng hoảng này đang làm lộ ra những điểm mù trong chuỗi cung ứng. Đó là sự bế tắc trong thanh toán quốc tế khi các kênh liên lạc viễn thông và hệ thống ngân hàng tại Iran hay Syria bị gián đoạn. Nhiều lô hàng đang lênh đênh trên biển hoặc nằm chờ tại các cảng trung chuyển không chỉ đối mặt với nguy cơ hư hỏng mà còn đứng trước rủi ro bị kẹt dòng tiền do đối tác không thể thực hiện các lệnh chuyển khoản theo đúng cam kết.
Nghịch lý vùng nguyên liệu và nỗi lo dội chợ
Hệ lụy từ Trung Đông không dừng lại ở các cảng biển mà đang dội ngược về phía những vườn cây tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Một thực tế nghiệt ngã là khi các kho bãi của doanh nghiệp xuất khẩu đầy ứ vì hàng không thể thông quan, nhịp độ thu mua tại vùng nguyên liệu ngay lập tức bị đình trệ. Áp lực tâm lý đang đè nặng lên người nông dân khi họ đứng trước lựa chọn khó khăn: bán tháo để cắt lỗ hay tiếp tục găm hàng trong bối cảnh chi phí phân bón và nhân công vẫn ở mức cao.
Tình trạng này phơi bày một lỗ hổng lớn trong chiến lược vùng nguyên liệu của chúng ta. Phần lớn nông dân vẫn đang canh tác theo lối nhìn vào giá cả thị trường để quyết định việc thu hoạch, thiếu các liên kết kho bãi tại chỗ để dự trữ hàng hóa trong những tình huống bất khả kháng. Khi chuỗi logistics toàn cầu bị đứt gãy, người sản xuất trực tiếp trở thành mắt xích yếu nhất, dễ bị tổn thương nhất do không có khả năng tự vệ trước các biến động địa chính trị.
Để nông sản Việt không bị cuốn đi trong vòng xoáy xung đột, việc thay đổi tư duy từ vùng nguyên liệu đến bàn đàm phán là yêu cầu cấp thiết. Tại các địa phương, cần nhanh chóng hình thành các tổ hợp kho lạnh và hệ thống bảo quản đạt chuẩn ngay tại thủ phủ cà phê, hồ tiêu. Điều này không chỉ giúp giãn tiến độ bán hàng khi thị trường biến động mà còn nâng cao chất lượng hạt nông sản, tránh tình trạng hàng hóa xuống cấp vì lưu kho sai cách trong lúc chờ tàu.
Về phía doanh nghiệp, thay vì chỉ phản ứng thụ động, cần thiết lập các kịch bản dự phòng về dòng tiền và đa dạng hóa phương thức thanh toán để né tránh sự phụ thuộc vào các khu vực bất ổn. Đồng thời, sự nhập cuộc của các cơ quan tham tán thương mại trong việc tìm kiếm các hành lang vận tải thay thế, hoặc hỗ trợ pháp lý để luân chuyển lô hàng sang các thị trường ổn định hơn như EU hay Đông Bắc Á, sẽ là điểm tựa quan trọng. Đã đến lúc ngành nông sản Việt cần một chiến lược dự phòng dài hạn, biến những cuộc khủng hoảng này thành cơ hội để tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng bền vững và chủ động hơn.
