Văn hóa

Năm nay, giữa vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Sao La, bà con làng Aur, xã A Vương tổ chức lễ mừng lúa mới với quy mô trang trọng nhất trong những năm gần đây.

Chớm thu, mùa mừng lúa mới bắt đầu

Những ngày này, vùng cao đón những cơn mưa rào rả rích, khiến không khí đại ngàn trở nên dịu mát. Nhìn từ xa, những thửa ruộng lúa chín vàng xen lẫn giữa vạt rừng xanh ngắt. Thấp thoáng trên nương là những người đàn ông, phụ nữ Cơ Tu mang gùi trên lưng, cẩn trọng nâng niu từng bông lúa nếp trĩu hạt mang về làng.

Trong khi đó, không khí chuẩn bị lễ mừng lúa mới đã rộn ràng khắp trong làng Aur. Dưới sự chỉ dẫn của già làng, mọi người tự giác phân chia công việc để nghi thức cúng tế diễn ra đúng giờ linh thiêng.

Ngay dưới mái Gươl, tiếng nhịp chày giã cốm của các mẹ, các chị vang lên nhịp nhàng. Bên bếp lửa, những nồi xôi nếp mới nghi ngút khói. Còn các thanh niên trai trẻ thì tất bật chuẩn bị lễ vật dâng cúng thần linh.

Sắc màu rực rỡ của những bộ thổ cẩm truyền thống, hòa quyện cùng hương thơm lúa mới và vệt khói bếp quấn quít trên những mái lá cũ kỹ, không gian ngày hội mang lại những cảm xúc thật khó tả.

Hạt lúa và niềm thành kính đất trời

Lần đầu tiên đặt chân đến làng Aur và may mắn hòa vào ngày hội, chị Tạ Linh Chi, một du khách đến từ Hà Nội, đã đứng rất lâu để lặng ngắm trọn vẹn nhịp sống bản địa.

Xúc động trước nét đẹp nguyên sơ ấy, chị chia sẻ: “Thật sự trong lòng tôi khó diễn tả hết nét đẹp văn hóa, sự độc đáo của ngôi làng này. Bà con vẫn còn giữ lại những phong tục truyền thống hiếm có, cách người dân gặt lúa, dã cốm… mọi người sống quây quần như một gia đình lớn với nhiều thế hệ cùng trong một ngôi nhà”.

Với người Cơ Tu, hạt lúa là nguồn lương thực quý giá duy trì sự sống, là những giọt mồ hôi lao động nhọc nhằn và sự che chở, nâng đỡ của thần rừng, thần sông, thần suối. Nghi lễ mừng lúa mới, vì thế cũng mang chiều sâu của một triết lý nhân sinh của đồng bào vùng cao.

Những lễ vật dâng cúng đất trời, đơm hoa kết trái từ chính nương rẫy, nhưng người không hề quên trời đất đã thương mình cho miếng ăn, nên nó lại chứa đựng lòng biết ơn vô hạn đối với tự nhiên.

Trong khắc giờ cúng tế thiêng liêng, hướng ánh mắt lên trời cao, già làng khấn nguyện về những kiếp người gắn bó với đại ngàn, lời thề nguyện cùng nhau trân trọng từng vạt đất, dòng nước và chở che cho những cánh rừng đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ.

Điều đáng quý nhất trong mùa lễ hội năm nay là sự nhập cuộc của thế hệ trẻ, những người bắt đầu gánh vác trách nhiệm tiếp nối và giữ gìn ngọn lửa truyền thống của bản làng. Đứng giữa sân Gươil rộn ràng, già làng A Lăng Gieng không giấu nổi xúc động khi thấy con trẻ trong làng đã biết tự tìm về cội nguồn.

Phát triển sinh kế gắn với văn hóa bản địa

Làng Aur xã A Vương nằm bình yên giữa lòng Khu bảo tồn thiên nhiên Sao La. Trong mùa lễ năm nay, toàn bộ 24 hộ dân với hơn 120 nhân khẩu đã cùng tụ họp dưới mái Gươl để thực hành nghi thức tạ ơn đất trời - một sự kiện thiêng liêng có quy mô lớn nhất sau nhiều năm thưa vắng.

Đây là ngôi nhà cách biệt giữa Trường Sơn. Muốn đến đây, phải đi bộ nhiều giờ liền, qua rất nhiều đèo dốc nguy hiểm, vách núi sâu, ngầm, suối. Mùa mưa hầu hết là đường bị cô lập. Nhưng cũng vì đó mà Aur gần như được bảo tồn nguyên vẹn phong tục, tập quán, nếp ăn ở của người Cơ tu.

Hòa chung niềm vui cùng bản làng, đại diện chính quyền xã A Vương đã đến thăm hỏi, trực tiếp tham dự lễ hội và trao tặng những phần quà ý nghĩa. Đó cũng là khẳng định cam kết của cấp ủy, chính quyền trong việc gắn kết bảo tồn bản sắc với nỗ lực phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân vùng cao.

Ông Briu Quân Chủ tịch UBND xã A Vương cho biết, thời gian qua địa phương rất chú trọng việc phát triển sinh kế gắn với bảo tồn văn hóa bản địa. "Chúng tôi hướng tới việc phát triển cộng đồng, bằng việc cố gắng đưa những nông sản đặc sắc của địa phương thành sản phẩm OCOP, có giá trị kinh tế cao. Đây là ao ước của bà con và lãnh đạo xã. Bên cạnh đó, đời sống văn hóa ở đây còn rất nhiều nét nguyên sơ, đậm đà bản sắc Cơ tu, nên việc bảo tồn để dựa vào đó mà phát triển đời sống, là việc lãnh đạo hết sức quan tâm", ông nói.

Có dự lễ mừng lúa mới của người Cơ tu, hòa trong niềm vui của họ, mới cảm nhận hết những nhọc nhằn của đời sống nương rẫy. Sự dẻo dai, một niềm tin khó lí giải nhưng chưa từng vắng mặt trong đời sống họ, đã giúp họ đi qua bao gian khó. Nó như ngọn lửa nhà sàn không bao giờ tắt.

Nơi nào đó, làm ra hạt lúa dễ dàng, thì người ta dễ lãng quên câu chuyện ân nghĩa từ lúa. Nhưng với người Aur hay bất kỳ nơi nào xa khuất giữa đại ngàn Trường Sơn, thì hạt lúa chính làhạt ngọc của trời. Đó là gương mặt thần linh nuôi nấng họ. Họ giữ gìn sự ngưỡng kính thiêng liêng đó, và chẳng lạ, sự nguyên vẹn của bản sắc của cộng đồng Aur cho đến giờ, chưa từng hết tạo sự ngạc nhiên cho người khác.

Bản thảo thành tro và tiếng thảng thốt của ông già Cơ tu

Thương nhau thì gắp cho đầu - triết lý từ mâm cơm của người Cơ Tu

Nhập làng - Minh triết Cơ Tu thời sáp nhập

TẤN CHÂU