Chính sách
"Siết" IUU tại miền Trung : Soát từ bờ, quản từ biển
Việc kiểm soát vi phạm IUU đang được các tỉnh, thành miền Trung đẩy mạnh từ xem xét tàu cá tại bến đến giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Tuy nhiên, "làm sạch" tàu cá vi phạm IUU không hề dễ dàng, khi dữ liệu các hệ thống chưa phải lúc nào cũng đồng bộ, kết nối VMS và khai báo eCDT vẫn còn nhiều khâu chưa đạt yêu cầu.
Quảng Trị: “Khóa” những tàu chưa đủ điều kiện ngay từ bờ
Quảng Trị hiện có 4.628 tàu cá từ 6m trở lên được đăng ký hoạt động. Trong đó, 4.587 tàu có giấy phép khai thác thủy sản còn hiệu lực, đạt 99,1%; 1.599 tàu từ 12m trở lên còn hạn đăng kiểm, đạt khoảng 96%; 1.318 tàu từ 15m trở lên đã lắp thiết bị VMS, đạt 98,1%.
Theo Sở NN-MT Quảng Trị, dữ liệu đội tàu được cập nhật trên hệ thống VNFishbase. Qua rà soát, toàn tỉnh còn 43 tàu thuộc nhóm có nguy cơ cao về IUU và 79 tàu không đủ điều kiện hoạt động do không có hoặc hết hạn giấy phép khai thác, hết hạn đăng kiểm, hết hạn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc chưa lắp thiết bị VMS.
Với 79 tàu này, cơ quan quản lý đã lập danh sách hằng tuần gửi lực lượng biên phòng và chính quyền cấp xã để phối hợp quản lý. Các địa phương theo dõi vị trí neo đậu, niêm phong tàu, gắn bảng nhận diện và công khai danh sách, qua đó ngăn phương tiện tự ý rời bến khi chưa đủ điều kiện.
Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cho biết, các cảnh báo từ hệ thống VMS được kiểm tra, đối chiếu và xác minh cụ thể trước khi xử lý. Không phải mọi trường hợp mất tín hiệu đều là vi phạm, bởi có tàu đang neo đậu hoặc gặp sự cố kỹ thuật. Tuy nhiên, với những trường hợp cố tình vi phạm, can thiệp vào thiết bị hoặc khai thác sai vùng quy định, lực lượng chức năng sẽ xử lý theo quy định.
Với ngư dân, việc siết quản lý cũng đang làm thay đổi cách chuẩn bị cho mỗi chuyến biển. Ngư dân Lê An ở Cửa Việt cho biết, trước đây nhiều người chưa chú trọng đầy đủ đến giấy phép, thủ tục trước khi đưa tàu ra khơi. Nay lực lượng chức năng kiểm tra chặt hơn, nên chủ tàu phải chủ động hoàn thiện các điều kiện cần thiết.
“Lực lượng chức năng làm chặt thì chúng tôi cũng chấp hành, chứ để tàu ra khơi rồi bị giữ lại, xử phạt thì trước là thiệt hại kinh tế, sau nữa là rủi ro pháp lý”, ông An nói.
Tuy nhiên, theo đại diện Sở NN - MT Quảng Trị, công tác quản lý nghề cá vẫn còn những điểm khó. Tình trạng mất tín hiệu VMS chưa được khắc phục triệt để; dữ liệu trên hệ thống VMS và VNFishbase chưa phải lúc nào cũng đồng bộ khi tàu thay đổi chủ sở hữu, đăng ký lại hoặc xóa đăng ký.
Việc giám sát sản lượng và truy xuất nguồn gốc qua hệ thống eCDT đối với tàu nhỏ hoạt động tại các vùng bãi ngang, đầm phá cũng còn hạn chế. Đây cũng là một trong những điểm nghẽn cần được tháo gỡ, nếu muốn việc chống IUU đi vào thực chất và tạo nền tảng cho nghề cá phát triển bền vững.
Đà Nẵng, Quảng Ngãi: Quản chặt nhóm tàu rủi ro
Tại Đà Nẵng, công tác quản lý cũng tập trung vào nhóm tàu không đủ điều kiện và tàu có nguy cơ cao về IUU.
