Vi vu ta đi
Du lịch dưỡng xuân đâu phải chờ mùa
Vài năm gần đây, nhất là sau đại dịch Covid-19, các thuật ngữ retreat, detox, wellness (chữa lành) ngày càng phổ biến; có phần đối lập các hình thái du lịch truyền thống, kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”.
Từ “retreat” xuất hiện lần đầu ở Việt Nam tại Thanh Hóa với Pu Luông Retreat từ 2017, tiên phong đột phá loại hình nghỉ dưỡng, chân mộc giữa thiên nhiên hoang dã. Nhưng do thiếu quy hoạch, quản lý lỏng lẻo, nên 7 năm sau, có thêm hàng trăm bản sao retreat thập cẩm, khiến Pu Luông trở thành đô thị du lịch hiện đại. Chật chội, bức bối lên ngôi, nơi này hết “cửa” sống chậm.
Tôi gọi chung các loại du lịch wellness, detox, retreat là du lịch Dưỡng Xuân – giữ sự tươi trẻ, thanh xuân; làm chậm lão hóa. Mùa Xuân là mùa đẹp nhất, khởi đầu một năm mới. Khác với du xuân, du lịch Dưỡng Xuân là du lịch sống chậm, tận hưởng các trải nghiệm vô đối từ thiên nhiên, từ nông thôn và nông nghiệp sạch; hạn chế tối đa khí thải; hành xử bền vững, trách nhiệm; bổ sung và tái tạo hiệu quả năng lực tinh thần lẫn vật chất.
Hồi học đệ Ngũ (lớp 8) ở Phan Thiết, cách đây hơn nửa thế kỷ, tôi thấy khó hiểu khi học “Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ - Người khôn, người đến chốn lao xao” (Cảnh Nhàn - Nguyễn Bỉnh Khiêm). Sống ở quê, lắm lúc một mình với đàn bò trong rừng hoang hay lẻ loi giữa ruộng đồng bát ngát, đứa trẻ nào cũng buồn và mơ ước lên tỉnh đổi đời. Sau này làm du lịch, đi khắp chốn xô bồ, bỗng thèm “trở lại ngày xưa”. Đến các vườn quốc gia, vườn chim, núi rừng Tây Bắc, miệt ngàn Nam bộ...; bỗng ghen tị vì sự “giàu có” của người dân bản địa.
Du lịch Dưỡng Xuân tập trung vào việc thanh lọc tâm trí, giảm căng thẳng, tĩnh tâm; để lo âu tiệm cận số 0 và tái tạo năng lượng tích cực thông qua các hoạt động chú trọng, lắng nghe sức khỏe tinh thần lẫn thể chất, mà trong đó thiền định và yoga cùng các biện pháp chữa lành, là “lõi”. Loại hình này thường đắt đỏ vì phải có huấn luyện viên chuyên biệt (thiền, yoga, chuyên gia dinh dưỡng...), không thể tổ chức số đông và không dễ tìm địa điểm phù hợp; chưa có trong giáo trình đào tạo, thiếu giáo viên thực tế. Điểm đến của du lịch Dưỡng Xuân là thiên nhiên tự tại, không khí trong lành, lắng nghe nhịp thở của đất, hương của rừng và cỏ cây thì thầm bao điều bí mật; hạn chế tối đa tiện nghi và công nghệ. Nếu Yoga, thiền định cùng các chuyên gia dinh dưỡng thì dịch vụ sẽ trọn vẹn hơn, nhưng không có vẫn tổ chức hiệu quả, nếu biết cách làm.
