Tỷ giá và chiến sự…hạ gục nông sản xuất khẩu

Sáng 11/3/2026, thị trường tiền tệ trong nước rung lắc mạnh. Tại các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, giá bán ra đồng USD chính thức đẩy lên mốc 26.311 VND/USD. Đây là mức cao kỷ lục, phản ánh áp lực cực lớn từ chỉ số giá USD trên thị trường thế giới trước những bất ổn địa chính trị. Tại thị trường tự do, giá USD còn "nóng" hơn, có thời điểm vượt ngưỡng niêm yết từ 50 - 100 đồng. Tỷ giá leo thang đã tạo chấn động dây chuyền từ cảng xuất khẩu đến từng vuông tôm, vườn cây. Với ngành thâm dụng cả nguyên liệu nhập khẩu lẫn logistics quốc tế, đây là đòn đánh triệt hạ cho biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh.

Gọng kìm chi phí và nỗi lo mất thị phần

Ngành thủy sản và chăn nuôi đứng ở tâm bão khi 70% nguyên liệu thức ăn và phụ gia phụ thuộc nguồn nhập khẩu. Khi đồng USD "nhảy múa", mỗi lô hàng cập cảng đều mang theo gánh nặng tỷ giá khiến giá vốn hàng bán phình to.

Ông Trần Văn Lĩnh, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước, cho biết doanh nghiệp kẹt giữa hai gọng kìm: Giá dầu diesel vượt 30.000 đồng/lít đội chi phí vận hành kho lạnh, cùng chi phí bao bì, hóa chất tăng phi mã theo tỷ giá. Sự nghiệt ngã còn nằm ở áp lực cạnh tranh quốc tế. Trong khi chi phí sản xuất tại Việt Nam bị đẩy cao, các đối thủ như Ấn Độ và Ecuador lại quyết liệt hạ giá để chiếm thị phần. Dữ liệu quý 1/2026 cho thấy giá tôm xuất khẩu Việt Nam hiện cao hơn 15-20% so với tôm Ấn Độ cùng loại. "Tăng giá để bù chi phí thì mất đơn hàng, giữ giá thì cầm chắc phần lỗ", ông Lĩnh nói.

Căng thẳng logistics và áp lực nợ vay

Chiến sự Trung Đông không chỉ đẩy giá năng lượng mà còn biến các tuyến hàng hải qua Biển Đỏ thành "vùng đỏ". Việc tàu container phải vòng qua Mũi Hảo Vọng kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10-15 ngày, kích hoạt các loại phụ phí rủi ro và đẩy cước tàu đi Mỹ, EU tăng vọt từ 30-50% chỉ trong một tháng. Với nông sản thời hạn bảo quản ngắn, đây là đòn chí mạng làm giảm chất lượng và tăng chi phí lưu kho lạnh vốn đã đắt đỏ vì giá điện, dầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp dùng đòn bẩy nợ ngoại tệ đối mặt nguy cơ thiệt hại nghiêm trọng tài sản. Theo VIS Rating, lỗ tỷ giá chưa thực hiện từ nợ vay USD trực tiếp làm suy yếu hồ sơ tín nhiệm của nhiều ông lớn ngành gỗ và thủy sản, khiến việc tiếp cận dòng tiền mới trở nên xa xỉ khi thanh khoản hệ thống bị thắt chặt để ổn định tiền tệ.

Lối thoát

Trong trận cuồng phong này, việc phó mặc cho thị trường là sai lầm chết người. Doanh nghiệp cần lập tức kích hoạt các công cụ phòng vệ như hợp đồng kỳ hạn để chốt tỷ giá đầu vào. Việc đa dạng hóa đồng tiền thanh toán và đàm phán chia sẻ rủi ro tỷ giá với đối tác ngoại cũng cần ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, nỗ lực của doanh nghiệp là chưa đủ nếu thiếu đi bàn tay điều tiết vĩ mô. Lúc này, sự phối hợp liên bộ Công thương - Ngân hàng là cần thiết để triển khai các gói hỗ trợ thuế phí xăng dầu, hạ nhiệt chi phí logistics cho hàng nông sản chủ lực. Các FTA cần được khai thác tối đa như một van xả áp để bù đắp sự thâm hụt lợi nhuận do tỷ giá.

Về dài hạn, cơn bão năm 2026 là lời cảnh tỉnh về việc tự chủ nguồn nguyên liệu. Đã đến lúc ngành nông nghiệp cần quyết liệt lấy vùng nguyên liệu nội địa làm gốc để giảm phụ thuộc vào nhịp độ trồi sụt của đồng bạc xanh. Chỉ khi tự chủ được tài nguyên bản địa, nông sản Việt mới thực sự vững vàng, không còn phải ngộp thở trước những biến động địa chính trị xa xôi.

Xuất khẩu Việt trước chiến sự Trung Đông: Doanh nghiệp nín thở đo rủi ro

Áp lực xăng dầu bủa vây chuỗi giá trị nông sản