Tết, trong vệt đèn vàng từ xe buýt xứ Latvia
Tan làm muộn, khi ngồi trên xe buýt về nhà, tôi nhận ra thời khắc giao thừa vừa trôi qua ở Việt Nam. Vì đang ở trên xe buýt, không tiện gọi điện cho người thân, tôi lên Facebook cảm nhận không khí Tết qua sự chia sẻ của cộng đồng mạng.
Ở Việt Nam giờ này đường hoa rực rỡ, phố xá nhộn nhịp, người qua kẻ lại náo nhiệt, cười nói rộn ràng. Không khí trên mạng xã hội khiến cho tôi bồi hồi nhớ lại những năm tháng trẻ thơ chạy loăng quăng trong làn sương khói mù mịt mùi thuốc súng, chân dẫm lên xác pháo tơi tả, chơi chán về ngồi quây quần bên bếp lửa nấu bánh chưng và chờ đợi những phong bao đỏ chót.
Đó là nhiều chục năm về trước, còn ngay lúc này đây, một gã đang bước vào... khủng hoảng tuổi trung niên ngồi trên chiếc xe buýt vắng người, nghe bài nhạc Xuân qua chiếc tai nghe nhỏ xíu. 2 năm chưa về Tết. Ở thành phố Riga, Latvia - nơi tôi đang sống - sắp nhỏ vẫn đi học, cha mẹ vẫn đi làm, Tết là ở đâu đó chứ không phải nơi này.
Tôi chợt nghĩ, có lẽ, dòng sông kí ức chưa bao giờ bị lãng quên mà nó chỉ lẫn khuất ở đâu đó để chờ cơ hội được trở về. Và nó thường về trong một khung cảnh rất thi vị, với một người vừa kết thúc ngày làm việc dài đầy mệt mỏi, lặng lẽ ngắm nhìn "ngoài kia tuyết rơi đầy" qua khung cửa sổ. Nơi những căn nhà màu xám lướt qua, kéo theo vệt đèn vàng tĩnh lặng đến nao lòng.
Gọi là... có chút mùa Xuân
Nói vậy thôi chứ chúng tôi cũng đã có chút mùa Xuân cho riêng mình trong ngày hôm nay.
Đó là cuộc gặp tình cờ không hẹn trước của nhóm người Việt trong phòng ăn của công ty. Một buổi tiệc nhỏ, ngắn, tự phát kiểu "kẻ bia người mồi", được bày biện gọn ghẽ. Có lẽ do ai cũng muốn mang chút không khí Tết "từ nhà đến công ty" nên trong túi đồ ăn người này có bánh chưng, người kia có bánh Tết, có chả ram, thịt đông, dưa cải muối, khô mực, có cả mứt dừa và bánh phục linh... tình cờ vừa đủ một "mâm cơm thuần Việt"... để hàn huyên tâm sự chuyện người, chuyện đời, giới thiệu chút món ăn, phong tục của người Việt đến với bạn bè Ấn, Latvia, Ucraina... bất chợt tham gia.
Dù không có nhiều thời gian để ngồi lâu, thay bia bằng những lon coca sớt vội trong các cốc nhựa trắng nhỏ nhưng cũng vừa đủ để lưu giữ chút hương vị ngày Tết đối với những người con xa xứ như chúng tôi. Kiểu như, cũng không đến nỗi... "Có một người nghèo không biết Tết. Mang lì chiếc áo độ thu tàn".
Vẫn là nếp cũ lề xưa
Người Việt, cho dù lưu lạc bốn phương trời góc bể, vẫn luôn gìn giữ cho mình những khoảng trời riêng thương nhớ về cội nguồn. Dòng máu đỏ da vàng rõ ràng luôn chảy nồng ấm trong huyết quản. Họ luôn ráng giữ gìn nếp Tết quê nhà.
