Nông thôn thịnh vượng
Từ sáp ong đến khối gỗ đại ngàn: 2 câu chuyện giữ nghề đầy cảm hứng
Giữ nghề truyền thống đã khó, thổi sức sống mới để nghề vươn xa giữa nhịp sống hiện đại lại càng gian nan hơn. Thế nhưng, từ miền châu thổ Vĩnh Long trù phú đến vùng cao nguyên Măng Đen nắng gió, những đôi bàn tay tài hoa vẫn đang lặng lẽ biến những nguyên liệu mộc mạc nhất như sáp ong tự nhiên và gỗ rừng thành các tác phẩm mang đậm giá trị kinh tế lẫn bản sắc văn hóa Việt.
Đánh thức tiềm năng bản địa cùng nghề làm nến thơm sáp ong tại Vĩnh Long
Tại tỉnh Vĩnh Long, những người trẻ đang tìm cho mình một cách làm mới từ những nguyên liệu gần gũi với quê hương, đó chính là làm nến thơm từ sáp tự nhiên như sáp ong, sáp đậu nành.
Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng sáp tự nhiên để tạo ra những cây nến thơm, các bạn trẻ đang từng bước hình thành một nghề sản xuất thủ công với sự kết hợp giữa nguyên liệu bản địa, kỹ thuật chế tác và tư duy sáng tạo.
Trong đó, sáp ong được khai thác từ các trại nuôi ong lấy mật hoa nhãn tại địa phương là một thành phần quan trọng trong nguồn sáp tự nhiên được sử dụng để làm nến.
Để làm nên một sản phẩm hoàn chỉnh, sáp được làm sạch, đun chảy ở nhiệt độ phù hợp, sau đó phối hợp cùng tinh dầu và các thành phần tạo hương.
Đặc biệt, những sợi bấc cotton không chứa chì hay các kim loại nặng khác được sử dụng nhằm hướng đến một sản phẩm an toàn hơn trong quá trình sử dụng.
Với những người trẻ làm nghề, giá trị của cây nến không chỉ nằm ở mùi hương hay hình dáng bên ngoài. Điều họ hướng đến là tạo ra một sản phẩm có câu chuyện riêng, sử dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng hiện đại.
Không chỉ dừng lại ở những mẫu nến truyền thống, các sản phẩm từ sáp ong còn được tạo hình với nhiều kiểu dáng khác nhau, đáp ứng nhu cầu trang trí không gian sống, quán cà phê, homestay, spa hay trở thành những món quà mang đậm dấu ấn thủ công.
Sự kết hợp giữa mùi hương, màu sắc và tính thẩm mỹ đã góp phần gia tăng giá trị cho một nguyên liệu vốn rất quen thuộc của địa phương.
Điều đáng quý hơn là, việc phát triển các sản phẩm từ sáp ong còn góp phần mở rộng đầu ra cho nghề nuôi ong mật hoa nhãn, tạo thêm giá trị cho chuỗi sản phẩm nông nghiệp địa phương. Thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô, sáp ong được chế biến thành những sản phẩm có giá trị sử dụng và giá trị kinh tế cao hơn.
Các sản phẩm nến thơm sạch từ sáp ong đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao, không chỉ ghi nhận chất lượng của sản phẩm mà còn cho thấy tiềm năng phát triển của những sản phẩm được tạo nên từ nguyên liệu bản địa.
Đó cũng là động lực để nhiều người trẻ tiếp tục nghiên cứu, sáng tạo và phát triển thêm các sản phẩm mới từ những nguồn nguyên liệu sẵn có của quê hương, góp phần phát triển kinh tế địa phương và lan tỏa xu hướng tiêu dùng bền vững.
Độc đáo nghệ thuật tạc tượng gỗ của đồng bào Mơ Nâm giữa đại ngàn Tây Nguyên
Rời miền châu thổ Cửu Long, “Tinh hoa bách nghệ” đưa khán giả đến với vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ để tìm hiểu một di sản văn hóa đặc sắc: nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ của đồng bào Mơ Nâm (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng).
Từ xa xưa, giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, hình ảnh những pho tượng gỗ mang hình thù cổ kính, rắn rỏi đứng dãi dầu mưa nắng đã trở thành biểu tượng thiêng liêng của bản làng.
