Nắng nóng gay gắt, mưa cực đoan, nước biển dâng: Chuyên gia nói gì?
Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản năm 2025 dự báo nắng nóng, mưa cực đoan và nước biển dâng tiếp tục gia tăng.
Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng rủi ro đối với đô thị, nông nghiệp và đời sống. Theo kịch bản cập nhật năm 2025, Hà Nội và TP.HCM có thể chịu thêm áp lực từ nắng nóng, đảo nhiệt đô thị và mưa cực đoan. Trong khi đó, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ đối mặt nguy cơ thiếu nước nếu El Niño phát triển mạnh.
Thông tin trên được công bố tại hội thảo về Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam, phiên bản năm 2025, do Cục Biến đổi khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM tổ chức chiều 16/10 tại TP.HCM.
Dự báo nắng nóng và mưa cực đoan gia tăng
Tại hội thảo, TS Trương Bá Kiên - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết biến đổi khí hậu ở Việt Nam thể hiện qua những thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa, hạn hán và mực nước biển. Mức độ tác động khác nhau giữa các vùng, do đó cần có giải pháp thích ứng phù hợp.
Theo kịch bản phát thải cao, đến cuối thế kỷ 21, số ngày nắng nóng trên cả nước có thể tăng hơn 50 ngày, trong đó số ngày nắng nóng gay gắt tăng khoảng 20 ngày. Ngược lại, số ngày rét đậm tại một số vùng núi phía Bắc có thể giảm 40-50 ngày.
Theo ông Kiên, lượng mưa trung bình năm trên cả nước chưa cho thấy xu hướng tăng hoặc giảm rõ rệt, song có sự phân hóa theo mùa và khu vực. Lượng mưa cực đại trong một ngày và năm ngày tại Bắc Bộ và Nam Bộ có thể tăng 30-40%. Theo kịch bản cao, số ngày mưa trên 100 mm tại một số khu vực ở Bắc Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có thể tăng 80-100%.
Nguy cơ hạn hán cũng gia tăng. Số tháng hạn tại Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ có thể tăng 20-40%, trong khi cường độ hạn ở một số khu vực Bắc Trung Bộ có thể tăng trên 50%.
Hà Nội, TP.HCM chịu áp lực nhiệt và ngập úng
Đề cập tác động tại các đô thị lớn, TS Nguyễn Hữu Quyền - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết Hà Nội và TP.HCM sẽ đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiệt độ gia tăng, nắng nóng cực đoan, đảo nhiệt đô thị và mưa lớn.
Theo kịch bản phát thải cao, đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm tại khu vực nội đô Hà Nội có thể tăng 3,6-4,2 độ C so với thời kỳ cơ sở 1995-2014, còn tại TP.HCM tăng 3,5-3,7 độ C.
Số ngày nắng nóng trên 35 độ C tại nội đô Hà Nội có thể tăng 50-90 ngày, trong khi tại TP.HCM tăng 90-110 ngày. Đến cuối thế kỷ, lượng mưa năm có thể tăng 10-20% tại Hà Nội và 15-30% tại TP.HCM theo kịch bản cao.
Nền nhiệt cao, mật độ xây dựng dày đặc và khả năng tích nhiệt của các công trình làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Đồng thời, mưa lớn làm tăng nguy cơ ngập úng, nhất là tại những khu vực có địa hình thấp hoặc hệ thống thoát nước hạn chế.
Theo kịch bản năm 2025, đến năm 2100, mực nước biển trung bình trên toàn Biển Đông có thể tăng 46,1 cm theo kịch bản thấp và 63,7 cm theo kịch bản cao. Riêng dải ven biển Việt Nam, mức dâng trung vị theo kịch bản cao được dự tính khoảng 61,9 cm.
Đồng bằng sông Cửu Long và một số tỉnh ven biển phía Nam có nguy cơ ngập cao. Kết quả mô phỏng theo kịch bản cao cho thấy diện tích có nguy cơ ngập tại Cà Mau là 32,44% và tại An Giang là 29,13%.
Nông nghiệp cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Nếu nhiệt độ toàn cầu tăng 4 độ C, năng suất một số vụ lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể giảm trên 10%.
El Niño có thể làm tăng nguy cơ thiếu nước
Trao đổi bên lề hội thảo, PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà - Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết Việt Nam là một trong số ít quốc gia đã đưa kịch bản biến đổi khí hậu vào quy định pháp luật.
“Kịch bản là cơ sở để các ngành, địa phương đánh giá rủi ro và xây dựng phương án thích ứng”, bà Thanh Ngà nhấn mạnh.
Theo thông tin tại hội thảo, El Niño có thể đạt cường độ rất mạnh, khi dị thường nhiệt độ nước biển ở trung tâm Thái Bình Dương vượt 2°C. Hiện tượng này có thể đạt đỉnh vào tháng 12/2026 và kéo dài sang năm 2027. Dù diễn biến thực tế còn phụ thuộc vào cường độ và thời gian duy trì, nguy cơ tác động đến hết quý I/2027 vẫn cần được tính đến.
Theo bà Ngà, chưa có bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu làm thay đổi tần suất ENSO, gồm El Niño, La Niña và pha trung tính. Tuy nhiên, cường độ El Niño có thể gia tăng. Khi kết hợp với xu thế nhiệt độ tăng do biến đổi khí hậu, hiện tượng này có thể khiến nhiệt độ vượt xa mức trung bình dài hạn.
Bà Ngà cảnh báo lượng mưa thiếu hụt có thể làm giảm dòng chảy, khiến nguồn nước tích trữ trong mùa mưa không đủ đáp ứng nhu cầu vào mùa khô. Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ cần đặc biệt lưu ý, bởi nguồn nước suy giảm có thể làm gia tăng xâm nhập mặn và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.
“Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Thủ tướng các giải pháp ứng phó El Niño, đồng thời lưu ý những địa bàn có nguy cơ cao như Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực phía Nam và các lưu vực sông Sài Gòn, Đồng Nai”, bà Ngà thông tin.
Cần chủ động tích trữ nước, điều chỉnh sản xuất
Trước nguy cơ thiếu nước, bà Ngà khuyến nghị các địa phương sớm xây dựng kế hoạch tích trữ và sử dụng nước hợp lý, thay vì chờ nguồn cung suy giảm mới triển khai biện pháp ứng phó.
“Trong nông nghiệp, các địa phương cần điều chỉnh lịch thời vụ, lựa chọn cây trồng hoặc giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn, nhu cầu nước thấp tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước. Các vùng dễ bị xâm nhập mặn cũng cần chuẩn bị phương án bảo vệ sản xuất, ưu tiên các giống có năng suất cao và khả năng chịu hạn”, bà Ngà nhấn mạnh.
Theo bà Ngà, kịch bản biến đổi khí hậu không phải là một dự báo chắc chắn, mà là căn cứ để các ngành và địa phương xây dựng phương án ứng phó phù hợp. Việc chuẩn bị sớm trong quản lý nguồn nước, quy hoạch đô thị và tổ chức sản xuất sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro do khí hậu.