Nhiều gia đình người Việt ở đây tụ họp quây quần gói bánh chưng, bánh tét, viết câu đối đỏ. Đây là năm đầu tiên chị Kim Anh ăn Tết ở xa. Mới vào công ty được vài tháng thì Tết đến. Ngày thứ 2 đầu tuần, ở Việt Nam chuẩn bị đón giao thừa. Được về sớm, chị bày biện mâm cơm tươm tất để ngồi ăn cùng gia đình, bạn bè và gọi điện về chúc Tết người thân. Tôi hỏi, rồi... có lì xì không? Có chứ anh, dĩ nhiên sẽ không thiếu tiết mục lì xì cho sắp nhỏ và nguyện cầu năm mới ngập tràn niềm vui, chị nói.
Còn tôi sẽ tranh thủ thời gian để đưa mấy đứa nhỏ đi ăn đồ ăn châu Á, đặc biệt là các món ăn Việt của người Việt chế biến trong các quán ăn ở Riga. Có nhiều quán để lựa chọn như Gió Việt, Sa Pa, Nice... hoặc quán Tre do người Latvia làm chủ nhưng đầu bếp Việt đứng bếp. Món giò cuốn, phở bò là lựa chọn không tồi trong thời tiết giá lạnh.
Với nhiều người Việt. Trong ngày Tết món ăn gì có thể thiếu chứ bánh chưng xanh là món phải có trong "bảng phong thần". Gia đình chị Dương, chị Tuyền, Dung, anh Tiến Dâng... đồng nghiệp của tôi, cứ mỗi dịp Tết đều gói ít bánh chưng, bánh Tét, dù ở Latvia, nguyên liệu cho món bánh này khá khan hiếm.
Anh Dâng cho biết nếp và lá chuối, lá dong đặt người mua từ các khu chợ người Việt ở Ba Lan hoặc các cửa hàng châu Á, Ấn Độ tại Riga. Không tìm được đậu xanh, anh bèn mua đậu Hà Lan xay nhuyễn làm nhân. Khuôn bánh được làm từ bìa các-tông. Bánh được nấu trong chiếc nồi nhỏ, trên bếp từ. Ở chung cư cũ đâu thể nào nấu bằng than củi.
Gói bánh chưng cũng là sợi dây gắn kết tình cảm gia đình, để mấy đứa nhỏ không quên đi phong tục truyền thống, cội nguồn. Người Việt ở Riga không nhiều, và chắc chắn là có quen biết nhau theo cách nào đó. Lướt Facebook, tôi bắt gặp một người quen ở Riga chia sẻ trên Facebook clip nấu nồi bánh Tét ngoài trời tuyết, với bài thơ mộc mạc miêu tả tình cảnh đón Tết của người xa xứ: " Xung quanh là tuyết lạnh/ Bên trong là lò nóng/ Ở giữa là nồi bánh/ Và quanh nồi là ấm tình người
Và... tim thì nóng hơn cả than hồng. Tết xa nhà chỉ cần một nồi bánh tét giữa trời tuyết - là đủ thấy mùa xuân đang về rồi".
Người Việt dù ở đâu, tính cộng đồng làng xã vẫn rất mạnh. Trong những ngày giáp Tết, vào các ngày nghỉ cuối tuần thường hẹn hò gặp nhau cùng nấu nướng chút gì đó để uống với nhau mấy lon bia. Tại Riga, chúng tôi ở khá gần nhau. Mỗi nhà cách nhau không tới vài cây số nên rất thuận tiện để tổ chức gặp mặt.
Gia Hoàng, một bạn trẻ thú vị tôi quen, nhắn rằng ngày chủ nhật 22.2 (mồng 6 Tết âm lịch) cộng đoàn công giáo người Việt tại Riga có tổ chức hội chợ Xuân, có ẩm thực, lô tô, có trò chơi Dân gian anh dẫn mấy đứa nhỏ ra đó chơi. Ừ thì mình sẽ đi, dù gì cũng có một điểm đến để trải nghiệm Tết Việt, có lẽ sẽ rất thú vị.
