Ông Nguyễn Đức Lực - Chủ tịch Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam:'Dán tem cho sâm là quá cần thiết!'

Có hợp đồng thuê môi trường rừng, mới chính danh!

Ông Nguyễn Đức Lực: Liên quan đến việc truy xuất nguồn gốc, trước hết liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng, giúp họ hiểu việc này thực hư nó ra sao. Việc đó, khi làm thì liên quan đến hợp đồng thuê môi trường.

Vì rừng là tài sản quốc gia, nên muốn làm được truy xuất nguồn gốc, dán tem, chứng nhận vùng trồng, là cấp thiết. Nó giúp cho bà con khẳng định thương hiệu, tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Vì trên mạng xã hội, nhan nhản là sâm, như thế nào là thật - giả, loạn lên.

Dán tem, là việc thành phố Đà Nẵng rất quyết tâm thực hiện. Sở KH-CN Đà Nẵng có đề tài và Viện Nông hóa thổ nhưỡng đang làm. Họ làm chỉ dẫn địa lý, các phần mềm truy xuất, quét vào là có đủ các thông tin dữ liệu. Các nhà vườn bắt buộc phải thực hiện mã vùng trồng. Cái quan trọng là tính chất pháp lý, đẩy nhanh tiến độ để ký được hợp đồng thuê môi trường rừng. Có được, thì mới chính danh! Bởi, dù anh trồng sâm trong rừng, nhưng anh chưa ký được hợp đồng thuê môi trường rừng, thì anh không đủ cơ sở để nói anh đang ở đó. Rồi từ đó mới tiến tới cấp mã vùng trồng.

Thưa ông, thuê môi trường rừng, hiện vướng gì?

Nói vướng thì cũng không phải, mà nó cần thời gian. Ban Quản lý rừng đại diện nhà nước, cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã thuê thì họ phải có phương án đo đạc. Mà đo trên rừng thì đâu có dễ, hiện tại mới đo được một ít ở xã Trà Linh. Tháng 10 này sẽ tiếp tục đo. Nay đã có chừng 30 - 40 doanh nghiệp, hộ kinh doanh có hợp đồng thuê rồi. Có được đầy đủ cơ cở pháp pháp lý, thì hội sâm mới có cơ sở làm tem chuẩn, cấp cho hộ sản xuất, kinh doanh. Từ đây, mới có thể nhận biết được sâm thật - giả.

Chuyện này, với doanh nghiệp thì không khó, nhưng với hộ cá thể, nhất là vùng Ngọc Linh, hầu hết là đồng bào dân tộc ít người, hẳn không dễ dàng?

Việc này, hãy yên tâm, bởi đề tài thực hiện có nguồn vốn do thành phố cấp. Khi đã xong rồi, thì chỉ đăng ký nguồn gốc truy xuất thôi. Quan trọng số liệu điền vào phải đúng. Với người trồng sâm, mọi việc sẽ trở nên đơn giản khi củ sâm họ trồng bao nhiêu tuổi, hiện ra rõ ràng, thông qua hình thái của nó, đi cùng cách nhận biết cả nguồn gốc, quá trình sinh trưởng. Để bà con trải nghiệm được, thì mình sẽ có những lớp tập huấn, trao đổi với nhau. Không khó. Càng đưa công nghệ vào, càng dễ thực hiện. Là chủ tịch hội sâm, tôi rất mong muốn, chỉ mong có sớm.

Nhận biết Sâm Ngọc Linh giả - thật: Hậu kiểm ngẫu nhiên

Vậy, làm sao để biết củ sâm thừa, thiếu, không có dư lượng hóa chất tham dự vào?

Sâm là cây dược liệu có hợp chất đặc thù, đã được Bộ Y tế quy định. Việc canh tác, cần hiểu, là khi Ban quản lý rừng cho thuê thì họ có quy chế, quy trình trồng.

Thậm chí họ có thể đưa ra yêu cầu: Anh có vùng trồng, thì hãy đưa ra quy trình cụ thể ra sao? Trước khi cấp tem, họ sẽ lấy ngẫu nhiên củ sâm nào đó, kiểm tra thử sâm có đủ tiêu chuẩn ra thị trường hay không? Lúc đó, dư lượng hóa chất, kim loại ra sao, sẽ hiện ra.

Đăng ký chỉ dẫn địa lý, thì hậu kiểm rất quan trọng. Anh đăng ký đúng hợp pháp, nhưng hậu kiểm thấy không đúng, thì không được thừa nhận. Hồ sơ hướng dẫn hiện nay, rất đầy đủ việc này.

Hãy đặt ra một tình huống: Ta bốc ngẫu nhiên một củ sâm, quét mã, cho kết quả nó là sâm Ngọc Linh. Nhưng ta được quyền đặt câu hỏi: Anh xét nghiệm ở đâu để khẳng định, bởi ai dám nói không có tình trạng tem giả?

