Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Nông nghiệp Việt: Nghịch lý tỷ USD và phận gia công trên sân nhà | Bài 3
Với kim ngạch xuất khẩu kỷ lục vượt mốc 70 tỷ USD, nông nghiệp tiếp tục khẳng định vị thế bệ đỡ chiến lược của nền kinh tế Việt Nam.
Thế nhưng, phía sau hào quang của những con số là một nghịch lý gốc rễ: Khối nội áp đảo về sản lượng xuất khẩu thô, nhưng khối ngoại (FDI) lại nắm giữ "long mạch" siêu lợi nhuận từ công nghệ con giống, thức ăn chăn nuôi trên đất liền cho đến hạ tầng logistics biển. Thực trạng này vô hình trung đẩy người nông - ngư dân vào thế làm thuê ngay trên tư liệu sản xuất của mình.
Loạt bài 3 kỳ này sẽ nhìn nhận cán cân quyền lực ấy, từ đó thử định hình một đường ray tự lực kinh tế cho một quốc gia mà nông nghiệp luôn là át chủ bài.
Bài 1: Khối nội ôm… cơ bắp, khối ngoại nắm "long mạch"
Bài 2: Kịch bản: ‘Ngày vắng bóng FDI’
Bài 3: Những "cú đấm thép" giành lại không gian sinh tồn đa tầng
Bài 3: Những 'cú đấm thép' giành lại không gian sinh tồn đa tầng
Nông nghiệp Việt Nam bắt buộc phải đứng vững trên chiếc kiềng ba chân thuần nội địa. Vậy, đâu là giải pháp để thiết lập một đường ray tự lực tự cường vững chắc?
Câu trả lời nằm ở chiến lược kết hợp tư duy kinh tế đồng ruộng với tư duy chiến lược đại dương. Đó là Nhà nước kiến tạo - Doanh nghiệp nội dẫn dắt - Nông ngư dân liên kết chuẩn hóa.
Nhà nước kiến tạo: Đoạt lại… thượng nguồn, quy hoạch không gian sinh tồn
Vai trò của Chính phủ không phải là làm thay doanh nghiệp, mà là thiết lập luật chơi và đoạt lại những quân bài chiến lược. Trước hết là phải làm chủ bằng được công nghệ sinh học giống quốc gia.
Nhà nước cần dồn lực đầu tư để lai tạo, nắm giữ các bộ giống hạt nhân. Từ giống lúa chịu mặn, giống cây ăn trái đặc sản cho đến các dòng heo, gà hướng thịt và giống thủy sản chất lượng cao. Tự chủ được nguồn giống, đồng nghĩa với việc bẻ gãy một nửa gọng kìm phụ thuộc.
Bên cạnh đó, phải khơi thông hành lang pháp lý tích tụ ruộng đất. Chưa hết, phải quyết liệt Quy hoạch không gian biển. Chính sách phải thông thoáng và thông suốt, bền vững. Quyền lợi dài hạn cho việc tích tụ đất đai, tạo dư địa hình thành các đại trang trại công nghiệp, phải được bảo vệ.
Đồng thời, triển khai Quy hoạch không gian biển quốc gia. Từ đó, giao quyền biển lâu dài cho ngư dân và doanh nghiệp nội địa. Giao, để họ xây dựng các vùng nuôi biển công nghiệp quy mô lớn.
Chưa hết, phải thiết lập quỹ dự trữ chiến lược về ngũ cốc và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi là bắt buộc. Việc này hết sức cần thiết. Vì nó sẽ điều tiết giá cả. Đồng nghĩa triệt tiêu sức ép thao túng từ các tập đoàn đa quốc gia khi thị trường thế giới biến động.
Doanh nghiệp nội địa: Từ "thương lái đi buôn" thành "sếu đầu đàn đại dương"
Đối với các tập đoàn tư nhân lớn của Việt Nam, đã đến lúc phải từ bỏ tư duy thương mại ngắn hạn. Bỏ, để dấn thân vào các phân khúc khó hơn.
Mục tiêu sống còn đầu tiên là phải tự hoàn thiện chuỗi khép kín bền vững từ nhà máy vật tư đến bàn ăn. Từ đây, tạo ra bộ đệm giảm chấn trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu.
Bước đi tiếp theo là đổ tiền cho nghiên cứu phát triển và chế biến sâu. Doanh nghiệp nội phải làm chủ công nghệ cấp đông nhanh, tinh chế... Việc này nhằm kéo dài tuổi thọ sản phẩm từ vài ngày lên vài năm, nâng giá trị món hàng lên gấp nhiều lần.
Cuối cùng, khối nội phải làm chủ bằng được hạ tầng hàng hải nông nghiệp. Các tập đoàn kinh tế biển nội địa cần bắt tay đầu tư vào hệ thống logistics biển. Họ phải sở hữu đội tàu container lạnh viễn dương riêng. Nắm giử cả hệ thống kho lạnh trung tâm tại các cảng biển lớn. Có làm được, thì mới nắm quyền quyết định giá bán trên thị trường quốc tế.
Nông - Ngư dân thế hệ mới: Dẹp bỏ tư duy manh mún
Ở mắt xích cuối cùng, nông dân và ngư dân phải tự nâng cấp bản thân để trở thành một phần chuyên nghiệp của chuỗi giá trị. Việc kiên quyết xóa bỏ tư duy sản xuất manh mún là không thể trì hoãn.
Nông dân bắt buộc phải tham gia vào các Hợp tác xã kiểu mới. Ngư dân phải gắn bó chặt chẽ trong các Nghiệp đoàn nghề cá và vạn chài hiện đại.
Khi đứng chung trong một tổ chức có tư cách pháp nhân, họ mới có đủ thế và lực để đàm phán trực tiếp với các doanh nghiệp lớn. Từ đó, xóa bỏ tầng lớp thương lái trung gian.
Đi kèm với đó là tư duy sản xuất theo đơn đặt hàng và tiêu chuẩn xanh. Nông ngư dân cần tuyệt đối tuân thủ quy trình canh tác dựa trên dữ liệu và các tiêu chuẩn quốc tế.
Việc xanh hóa quy trình sản xuất, chính là tấm hộ chiếu bắt buộc để nông sản nội địa tự tin bước vào các thị trường khó tính nhất. Bước vào, là tự khắc không cần mượn danh nghĩa hay kênh phân phối của khối ngoại.
Những biến động sâu sắc đã và đang diễn ra, cho thấy tự chủ kinh tế đóng vai trò quan trọng như thế nào. Muốn vậy, ta không thể mãi đi gia công tài nguyên trên đất liền. Rồi đi làm thuê trên vùng biển của chính mình.
Sự tự chủ, tự cường của doanh nghiệp nội trên đất liền. Chiếc neo chủ quyền bền vững của ngư dân ngoài đại dương. Đây chính là hai mặt của lá bài chiến lược. Nó sẽ biến lợi thế tài nguyên thiên nhiên thành nội lực trường tồn của một quốc gia hướng biển.
