Dự án Sâm Ngọc Linh của ông Trần Bá Dương: 3 bài toán khó
Sâm Ngọc Linh – “Quốc bảo” của Việt Nam, đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi tập đoàn của tỷ phú Trần Bá Dương cam kết đầu tư vùng nguyên liệu quy mô 4.600ha. Tuy nhiên, hành trình đưa sâm từ 'bệ thờ' xuống kệ siêu thị liệu có khả thi?
Sâm Ngọc Linh: Nghịch lý giá thành và giấc mơ “Quốc bảo”
Tính đến tháng 04/2026, sâm Ngọc Linh vẫn giữ vững vị thế một trong những loại dược liệu đắt đỏ nhất thế giới. Giá sâm tươi đang dao động từ 60 triệu đến hơn 400 triệu đồng/kg tùy theo độ tuổi.
Lâu nay, người ta vẫn truyền tai nhau chuyện "thần tiên" của đồng bào Xơ Đăng. Rằng họ chỉ cần cõng một ba lô sâm xuống núi, là có thể lái xe tiền tỷ về bản. Với mức giá này, sâm Ngọc Linh hiện chỉ dành cho giới thượng lưu. Còn người bình dân thì chỉ… đứng xa mà nhìn.
Chính từ thực tế này, khái niệm bình dân hóa xuất hiện như một lời giải cho bài toán sức khỏe cộng đồng. Mục tiêu là biến “Quốc bảo” thành sản phẩm tiêu dùng nhanh với giá chỉ từ vài chục ngàn đồng.
Trần Bá Dương và tham vọng “không cần rừng”
Tập đoàn của của ông Trần Bá Dương đã tạo nên một cú hích lớn khi đề xuất dự án 4.600ha sâm Ngọc Linh tại Trà Linh và Trà Tập (TP Đà Nẵng). Điểm đột phá nhất là áp dụng công nghệ cao để không hoàn toàn lệ thuộc vào rừng tự nhiên. Doanh nghiệp dự kiến triển khai hệ thống nhà màng hiện đại với các cảm biến điều khiển môi trường.
Thử thách thoát ly mẹ rừng
Thay vì trồng trực tiếp xuống đất rừng vốn dễ bị nấm bệnh, sâm được trồng trong giá thể. Ông Trần Bá Dương kỳ vọng tạo ra các chế phẩm giá rẻ nhờ lợi thế quy mô.
Tuy nhiên, có thực tế rằng, trong tự nhiên, tỉ lệ sâm sống đến lúc thu hoạch chỉ đạt 30% - 60%. Sâm Ngọc Linh cực kỳ nhạy cảm với nấm bệnh (thối củ, lở cổ rễ). Môi trường nhà màng kín, độ ẩm cao là vườn ươm lý tưởng cho các loại nấm ký sinh. Cho nên, trồng trên một diện tích lớn vậy, thì tỉ lệ sống là bao nhiêu?
Nỗi lo chín non
Cây sâm cần 5 - 10 năm để tích lũy hoạt chất. Có nhiều thông tin cho rằng, trồng trong nhà màng và giá thể sẽ rút ngắn thời gian sinh trưởng. Tuy nhiên người ta nghi ngờ: Hàm lượng hoạt chất có đảm bảo không, khi bị ép… chín non? Ngay như cường quốc sâm Hàn Quốc vẫn phải tuân thủ quy trình 6 năm để đảm bảo chất lượng.
Bài toán Saponin
Còn nữa, hàm lượng Saponin là linh hồn của sâm Ngọc Linh. Saponin thường chỉ đạt nồng độ cao nhất ở độ cao trên 1.200m dưới tán rừng già. Lâu nay chúng ta khẳng định sâm Ngọc Linh có hàm lượng Saponin cao nhất thế giới. Điều này được các nhà khoa học Nhật Bản chỉ ra từ những năm 1990. Nhưng chứng chỉ thương mại được quốc tế công nhận là chuyện khác.
Ông Trần Bá Dương hay bất kỳ doanh nghiệp nào tuyên bố sâm của mình có hàm lượng cao nhất, mà không dẫn chiếu được các thử nghiệm lâm sàng theo chuẩn quốc tế, thì vẫn khó thuyết phục khách nước ngoài. Chưa kể, liệu sâm nhà màng có hàm lượng Saponin bằng sâm rừng không, thì phải có đối chứng.
“Hố đen” chính sách và rào cản pháp lý
Giữa ý chí doanh nghiệp và thực tế là một khoảng trống chính sách vô cùng lớn.
Quy định về việc thuê môi trường rừng phòng hộ hiện chỉ mới có những định hướng mang tính “khung”. Ta chưa có thông tư chi tiết cho dự án dược liệu quy mô công nghiệp lớn như vậy. Việc thực hiện đang ở thế vừa làm vừa xin cơ chế, tạo ra rủi ro pháp lý. Hoặc nếu Chính phủ không... bật đèn xanh, thì dự án này mãi nằm trên giấy.
Bên cạnh đó là vấn đề Chỉ dẫn địa lý. Sâm Ngọc Linh được bảo hộ gắn liền với thổ nhưỡng núi Ngọc Linh. Việc trồng trong giá thể và nhà màng có thể khiến sản phẩm không được phép mang tên Sâm Ngọc Linh. Khi đó, sản phẩm có thể gọi là “Sâm sản xuất theo công nghệ...”. Một khi danh xưng “Quốc bảo” bị lung lay hoặc bị lẫn lộn nguồn gen do nhân giống ồ ạt, giá trị thương hiệu sẽ bị lung lay.
Bình dân hóa sâm Ngọc Linh là một hành trình đầy tham vọng nhưng cũng lắm chông gai. Nó là sự tổng hòa của ba yếu tố: giá thành, kỹ thuật và chính sách
Ông Trần Bá Dương có thể tự tin về vốn. Chính quyền địa phương có thể tự tin về khát vọng. Nhưng chìa khóa cuối cùng lại nằm ở sự minh bạch dữ liệu. Giấc mơ sâm cho mọi nhà chỉ đáng giá khi sản phẩm không chỉ rẻ mà còn phải chất. Nếu không gỡ được nút thắt khoa học và pháp lý, sâm Ngọc Linh sẽ vẫn mãi là kho báu lấp lánh nhưng xa vời trên đỉnh núi mây mù.
Xem thêm: Người xứ đó giàu lắm, nhưng... cần tiền và mơ 'căn cước'
