Đập bỏ biệt thự Pháp để xây khách sạn: Huế mất gì?
Một tòa biệt thự hơn 100 năm tuổi, nằm gần cầu Trường Tiền đang đứng trước ngày bị tháo dỡ để nhường chỗ cho một khách sạn cao cấp. Quyết định đã được ký. Lý do không mới: công trình xuống cấp, không nằm trong danh mục cần được bảo tồn, và không phù hợp với nhu cầu hiện tại.
Nhà cũ, hết chuyện!
Những ngày gần đây, ngôi biệt thự cũ tại địa chỉ số 26 Lê Lợi (phường Thuận Hóa, TP Huế) bị đề nghị đập bỏ để xây dựng một khách sạn thu hút nhiều quan tâm của dư luận. Người ta quan tâm không chỉ bởi tuổi đời của nó. Ở Huế không thiếu những công trình biệt thự kiểu Pháp như thế. Người ta nhắc tới là bởi một lớp "ngày xưa, sương khói" Huế đang dần biến mất khỏi đời sống, như một quy luật đào thải của thời gian.
Không ít ý kiến nuối tiếc cho rằng, đập bỏ tòa biệt thự kiểu Pháp không chỉ là phá bỏ một căn nhà vật lý cũ kỹ, mà đang chạm vào một phần ký ức đô thị đã được định hình suốt trăm năm - điều đã làm nên một không gian đô thị Huế cổ kính nhưng vẫn thấp thoáng bóng dáng hiện đại.
Nhưng cũng có người bảo lưu quan điểm, nếu vẫn cứ khư khư giữ mãi những công trình cũ không còn phù hợp với thời đại, thì khó mở rộng không gian đô thị. Người ta lấy lý do áp lực phát triển, đặc biệt khi du lịch được lựa chọn là một trong những động lực thúc đẩy nền kinh tế địa phương, để biện hộ cho lập luận đó.
Một biệt thự cũ nằm trên vị trí “đất vàng” nếu không tạo ra giá trị kinh tế, thì vẫn mãi là một công trình “chết”. Còn một công trình khách sạn mới, hiện đại, bề thế được xây dựng lên sẽ có thêm nhiều phòng lưu trú, địa phương có thêm dòng tiền. Đó là logic của sự phát triển.
Nhưng không phải logic nào cũng đúng
Nếu như một ngày, tòa biệt thự kiểu Pháp kia biến mất, không đơn thuần chỉ là xóa bỏ một công trình kiến trúc cũ mà người ta đang chôn vùi đi một phần Huế của hôm qua. Đó là nét gạch ngang nối một Huế cổ kính và một Huế mang dáng dấp thời đại.
Trở lại vấn đề, nhìn từ trục đường Lê Lợi, có thể nhận ra một trật tự trong quy hoạch không gian kiến trúc của đô thị Huế. Lấy sông Hương làm trục, bờ Bắc vẫn giữ nét xưa cũ hoàng thành với những đền đài, cung điện. Còn bờ Nam, lại hình thành một lớp đô thị khác, nơi tập trung các công sở, biệt thự, khách sạn do người Pháp xây dựng, với một cách tổ chức không gian mang tính chủ ý.
Tìm hiểu sâu hơn, điều dễ nhận ra, người Pháp không bê nguyên xi phong cách kiến trúc châu Âu để áp lên một vùng đất dày đặc trầm tích văn hóa như Huế. Họ đã tạo nên phong cách kiến trúc Indochina (Đông Dương). Một sự hòa quyện tinh tế giữa hình khối Pháp cổ điển, mái ngói Việt Nam, chi tiết trang trí bản địa và sự thích nghi hoàn hảo với khí hậu mưa nắng, nóng ẩm của vùng nhiệt đới.
Tòa biệt thự số 26 Lê Lợi và nhiều công trình khác chính là “lớp trung gian” quý giá, nối giữa hoàng thành cung đình cổ kính và đô thị hiện đại.
Người Pháp đặt nền thống trị tại Việt Nam gần trăm năm. Trước khi rời đi, họ đã để lại một di sản kiến trúc đồ sộ. Biệt thự Pháp là một trong những dạng di sản kiến trúc đó. Và Huế một trong những địa phương may mắn sở hữu nhiều công trình như thế, khi từng có một thống kê chưa đầy đủ, là có đến 250 kiến trúc Pháp từ thời thuộc địa, tại Huế.
Nhưng liệu sự may mắn ấy có còn được lưu giữ, khi ngày càng có nhiều công trình mang dấu ấn lịch sử lại đang được cho là làm cản trở sự phát triển của đô thị?. Câu chuyện bây giờ không còn là một ngôi biệt thự kiểu Pháp bị đập bỏ, đó là câu chuyện Huế đối xử như thế nào với di sản đô thị của mình.
Trong suốt chiều dài lịch sử, Huế mang trong mình nhiều lớp văn hóa đan xen. Mỗi lớp ký ức ấy, suy cho cùng đều có những giá trị riêng và đều đáng được trân trọng, giữ gìn.
Một biệt thự bị đập bỏ không làm thay đổi ngay diện mạo đô thị. Nhưng nếu nhiều công trình biệt thự biến mất, sẽ âm thầm làm thay đổi cách Huế hiện diện trong mắt chính mình và trong mắt du khách.
Huế sẽ được gì, mất gì khi lớp ký ức này dần biến mất, nhường chỗ cho một không kiến trúc mới, hiện đại hơn, bề thế hơn và quan trọng nữa là có thể “hái” ra tiền tươi thóc thật!?
Không còn lâu nữa, một khách sạn cao cấp với tổng vốn đầu từ hàng trăm tỷ đồng sẽ hiện diện ngay ngắn bên dòng sông Hương. Thành phố sẽ có thêm nhiều việc làm cho người dân, ngân sách địa phương có thêm nguồn đóng góp, diện mạo đô thị ngày càng hiện đại hơn.
Nhưng Huế cũng mất đi một phần linh hồn: sự trầm mặc, quý phái và chiều sâu ký ức mà không một khách sạn, dù cao cấp đến mấy có thể thay thế.
