Gỡ ‘thẻ vàng’ IUU: eCDT, không còn chỗ chậm trễ
Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) được kỳ vọng rất cao trong việc quản lý nghề cá truyền thống. Thế nhưng, sau nửa năm chính thức vận hành, tỷ lệ bao phủ mới dừng lại ở con số hơn 60%, để lộ ra những khoảng trống lớn trong bức tranh quản lý tàu cá từ 6m trở lên trên phạm vi toàn quốc.
Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) được định vị là công cụ sắc bén giúp minh bạch hóa toàn bộ hành trình của hải sản, từ lúc vươn khơi xuất bến cho đến thời điểm cập cảng bốc dỡ. Tuy nhiên, thực tế triển khai sau nửa năm áp dụng, việc này đang làm “nóng” lên lo âu.
“Báo động đỏ”
Theo báo cáo từ Bộ NN&MT, tính đến đầu tháng 9/2026, cả nước mới chỉ có 48.624/80.209 tàu cá từ 6 mét trở lên đăng ký tham gia hệ thống eCDT, đạt tỷ lệ khiêm tốn 60,62%.
Con số thực hiện tại các địa phương cho thấy đang có sự chênh lệch lớn. Nếu như ở Nghệ An (97,88%), Quảng Ngãi (96,42%) hay Thanh Hóa (94,89%), thì ở Tây Ninh chỉ là (12,30%), Hà Tĩnh (17,21%), An Giang (22,14%). Một nơi có lượng tàu hùng hậu, sản lượng thủy sản rất lớn như Cà Mau mới chỉ dừng lại ở mức 41,58%.
Theo đánh giá từ cơ quan quản lý, con số đó phản ánh trực tiếp những điểm nghẽn trong công tác kiểm soát tàu ra vào cảng, và sự lơi lỏng trong việc cập nhật dữ liệu ở một số địa phương. Khi dữ liệu đầu vào không đầy đủ và chính xác, toàn bộ chuỗi đối chiếu bị tê liệt, biến eCDT từ một công cụ quản lý hiện đại thành một gánh nặng hình thức.
Không còn chỗ cho sự chậm trễ
Bộ NN&MT vừa phát đi những chỉ đạo gấp rút để xử lý việc trên, khi thời gian mà EU kiểm tra “thẻ vàng” không còn xa nữa. Theo đó các địa phương bắt buộc phải bóc tách, phân loại chi tiết từng chiếc tàu chưa tham gia, tìm ra nguyên nhân tận gốc để xử lý dứt điểm. Mục tiêu đặt ra là tuyệt đối không bỏ sót: 100% lượt tàu ra vào cảng và toàn bộ sản lượng bốc dỡ phải được giám sát chặt chẽ trên nền tảng điện tử.
Theo Bộ NN&MT, các quy định bắt buộc trên không hề là cảm tính, bởi một hành lang pháp lý đã hoàn thiện và vô cùng ngặt nghèo. Theo Thông tư 81/2025/TT-BNNMT (chính thức áp dụng bắt buộc từ ngày 1/3/2026), cùng các quy định bổ sung tại Thông tư 33/2026/TT-BNNMT, và được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 80/2026/VBHN-TT-BNNMT ngày 27/8/2026, eCDT đã chính thức trở thành nền tảng pháp lý duy nhất có thẩm quyền cấp giấy biên nhận, xác nhận và chứng nhận nguyên liệu thủy sản.
Điều này đồng nghĩa với một thực tế, là mọi sự trì trễ lúc này không chỉ đơn thuần là lỗi hành chính của địa phương hay ban quản lý cảng cá, mà có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý trực tiếp đối với người đứng đầu. Nặng nề hơn thế, chuỗi cung ứng xuất khẩu của cả một ngành hàng trị giá hàng tỷ USD đang bị đe dọa trực tiếp. Các thị trường khó tính bậc nhất thế giới như EU hay Mỹ hoàn toàn có quyền từ chối cấp chứng thư xuất khẩu đối với những lô hàng thiếu đi dữ liệu điện tử đồng bộ, minh bạch.
“Phủ sóng” eCDT: Không hề là giải pháp tình thế
Điểm đáng chú ý trong chiến dịch tăng tốc eCDT lần này, là được lồng ghép trong một chiến lược căn cơ nhằm nâng cấp toàn diện hạ tầng nghề cá. Chính phủ đã định hình rõ điều này thông qua Quyết định 582/QĐ-TTg về Quy hoạch hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão giai đoạn 2021 - 2030.
Các địa phương ven biển đang đứng trước yêu cầu phải ưu tiên nguồn lực để đầu tư, nâng cấp tiêu chuẩn kỹ thuật của hệ thống cảng cá sao cho tương thích với các quy định mới nhất tại Văn bản hợp nhất số 81/2026/VBHN-BNNMT. Việc chuẩn hóa và công bố mở mới, mở lại các cảng cá đủ tiêu chuẩn không chỉ là thủ tục hành chính, mà là điều kiện cần để tàu cá có điểm tựa cập bến, bốc dỡ sản phẩm và thực hiện quy trình số hóa một cách thuận lợi nhất.
Với chế độ báo cáo định kỳ nghiêm ngặt trước ngày 5 hằng tháng lên Thủ tướng Chính phủ, có thể thấy eCDT vượt lên trên ý nghĩa của một giải pháp tình thế để ứng phó với các đoàn thanh tra EC. Đây thực chất là cuộc đại phẫu mang tính bản lề, đưa ngành ngư nghiệp Việt Nam dứt khoát bước ra khỏi phương thức quản lý thủ công, lạc hậu để tiến thẳng lên nền quản trị số minh bạch.
Khi "thẻ vàng" IUU vẫn là vết thương chưa lành của ngành thủy sản, chuyển đổi số thông qua eCDT không còn là một lựa chọn mang tính phong trào, mà là mệnh lệnh sống còn để định vị lại uy tín, danh dự và giá trị của hải sản Việt Nam trên trường quốc tế.
.jpg)
