Nam dược
Y học cổ truyền vào BHYT: Rộng cửa, siết chất lượng
Cánh cửa Bảo hiểm y tế (BHYT) đang mở ra một cơ hội lớn chưa từng có cho nền y học cổ truyền Việt Nam, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa có cuộc làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về phát triển Y học cổ truyền.
Từ đây, Bộ Y tế quyết tâm "cởi trói" về mặt cơ chế, xóa bỏ rào cản phân cấp để đưa thuốc cổ truyền về tận các trạm y tế xã. Mục tiêu rất rõ ràng, là chủ động phòng bệnh, phục hồi chức năng sớm cho người dân ngay từ cơ sở. Đồng thời vực dậy các vùng trồng dược liệu nội địa.
Thế nhưng, từ chính sách thông thoáng trên giấy đến giường bệnh là một khoảng cách lớn. Lâu nay, tỉ trọng chi thuốc y học cổ truyền mới chỉ lẹt đẹt ở mức 5,8% tổng chi BHYT. Lý do không nằm ở việc người dân quay lưng với y học dân tộc, mà vì tân dược quá mạnh. Và người dân mất quá nhiều niềm tin trước một thị trường dược liệu tự do đầy rẫy rủi ro, theo kiểu "vàng thau lẫn lộn".
YHCT : Dược liệu là thuốc hay rác ?
Cú hích chính sách dù mạnh đến đâu cũng khó lòng xua tan ngay tâm lý e dè của người bệnh. Bởi thị trường dược liệu vẫn là một vùng xám hỗn loạn. Đáng sợ nhất là nạn "rác” dược liệu". Đó là những bao tải bã thuốc đã bị các xưởng công nghiệp hút sạch hoạt chất. Phần còn lại, chỉ còn lại cái xác rỗng tuếch. Nhưng nó được phù phép tẩm ướp chất chống mốc, hóa chất tạo mùi. Từ đó... nghênh ngang ra thị trường đánh lừa người nhẹ dạ. Bằng mắt thường, từ thầy thuốc đến bệnh nhân đều bất lực. Không thể phân biệt nổi đâu là thuốc, đâu là rác. Bởi chúng đã được phơi khô, băm nhỏ hoặc tán thành viên hoàn.
Chưa kể, các dòng dược liệu trôi nổi, nhập lậu qua đường tiểu ngạch (chiếm tới 70-80% thị trường tự do). Đây là thứ nguy cơ cao, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc dung môi bảo quản độc hại. Đáng báo động hơn, để tạo ra những ca khỏi bệnh "thần kỳ" nhằm trục lợi, không ít cơ sở Đông y gia truyền tự phong lên ngôi. Họ "múa" trên mạng xã hội, rồi lén lút trộn thêm các loại tân dược rẻ tiền như corticoid hay paracetamol. Hậu quả là nhiều người bệnh, chữa một thời gian ngắn, bệnh lui, tưởng trúng thầy trúng thuốc. Nhưng sau đó phải nhập viện cấp cứu vì suy gan, suy thận cấp.
Bộ lọc ba tầng để chặn cửa "thuốc rác"
Để danh mục BHYT mở rộng không biến thành kẽ hở cho các loại "thuốc rác" chen chân vào hệ thống y tế công lập thì phải chặn. Bộ Y tế buộc phải dựng lên những hàng rào kỹ thuật chưa từng có nhằm sàng lọc từ gốc.
Đầu tiên là việc dịch chuyển trục ưu tiên sang dược liệu nội địa đạt chuẩn GACP-WHO. Thuốc muốn được BHYT chi trả bắt buộc phải có "chứng minh thư" rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ. Đi cùng quy trình nuôi trồng và thu hái sạch, không hóa chất. Tiếp theo, quy trình thẩm định được tách làm hai làn rõ rệt. Các bài thuốc cổ phương kinh điển sẽ được đơn giản hóa thủ tục rườm rà nhưng siết chặt về tính vị, độ an toàn. Trong khi đó, các dòng thuốc dược liệu hiện đại bắt buộc phải bước qua cuộc sát hạch nghiêm ngặt về dữ liệu lâm sàng. Phải công bố bằng chứng khoa học không khác gì thuốc Tây y.
Cuối cùng, việc kiểm soát dòng thuốc thông qua hệ thống đấu thầu công lập và quản lý bằng đơn thuốc điện tử. Đây được kỳ vọng sẽ là bộ lọc mạnh nhất. Khi mọi viên thuốc, vị thuốc đều có pháp nhân chịu trách nhiệm và có sự đồng chi trả của nhà nước, thì sẽ tạo hiệu ứng cao. Những bài thuốc "ba đời" vô căn cứ trên mạng xã hội sẽ tự động bị gạt ra rìa.
Trận chiến thực tế tại trạm y tế xã
Tuy nhiên, đưa được thuốc tốt vào danh mục BHYT mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để chính sách này thực sự mang lại "quả ngọt" lại nằm ở hai nút thắt lớn tại đáy tầng cơ sở.
Nút thắt thứ nhất là năng lực khám chữa bệnh của nhân sự tuyến xã. Hiện tại, đội ngũ chuyên khoa y học cổ truyền tại các trạm y tế xã vừa thiếu lại vừa yếu. Nhiều nơi chỉ có y sĩ kiêm nhiệm hoặc bác sĩ đa khoa đá chéo sân. Thuốc chuẩn có vào đến kho trạm xã mà thiếu người biết bắt mạch, kê đơn, phối ngũ vị thuốc cho đúng bệnh thì sao? Lúc đó, nguy cơ tai biến lâm sàng vẫn hiện hữu. Trạm y tế khi đó rất dễ rơi vào cảnh hóa thành một "kho chứa thuốc" thụ động, thay vì là nơi điều trị.
Nút thắt thứ hai nằm ở câu chuyện đấu thầu. Thuốc đạt chuẩn GACP-WHO hay thuốc có hồ sơ lâm sàng rõ ràng, luôn có chi phí sản xuất, kiểm nghiệm rất cao. Nếu cơ chế đấu thầu thuốc BHYT hiện nay vẫn giữ tư duy chấm điểm kiểu "giá thấp nhất thắng thầu", thì vô nghĩa. Các doanh nghiệp làm dược liệu sạch trong nước chắc chắn sẽ tự thua ngay trên sân nhà trước. Lí do, làn sóng dược liệu giá rẻ trôi nổi sẽ áp đảo.
Cửa chính sách cho y học cổ truyền đã mở toang. Nhưng nếu bài toán nâng chất cho nhân lực tuyến xã không được giải. Cơ chế đấu thầu sòng phẳng cho dược liệu sạch, không có. Hàng rào kỹ thuật gắt gao nói trên không dựng... sẽ khó lòng phát huy tác dụng tối đa. Người dân cần những vị thuốc thực sự có hàm lượng hoạt chất trị được bệnh. Chứ họ không cần những danh mục thuốc nằm im trên trang văn bản BHYT.