Một, muốn xác định được sâm Ngọc Linh, thì theo quy chuẩn của Bộ Y tế. Nhưng có câu hỏi: Sâm Lai Châu cũng đạt đủ quy chuẩn đó, gây ra sự ngộ nhận thì sao? Ở đây có câu trả lời: Khi xác định DNA ở Viện Di truyền nông nghiệp, thì điều đầu tiên phải xác định chuẩn chính là nó. Có kết quả ngay thôi. Hai, hàm lượng hợp chất đặc thù đầy đủ. Hai việc này sẽ khẳng định đúng hay không ngay lập tức.

Tôi tin không thể có sự nhầm lẫn.

Cơ sở pháp lý, khoa học có cả, nhưng theo ông, nếu gian dối vẫn xảy ra, thì ở khâu nào?

Vấn đề là con người. Họ giả, trộm, nhưng ta đi bắt họ làm trộm. Vậy, nói như anh, bắt trộm bằng cách nào, thì chỉ có cách, là kiểm định xác suất. 1 lô sâm, lấy 1 mẫu bất kỳ.

Nếu mẫu đó không phải, thì tôi tin chắc đơn vị kinh doanh đó sẽ không còn tồn tại với việc sản xuất kinh doanh sâm đâu.

Còn trồng ở đâu cũng được, mang một cây sâm từ Ngọc Linh về Lai Châu trồng cũng được, nhưng quan trọng là khi kiểm định có đúng là nó hay không?

Kiểm định sâm không thể bằng mắt thường. Để được máy kiểm định, đòi hỏi phải rất nhiều thứ. Ngành sâm, đến bây giờ chưa xây dựng được tiêu chuẩn riêng để kiểm tra.

Đây là việc khó. Nhà nước cần phải làm. Cơ sở kiểm tra theo ISO 17025 không có quy định riêng về sâm. Gửi sâm đi kiểm nghiệm, đâu có theo ISO nào.

Hiện giờ kiểm định cũng chỉ theo vài bước như chúng ta đã trao đổi. Chúng tôi hiện cũng đang đi kiểm tra ngẫu nhiên các nhà vườn để tránh việc lẫn lộn sâm này sâm kia mà thôi.

Máy xét nghiệm sâm, chưa đủ!

Vậy, có cần thiết máy xét nghiệm sâm hay không, khi Đà Nẵng hiện không có? Xét nghiệm 1 củ sâm, phải đưa ra Hà Nội, tốn chừng 1,8 triệu đồng/củ, không rẻ chút nào cả…

Đây là thủ phủ sâm, thì theo tôi nghĩ cần phải có. Có, không đơn thuần là cái máy, mà phải có viện nghiên cứu. Họ sẽ chọn giống, lai tạo giống, để nó trở thành hàng công nghiệp.

Hiện sâm đang ở dạng tự nhiên, sống nơi vùng lạnh, trên cao, làm sao để nó hạ vành đai để phổ biến ở vùng thấp, thì công nghiệp mới phát triển được. Lúc đó sản lượng mới lớn, thì doanh nghiệp lớn mới vào.

Chứ như hiện nay, đâu có đủ sản lượng để sản xuất lớn. Cứ nghe vào vài tấn tưởng là to, nhưng chạy một chuyến là đứt hàng. Hàn Quốc có mấy chục loại giống, còn ta thì chưa công nhận sâm Ngọc Linh là 1 loại giống. Khi viện nghiên cứu đã có, thì kiểm định sẽ đơn giản, mà việc bắt buộc phải làm là tiêu chuẩn kiểm định.

Hai, nếu lúa có thuốc bảo vệ, thì sâm phải có, mà hiện nay là sâm không có loại thuốc riêng. Tôi thấy quá cần thiết, bởi có thuốc rồi thức ăn, chế phẩm cho sâm, thì bà con trồng sẽ giúp kháng được bệnh nấm củ, sản phẩm sẽ không bị những hợp chất không mong muốn.

Đã có nhiều quyết định về xây dựng sâm là thương hiệu quốc gia, thì phải làm. Việc này, phải có viện nghiên cứu thôi. Chứ không thể lấy thuốc BVTV dùng cho khoai, lúa mà đem phun cho sâm, là đâu có được.

Việc dán tem, tôi muốn quay lại, với người dân, khó ở đâu?

Cấp tem không khó. Tôi nghĩ tem này không phải nhà nước cấp, mà hội sâm đứng ra cấp, chứng nhận cho sản phẩm đúng chuẩn. Còn quản lý tem, dùng tem như thế nào, thì là câu chuyện khác.

Về phía người trồng, tôi nghĩ chỉ có buôn bán sâm giả, chứ người trồng, chẳng ai muốn làm giả. Chỉ có trường hợp là người trồng bị lừa ở hạt giống, nhưng cái đó kiểm định DNA rất nhanh, rẻ tiền.

Có nhiều cơ chế pháp lý để ràng buộc, trong đó tem là điều đặc biệt, cần phải làm, bởi củ sâm mấy chục triệu, không thể không có nó.

Cảm ơn ông.