Tích tụ ruộng đất: Hà Tĩnh đang rời tư duy giữ ruộng, bước sang tư duy giữ giá trị

Tích tụ ruộng đất - Không còn đo nông nghiệp bằng số hecta lúa

Các số liệu gần đây cho thấy riêng năm 2025, Hà Tĩnh có thêm 3.300ha đất ruộng được chuyển đổi, tập trung. Nâng tổng diện tích chuyển đổi lên hơn 13.400ha. Đạt hơn 90% chỉ tiêu Nghị quyết 06 của Tỉnh ủy. Một báo cáo khác đầu tháng 5/2026 nêu con số “hơn 13.000ha”. Tương đương “trên 87% chỉ tiêu”. Cho thấy quá trình cập nhật số liệu vẫn đang tiếp diễn. Vậy là, Hà Tĩnh đã đi khá xa trong quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất để tái tổ chức sản xuất.

Ở đây, vấn đề không phải lượng đất được chuyển đổi, mà ở việc chuyển đổi tiêu chí đánh giá nông nghiệp. Tỉnh này đã thay đổi cái nhìn về đất, chấp nhận rời khỏi tư duy giữ ruộng để bước sang tư duy giữ giá trị. Đất không còn chỉ là diện tích phải bảo toàn, mà là tư liệu phải được tổ chức lại để sinh lợi cao hơn, thích ứng khí hậu tốt hơn và tạo ra thêm các lớp giá trị mới.

Từ ‘chảo lửa, túi mưa’

Hà Tĩnh vốn là một vùng đất thường được gọi bằng một cụm từ rất gợi hình: “chảo lửa, túi mưa”. Nghĩa là sản xuất nông nghiệp luôn bị đặt trong điều kiện khí hậu cực đoan, rủi ro cao và chi phí thích ứng không nhỏ. Trong một không gian như thế, giữ cấu trúc canh tác cũ không phải lúc nào cũng là cách an toàn. Nhiều khi, an toàn thật sự lại nằm ở khả năng linh hoạt: đổi đất, đổi cây, đổi mô hình và đổi cả cách định giá nông nghiệp. Bài toán của Hà Tĩnh, vì thế, không đơn thuần là “tái cơ cấu”, mà là tìm một phương thức sống còn mới cho nông nghiệp trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt hơn trước.

Từ sản xuất đơn thuần sang hệ sinh thái đa giá trị

Nhưng, quá trình ấy không dừng ở chuyện rút lúa để thay bằng một loại cây khác. Hà Tĩnh đang dịch chuyển nông nghiệp theo hướng đa giá trị. Chuỗi liên kết hữu cơ với Quế Lâm đã mở rộng lên hơn 500ha cây trồng. Trên 70 mô hình chăn nuôi hữu cơ. Chuỗi trồng dứa liên kết với Công ty CP Đồng Giao đã hình thành vùng nguyên liệu hơn 250ha. Nhiều mô hình nông nghiệp gắn du lịch trải nghiệm xuất hiện ở Nghi Xuân, Hương Sơn, Hương Khê... Có thể thấy, nông nghiệp ở Hà Tĩnh đang được kéo ra khỏi chức năng sản xuất đơn thuần. Nó đã đi vào một hệ sinh thái rộng hơn. Ở đó, đất cho trải nghiệm, cho nhận diện địa phương, liên kết doanh nghiệp và giá trị gia tăng.

Lâu nay, nhiêu nơi nói về nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp gắn du lịch. Nghe rất bài bản. Còn trong trường hợp Hà Tĩnh, những mảnh ghép ấy đang được đặt vào đúng một bài toán cốt lõi. Nông nghiệp phải kiếm ra giá trị cao hơn trên cùng đơn vị đất.

Xem thêm: 1 triệu ha và lời giải thực chất trên đồng

Chìa khóa không nằm ở chuyển đổi đất, mà ở chuỗi liên kết

Tất nhiên, chuyển đổi đất ruộng không tự động dẫn đến nông nghiệp hiện đại. Hữu cơ không tự động đồng nghĩa với thị trường bền vững. Du lịch trải nghiệm không tự động bảo đảm thu nhập cao. Nếu không có tổ chức thị trường, không có liên kết tiêu thụ, không có doanh nghiệp đủ bền và không có năng lực quản trị địa phương đủ tốt, nhiều mô hình mới vẫn có thể trượt về dạng phong trào.

Ngay trong thành tựu của Hà Tĩnh, thứ làm nên khác biệt không chỉ là việc chuyển đổi đất. Mà là việc chuyển đổi đất đi cùng chuỗi liên kết cụ thể. Không có Quế Lâm, không có Đồng Giao, không có hệ thống vùng nguyên liệu, con số 13.400ha sẽ rất dễ chỉ là một báo cáo đẹp.

Nhưng, điều đáng giá nhất ở Hà Tĩnh lúc này không phải là hoàn tất một mô hình. Mà là họ đang đi đúng hướng trong một chuyển động lớn hơn của nông nghiệp Việt Nam. Nông nghiệp bây giờ không thể chỉ được cứu bằng năng suất. Nó phải được cứu bằng khả năng thích ứng, tổ chức lại đất đai, liên kết doanh nghiệp. Và bằng cách tạo thêm giá trị trên cùng một vùng sinh thái. Hà Tĩnh đang là một ví dụ khá rõ cho sự thay đổi ấy.

Ở tầng sâu hơn, đây không chỉ là câu chuyện của Hà Tĩnh. Nó chạm vào một câu hỏi mà rất nhiều địa phương khác cũng sẽ phải đối mặt. Thời đại khí hậu khắc nghiệt, thị trường khắt khe và nông dân ngày càng ít kiên nhẫn với mô hình thu nhập thấp. Ta giữ đất theo thói quen cũ, hay dám tổ chức lại để có nền nông nghiệp đáng sống hơn? Hành trình tích tụ ruộng đất của Hà Tĩnh có thể chưa phải câu trả lời hoàn chỉnh. Nhưng rõ ràng đang là một trong những địa phương đặt câu hỏi đó sớm hơn và quyết liệt hơn. Và đôi khi, trong phát triển, đi trước một bước về tư duy đã là một lợi thế lớn.