Góc nhìn
Đồng Nai lên... trung ương để làm gì?
Chị bạn tôi, nhà ở Biên Hòa có người nhà bị gãy cột sống. Thay vì chọn bệnh viện gần nhà, chị đưa người thân sang tận một bệnh viện quốc tế nằm trong khu Trung Sơn (Bình Chánh cũ), TP.HCM vì uy tín của khoa cơ xương khớp ở đây.
Đi kèm là lịch trình di chuyển mỗi ngày lên thăm bệnh: đi xe máy từ nhà sang ga metro Bến xe Suối Tiên (ga cuối của metro số 1) mất chừng 15 phút, ngồi metro tới ga cuối Bến Thành mất 30 phút, bắt xe ôm công nghệ vô tới bệnh viện mất 10 phút. Không hề bị kẹt xe, phí rẻ và quan trọng, người thân được khám, điều trị tốt nhất có thể.
.jpg)
Ở chiều ngược lại, nhất là những ngày cuối tuần, lượng khách từ TP.HCM lên Biên Hòa ăn chơi, thăm thú rất đông. Những thương hiệu lớn, “trendy” đều đã hiện diện, diện tích lớn, đường thông thoáng, giá cả “ổn áp” hơn Sài Gòn; chưa kể vô số đặc sản tứ xứ đều có ở Biên Hòa. Còn gì thú bằng ăn lẩu tôm Năm Ri xong, tản bộ ghé thăm di chỉ của "người thư ký tiên phong" đã lưu cữu văn hóa đất phương Nam - sử gia Trịnh Hoài Đức.
Những ngày này, đường Vành đai 3 - đoạn từ Nguyễn Xiển - Nguyễn Văn Tăng đổ ra Tân Vạn chạy dọc qua Đồng Nai như một công trường thu nhỏ. Ga Bến xe Suối Tiên không còn là điểm cuối khi nó đang được kết nối để đến thẳng sân bay Long Thành. Những cây cầu huyết mạch kéo gần Đồng Nai với TP.HCM đã được khởi công vào đầu năm 2026 như cầu Cát Lái, cầu Phú Mỹ 2. Tất cả gần như mở ra một không gian phát triển phía Đông của TP.HCM đồng thời tạo sức bật mới cho “thủ phủ” Đồng Nai.
Sơ nét đôi ba ví dụ thực tế, cộng với những gì đang hiện hữu ở “người hàng xóm” này, thì việc sớm thông qua nghị quyết thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương không chỉ là việc “lợi cho muôn đời” của riêng xứ Trấn Biên, mà còn cho chính Gia Định - Sài Gòn. Mà xét chung thì cũng là việc cần, hữu ích cho quốc gia vậy!
Chỉ tính riêng “nội tình” Đồng Nai thì, hiếm hoi một địa phương cấp tỉnh lại chỉ xếp sau 3 thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng) về quy mô GRDP (đạt 678 nghìn tỷ đồng năm 2025), thu hút FDI chỉ sau TP.HCM, Hà Nội và Bắc Ninh (đạt 4,23 tỷ USD), thu ngân sách vượt 102.000 tỷ đồng. Cho nên, Đồng Nai không nhận ngân sách trung ương!
Cung đường TP.HCM - Đồng Nai - Bình Dương - Bà Rịa Vũng Tàu vốn đã đạt hiệu suất kinh tế cao nhất cả nước từ nhiều năm qua; nay trong cuộc hợp nhất, với thiên hướng phát triển Vùng thì, một mặt Đồng Nai (cũ) sẽ trợ lực để kéo Bình Phước thoát nghèo; mặt khác nó tạo lực đẩy để nội vùng (Đông Nam Bộ) - bao gồm cả TP.HCM - Tây Ninh (mới) cùng phát triển.
Do đó, mô hình tổ chức hành chính cấp tỉnh đi kèm thể chế vận hành sẽ không còn phù hợp với Đồng Nai và cả với TP.HCM - Đông Nam Bộ, nếu thật sự muốn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam này thành chuỗi tăng trưởng quốc gia.
Chỉ nhìn trên phương diện hạ tầng - giao thông, việc kết nối Đồng Nai - TP.HCM đã tạo nên một tổ hợp đô thị khổng lồ. Từ đường bộ - đường sắt liên vùng: bao gồm các tuyến cao tốc và trục giao thông liên vùng như Phan Thiết – Dầu Giây, Biên Hòa – Vũng Tàu, Bến Lức – Long Thành, Dầu Giây – Liên Khương cùng hệ thống Vành đai 3, Vành đai 4 TP.HCM đang từng bước hình thành; đồng thời nghiên cứu Vành đai 5 TP.HCM và mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến metro Suối Tiên - trung tâm hành chính Đồng Nai - sân bay Long Thành theo mô hình TOD.
Đến cụm cảng hàng không gồm sân bay Long Thành quy mô 5.000 ha, công suất 100 triệu hành khách/năm, cùng Tân Sơn Nhất tạo thành cụm cảng hàng không kép tầm châu Á - Thái Bình Dương.
Và tổ hợp cảng biển Cái Mép - Thị Vải gắn với Khu thương mại tự do Long Thành bao gồm hệ thống cảng Phước An, Gò Dầu, Nhơn Trạch của Đồng Nai kết nối liên hoàn với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, cửa ngõ hàng hải quốc tế giữ vai trò trung chuyển chiến lược. Khu thương mại tự do Long Thành (FTZ) sẽ vận hành theo mô hình kho ngoại quan và trung tâm phân phối hàng hóa giá trị cao, với các dịch vụ logistics hiện đại.
Như vậy, thông qua tổ hợp cảng hàng không – cảng biển – FTZ, Đồng Nai, TP.HCM, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm logistics khu vực.
Viễn cảnh nói trên hiện đã và đang được triển khai một phần, nó gần như là “phép thử” cho các quyết sách về thể chế, các định chế tài chính - kinh tế mà Trung ương dành cho Đồng Nai. Ngược lại, đây cũng là “phòng thí nghiệm quốc gia” về liên kết - phát triển Vùng trong bối cảnh mới.
Tất nhiên, những thách thức đặt ra cho Đồng Nai là không nhỏ khi xét về cơ cấu kinh tế, tỉnh này vẫn phụ thuộc lớn vào sản xuất công nghiệp gia công, với khối FDI chiếm 75-85% kim ngạch xuất khẩu. Khu vực dịch vụ chỉ chiếm 26,42% GRDP - khác biệt so với các thành phố trực thuộc Trung ương vốn có tỷ trọng dịch vụ vượt trội.
Hay trong “bảng phân vai” chiến lược của Quyết định 615/QĐ-TTg TP.HCM là trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu; Đồng Nai là trung tâm giáo dục cấp vùng và quốc gia, là thủ phủ sản xuất công nghệ cao - logistics - cửa ngõ quốc tế, thì việc chuyển dịch ra khỏi khu vực sản xuất công nghiệp thâm dụng cao cũng là một thử thách không nhỏ.
Mà việc sắm chiếc áo mới cho Đồng Nai là cách để giải phóng nguồn lực nội sinh của một vùng đất giàu tiềm năng, có sức kết nối - cạnh tranh cao (nếu có cơ chế phát huy lợi thế riêng - hợp tác chung). Và cũng là bệ phóng cho TP.HCM - Đông Nam Bộ - phương Nam “vươn mình” trong giai đoạn mới.