Ta bên cạnh người, nào có kém chi
Cách đây 18 năm, tôi đến khảo sát đảo Saloem (Sihannouk, Campuchia). Hướng Đông toàn các loại nhà nghỉ giản đơn, thân thiện, tiện nghi tối thiểu, điện chỉ phát 4 giờ mỗi ngày. Trekking xuyên đảo, băng rừng vượt dốc, bở hơi tai. Vậy mà khách Tây, balo to hơn người, vẫn tươi cười hăm hở. Biển phía Tây sóng lớn, không có bến tàu, chỉ mấy ngôi nhà sàn nhỏ nép dưới tán cây. Không sóng điện thoại, không internet, điện tối thiểu vài giờ đầu hôm. Nhà nào cũng có người nằm võng hoặc ghế bố lim dim như đang phê gió, hoặc đọc sách chăm chú, quên hết cuộc sống chung quanh. Phục vụ ăn uống tối giản. Khách ở có khi cả tháng. Tôi cũng đã theo chân mấy nhóm khách, già có, trẻ có, trekking kiểu “tắm rừng” ở Đài Loan, Hàn Quốc, Mỹ, Nhật Bản... Tắm rừng (Shinrin – Yoku), không phải là tắm suối, tắm hồ giữa rừng mà là một kiểu “tắm hơi thiên nhiên”, có nguồn gốc từ Nhật Bản, và phổ biến ở nhiều nước. Trong tự nhiên, cây cỏ, nhất là các loại có tinh dầu, tiết ra những hoạt chất chống sâu bọ, côn trùng, bảo vệ cây và cân bằng môi trường. Tắm rừng là trekking theo những lối mòn với tốc độ phù hợp và hít thở đúng cách cho vã mồ hôi. Đó là liệu pháp giúp con người kích hoạt hệ thần kinh, tăng sức đề kháng, kích thích hệ tuần hoàn, tiêu hóa; giúp phế quản và tim mạch hoạt động tốt hơn.
Xem thêm: Jeju – cứ chầm chậm mà... yêu
Lào không có biển, giao thông đường bộ và cơ sở hạ tầng hạn chế, không có nhà đầu tư du lịch lớn, nhưng năm 2025, Lào đón gần 4,5 triệu lượt khách nước ngoài, dù dân số chỉ 8 triệu người. Hỏi bí quyết, Phó Giám đốc Sở Văn Hóa Du lịch Vientiane (Lào) Phonchan Phenphouvanh cười, nụ cười đôn hậu đặc trưng Lào: “Đâu có bí quyết, bí mật gì. Chúng tôi cứ giữ nguyên trạng cảnh quan. Chỉ làm nhà vệ sinh, dọn lối đi và tổ chức các dịch vụ đơn giản, tươm tất; nói không với rác và bê tông cốt thép”. Người Lào hiếu khách, sống chậm, không thích đám đông xô bồ và những sự kiện hoành tráng, ghét hình thức khoa trương. Có việc gấp, thúc làm liền, bạn cứ đủng đỉnh “Từ từ, muốn nhanh thì đừng có giục!”. Người Lào làm du lịch Dưỡng Xuân một cách tự nhiên như bản chất vốn có.
Bhutan, quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới, thì… khỏi bàn, từ ăn uống đến làm việc, đi lại, đều “Thuận Thiên”. Đến Bhutan là tâm thân an lạc, sảng khoái. Bhutan chủ trương đón khách ít, nhưng khách chi tiêu cao, ngay cả khi chỉ có một khách, họ vẫn làm tour. Họ không cho phép du lịch phượt kiểu tự đi, để nghiêm ngặt bảo vệ môi trường. Nhiều người gọi Bhutan là xứ sở mùa Xuân vĩnh cửu.
Việt Nam cũng nhiều mô hình du lịch cộng đồng nông nghiệp kiểu Dưỡng Xuân. Du lịch cồn Chim (Trà Vinh) là mô hình được du khách yêu thích.
Các loại cá, ếch tham gia diễn xiếc (cá lóc bay, cá trê vượt cạn, cá bú bình, ếch nhảy qua vòng...) ở Cồn Sơn (Cần Thơ), sau thời gian nhất định, đều được chăm sóc riêng, phục hồi kỹ năng và thả về tự nhiên hoặc dưỡng già tươm tất, thay lời tri ân vì đã hết lòng phục vụ con người.