Tượng gỗ dân gian không chỉ là biểu hiện của tín ngưỡng “vạn vật hữu linh”, mà còn phản ánh đỉnh cao của một nghệ thuật thủ công lâu đời – nơi đúc kết tinh hoa tư duy thẩm mỹ và tâm hồn của các tộc người nơi miền cao nguyên nắng gió.
Trong đó, người đồng bào dân tộc Mơ Nâm tại xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi nắm giữ một kho tàng văn hóa đặc sắc. Khác với phần lớn các dân tộc thiểu số thường gắn tượng gỗ với tục làm nhà mồ, người Mơ Nâm lại dùng tượng gỗ để tái hiện sống động hơi thở sinh hoạt hằng ngày, đưa cái đẹp bình dị vào từng khúc gỗ mộc mạc lưu lại với thời gian.
Tượng gỗ Mơ Nâm mô phỏng chân thực nhịp sống: từ đi làm rẫy, săn bắt, giã gạo đến đánh cồng chiêng, uống rượu cần... Được trang trí trang trọng trước sân nhà rông, mỗi bức tượng không chỉ là tác phẩm nghệ thuật trang trí, mà còn là vật linh thiêng gắn với lễ hội, là sợi dây kết nối thiêng liêng, gửi gắm tình cảm của thế hệ con cháu tới tổ tiên.
Chính quyền địa phương xã Măng Đen đã dành nhiều sự quan tâm bảo tồn loại hình nghệ thuật làm tượng truyền thống đặc sắc này của đồng bào dân tộc Mơ Nâm. Trong đó có việc xây dựng không gian Vườn nghệ thuật Măng Đen ngay tại trung tâm xã.
Nơi đây trưng bày nhiều bức tượng gỗ Mơ Nâm và không gian nhà rông, tạo ra không gian cho du khách tham quan trải nghiệm nghệ thuật, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch trên địa bàn.
Mặc dù không qua đào tạo bài bản, nhưng bằng tình yêu văn hóa cháy bỏng, các nghệ nhân đã biến những công cụ thô sơ thành nét đục kỳ diệu. Thoạt nhìn xù xì, mộc mạc, nhưng ngắm kỹ mới thấy độ khó bậc thầy trong tạo hình và sự tinh tế đỉnh cao.
Tuy vậy, do sự phát triển và nhu cầu của xã hội, số lượng người còn theo nghề điêu khắc tượng gỗ hiện tại rất ít. Nghệ thuật điêu khắc gỗ Mơ Nâm cũng có nguy cơ bị mai một.
Với mong muốn lưu giữ những giá trị về mỹ thuật và văn hóa đặc sắc, chính quyền địa phương đã có sự hỗ trợ và đồng hành cùng các nghệ nhân trong việc bảo tồn nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ của đồng bào dân tộc Mơ Nâm.
Từ những khối gỗ vô tri vô giác qua đôi bàn tay tài hoa và tâm hồn mộc mạc của người Mơ Nâm đã trở thành những pho tượng mang nhịp đập, hơi thở của bản làng.
Bằng tình yêu với văn hóa truyền thống, những người nghệ nhân đang bền bỉ giữ lại những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, để nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục hiện diện giữa đời sống hôm nay.
Di sản ấy không nằm lại ở quá khứ, mà đang tiếp tục sống sinh động qua ngọn lửa truyền nghề cho thế hệ mai sau.
“Tinh hoa bách nghệ” là chương trình truyền hình tôn vinh các ngành nghề trong đó có Nghề truyền thống lẫn Nghề hiện đại mang đậm nét đẹp riêng và giá trị văn hóa nhất định. Mỗi nghề là một câu chuyện giới thiệu đến cộng đồng và bạn bè quốc tế gần xa những bức tranh sống động về con người, thiên nhiên, văn hóa Việt qua cách thể hiện linh động từ ký sự, phóng sự thực tế hoặc nhân vật trải nghiệm.
Chương trình "Tinh hoa bách nghệ" được phát sóng vào 19h40 - 19h50 vào thứ 5 hàng tuần trên kênh THVL1. Mỗi tập phim sẽ là câu chuyện được dẫn dắt nhẹ nhàng, gần gũi bởi những nhân vật trải nghiệm khác nhau từ các MC đến du khách trải nghiệm...