Theo báo cáo của UBND TP. Đà Nẵng, từ ngày 13/2 đến 31/8/2026, thành phố có hơn 4.000 tàu cá từ 6m trở lên được đăng ký, cập nhật trên hệ thống VNFishbase.
Trong số này, Đà Nẵng đang theo dõi, kiểm soát 794 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động và 634 tàu thuộc nhóm có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU. Các tàu này được lập danh sách, theo dõi vị trí neo đậu và áp dụng các biện pháp giám sát, không cho tham gia hoạt động khai thác.
Trong khi đó, tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung khắc phục những tồn tại trong quản lý tàu cá, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Toàn tỉnh hiện có 4.851 tàu cá từ 6m trở lên đã đăng ký và cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Trong đó, 4.716 tàu còn hạn giấy phép khai thác; gần 99% tàu từ 15 m trở lên đã lắp thiết bị VMS.
Các địa phương đang quản lý chặt những tàu không đủ điều kiện, bố trí neo đậu tập trung, không để tự ý ra khơi. Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng đã kiểm soát hàng chục nghìn lượt tàu cá ra, vào cảng và xuất, nhập bến.
Tuy nhiên, khai báo trên hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT vẫn chưa đạt 100%. Một số trường hợp mất kết nối VMS dài ngày và các vụ vi phạm còn phải tiếp tục xác minh, xử lý.
Qua kiểm tra tại Quảng Ngãi trong hai ngày 7 và 8/9, Đoàn công tác liên ngành của Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU yêu cầu địa phương tiếp tục khắc phục những hạn chế trong quản lý đội tàu, kiểm soát hệ thống truy xuất nguồn gốc và hồ sơ xử lý vi phạm.
Huế: 'Trói' IUU vào một hồ sơ điện tử
Tại Huế, việc chống IUU được triển khai theo hướng tăng cường quản lý đội tàu và số hóa dữ liệu.
Toàn thành phố hiện có 1.120 tàu cá; trong đó 406 tàu từ 15m trở lên và 100% đã được lắp đặt thiết bị VMS. Dữ liệu về đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, VMS, xuất nhập bến được yêu cầu rà soát, đối khớp và cập nhật, hướng đến quản lý mỗi tàu cá bằng một hồ sơ điện tử thống nhất.
Đáng chú ý, hệ thống eCDT đang được sử dụng để kiểm soát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác. Theo rà soát của Sở NN - MT TP Huế, 99,5% lượt tàu cập cảng và 99,9% lượt tàu rời cảng được thực hiện trên eCDT.
Đối với sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng, tỷ lệ thực hiện trên hệ thống đạt 99,6%; 8 hồ sơ cấp giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác đều được thực hiện trên eCDT.
Từ Quảng Trị, Đà Nẵng, Quảng Ngãi đến Huế, điểm chung đang được đặt ra là quản lý nghề cá không thể chỉ dừng ở việc kiểm soát một con tàu có đủ điều kiện rời bến hay không. Mà khi tàu đã ra khơi, hành trình phải được giám sát; khi cá cập cảng, sản lượng phải được ghi nhận; và khi thủy sản đi vào chuỗi tiêu thụ, nguồn gốc phải có thể truy xuất.
Đó không chỉ là những yêu cầu cấp thiết trước đợt kiểm tra tiếp theo của EC, mà còn là cách để quản lý và phát triển nghề cá bền vững bằng dữ liệu, kiểm soát sản lượng và nguồn gốc thủy sản từ biển đến bờ.
Việt Nam đã qua 5 đợt thanh tra của EC
IUU là viết tắt của Illegal, Unreported and Unregulated fishing, nghĩa là khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Chống IUU bao gồm quản lý đội tàu, kiểm soát tàu ra vào cảng, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý các hành vi khai thác trái phép.
Việt Nam bị Ủy ban châu Âu (EC) cảnh báo “thẻ vàng” IUU từ năm 2017. Đến nay, EC đã tiến hành 5 đợt thanh tra. Việt Nam tiếp tục thực hiện các khuyến nghị của EC, tập trung vào quản lý đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm để chuẩn bị cho đợt thanh tra thứ 6. Chính phủ đặt mục tiêu gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU trong năm 2026.