UFO homestay (Đa Mi, Bình Thuận) làm bằng tre và đất sét, chất liệu thuần Việt; không ti-vi, karaoke, máy lạnh; thoáng mát, tinh tươm; “tiền thủy, hậu lâm” cạnh hồ Hàm Thuận, ẩm thực dân dã đặc trưng, cảnh quan độc đáo...
Bản Thái Hải (Thái Nguyên), “Làng du lịch cộng đồng tốt nhất thế giới” đầu tiên ở Việt Nam (2022), toàn nhà sàn của người Tày, làm nông nghiệp hữu cơ, tự cung tự cấp theo mô hình hợp tác xã; làm - ăn - xài tiền - hưởng phúc lợi chung. Nhờ thực dưỡng theo văn hóa Tày, cả bản không ai béo phì hay thiếu cân, đẹp từ da đến dáng. Tâm thân bất an, mệt mỏi là không vào bếp vì thức ăn bị ảnh hưởng. Trước khi hái rau quả hay làm thịt gia súc, đều xin phép hóa kiếp nhẹ nhàng, ít đau nhất.
Sìn Suối Hồ (Lai Châu), được mệnh danh là “Vườn địa đàng” thời @ nơi biên giới, cả bản không có nhà xây gạch hoặc xi măng, toàn nhà sàn gỗ hoặc trình tường đất. Bản có 749 người nhưng có gần 500 chỗ ngủ thân thiện, tiện nghi, chân mộc; hơn 35.000 chậu địa lan; có suối, thác, ruộng bậc thang, chợ phiên (ngày không họp chợ vẫn để nguyên hàng hóa) và cảnh quan tự nhiên vô đối…
“Nhặt đá” trên đường
Thị phần du lịch Dưỡng Xuân Việt Nam đầy tiềm năng nhưng đa phần tự phát, mạnh ai nấy làm, thiếu liên kết và chuẩn chung. Tỉnh thành nào cũng có tài nguyên du lịch Dưỡng Xuân phong phú, nhưng thiếu sự phối hợp với Đông Y, tận dụng nguồn thảo dược phong phú và ẩm thực dinh dưỡng để trở thành mũi nhọn đột phá của công nghiệp du lịch Y tế Việt Nam.
Xem thêm: Một giờ gió tuyết giữa Ngọn đồi thánh giá
Món ngon nhớ lâu. Du lịch Dưỡng Xuân thì ẩm thực tự nhiên dự phần cốt lõi, với nhiều loại cây cỏ và côn trùng làm thức ăn hoặc thực phẩm chức năng, thay thuốc. Dù ẩm thực Việt Nam cực kỳ phong phú, nhưng người Việt thực hành ẩm thực vẫn nhiều “lỗi”, chưa giải quyết được các vấn đề “kém xuân” như: ăn nhanh, vừa ăn vừa làm việc - giải trí; dùng nước chấm chung; dùng muỗng đũa riêng lấy thức ăn chung…
Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý cũng bị bỏ qua. Du khách ăn ngon nhưng không rõ vì sao, không được biết về tác dụng của món ăn là một dạng lãng phí hiệu năng ẩm thực. Vì thế, cần lắm những bộ thực đơn dinh dưỡng theo mùa, theo vùng, theo mục đích chuyến đi và nhu cầu du khách. Thực khách có thể truy cập nguồn gốc món ăn từ công nghệ chuyển đổi số, hướng dẫn cách chế biến và công dụng từng loại…
Dưỡng Xuân là bốn mùa. Cần là xách ba lô lên và đi. Thể chất, sức khỏe vẫn là trên hết. Còn ở tầm quốc gia thì không thể chỉ có vận động, mà phải làm. Nhất là khi, mỏ vàng du lịch Dưỡng Xuân Việt Nam đang chờ khai thác và tăng tốc...
