Tái cơ cấu chăn nuôi Nam Trung Bộ – Tây Nguyên gắn với bảo vệ môi trường
Sáng 6/11/2026, tại tỉnh Đắk Lắk, Diễn đàn "Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên" đã diễn ra với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Những nút thắt lớn về quy hoạch vùng, vướng mắc thể chế, rào cản tín dụng xanh và hạ tầng xử lý chất thải... đã được đưa ra thảo luận.
Khung chiến lược và chuyển dịch không gian sản xuất
Phát triển chăn nuôi bền vững đang trở thành yêu cầu trung tâm trong chuyển đổi kinh tế nông nghiệp Việt Nam, được định hình bởi 4 trụ cột cốt lõi theo Quyết định số 1520/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: hiệu quả kinh tế, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và phúc lợi động vật.
Tại Diễn đàn, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng nhấn mạnh rằng phúc lợi động vật đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét, đối xử nhân đạo với vật nuôi cần được thực hiện xuyên suốt từ chăn nuôi đến vận chuyển, giết mổ và sẽ là nội dung trọng tâm khi sửa đổi Luật Chăn nuôi. Ông cũng khẳng định năm 2026 là thời điểm quan trọng để chuyển đổi ngành chăn nuôi theo định hướng "4 tốt hơn" trên cơ sở đổi mới thể chế và chính sách.
Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, chỉ ra rằng phát triển chăn nuôi bền vững phải được xây dựng trên 3 trụ cột gồm con người, môi trường và động vật. Ông đánh giá Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là khu vực có nhiều lợi thế về quỹ đất, khí hậu và mật độ dân cư, là hướng chuyển dịch không gian chăn nuôi chiến lược đến năm 2045 trong bối cảnh các vùng truyền thống chịu áp lực đô thị hóa lớn.
Về phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn khẳng định quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần, bắt buộc phải gắn phát triển chăn nuôi với an toàn sinh học, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao sinh kế người dân.
Đến cuối tháng 10/2026, toàn tỉnh có trên 23,47 triệu con vật nuôi, trong đó 30 dự án chăn nuôi đã đi vào hoạt động ổn định trên tổng diện tích hơn 1.354 ha với vốn đăng ký trên 4.034 tỷ đồng. Bổ sung thêm thực tế địa phương, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Đắk Lắk Nguyễn Văn Minh cho biết sản lượng thịt hơi năm 2026 ước đạt hơn 401.920 tấn và sản lượng trứng vượt 861 triệu quả, cho thấy tiềm năng rất lớn nhưng cũng đòi hỏi sớm hoàn thiện hệ thống quy chuẩn đánh giá môi trường.
Những điểm nghẽn thể chế và rào cản từ thực tiễn
Thực tiễn triển khai các quy định quản lý chăn nuôi và môi trường tại địa phương hiện đối mặt với nhiều bất cập mang tính kỹ thuật và pháp lý.
Đại diện Công ty BAF Việt Nam, ông Phạm Thế Anh phản ánh việc hướng dẫn thực hiện QCVN 01-195:2022/BNNPTNT còn thiếu thống nhất do chưa có tiêu chuẩn tưới cụ thể cho từng nhóm cây trồng, trong khi nhiệm vụ này đến tháng 3/2027 mới hoàn thành. Các quy định hiện hành cũng chưa cho phép sử dụng nước thải đạt chuẩn tưới cây ngoài phạm vi trang trại. Trong khi đó, đại diện Công ty Môi trường Xanh chỉ ra rằng Nghị định 106/2024/NĐ-CP tại Điều 14 chưa đề cập rõ thành phần hồ sơ và đầu mối tiếp nhận đối với nông hộ, khiến người dân lúng túng khi xin hỗ trợ xây dựng hầm biogas.
Từ góc độ tài chính, Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh Đắk Lắk Võ Tiến Nam cho biết dẫu tổng dư nợ tín dụng nông nghiệp, nông thôn đạt khoảng 22.000 tỷ đồng, các cơ sở chăn nuôi vẫn gặp khó khăn do thiếu giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu tài sản trên đất đối với nhà xưởng, chuồng trại để làm tài sản bảo đảm. Hộ nhỏ lẻ cũng thiếu vốn đối ứng để di dời hoặc xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn môi trường theo quy định.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch UBND xã Ea Mđroh Phạm Trung Kiên chia sẻ rằng địa phương có hơn 2.000 hộ chăn nuôi nhỏ lẻ chưa đáp ứng yêu cầu xử lý chất thải, trong khi nguồn lực hỗ trợ di dời theo Nghị quyết số 09/2021 còn hạn chế. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã ghi nhận 24 hộ có dịch bệnh phải tiêu hủy hơn 198 con vật nuôi, nhưng quy trình xử lý đôi khi chưa đảm bảo tính nhân đạo. Thêm vào đó, lực lượng thú y cơ sở phải gánh vác khối lượng công việc lớn nhưng mức phụ cấp thấp và chưa được bảo đảm đầy đủ chế độ bảo hiểm.
Mô hình chăn nuôi công nghệ đột phá và kinh tế tuần hoàn
Để giải quyết bài toán môi trường, nhiều giải pháp công nghệ và mô hình liên kết đang được nghiên cứu và ứng dụng thực tế.
Tổng Giám đốc Công ty Thanh Hà Huỳnh Viết Thanh giới thiệu mô hình "Nuôi heo không mùi" kết hợp chuồng kín, an toàn sinh học và vi sinh đặc chủng giúp rút ngắn thời gian xử lý chất thải xuống còn 15 ngày, đồng thời định hướng thu hồi khí methane phát điện theo Cơ chế phát triển sạch để tham gia thị trường tín chỉ carbon. Ở mảng dinh dưỡng, đại diện De Heus Lê Hoàng Vân cho biết doanh nghiệp đang thử nghiệm ứng dụng tảo đỏ Asparagopsis taxiformis bổ sung vào thức ăn bò thịt, ghi nhận bước đầu khả năng giảm tới 99,8% lượng khí methane phát thải, kết hợp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp lớn như Mavin (với kế hoạch đầu tư chuỗi 200 triệu USD giai đoạn 2027–2030) và Japfa Comfeed Việt Nam (đại diện bởi bà Huỳnh Thị Phương Châu) chú trọng tối ưu khẩu phần dinh dưỡng, sử dụng men vi sinh thay thế kháng sinh, kiểm soát chặt chẽ an toàn sinh học và xử lý bao bì thuốc thú y nhằm giảm phát thải khí nhà kính.
Ông Nguyễn Ngọc Việt - chuyên gia về môi trường - đề xuất hình thành các đơn vị, hợp tác xã chuyên trách dịch vụ xử lý, tái chế chất thải và phụ phẩm nông nghiệp. Ý kiến này hoàn toàn phù hợp với dữ liệu từ Sở NN-MT Đắk Lắk do bà Đặng Thị Thủy cung cấp: mỗi năm tỉnh phát sinh hơn 4 triệu tấn chất thải chăn nuôi và 1 triệu tấn phụ phẩm, trong khi nhu cầu phân bón trên 835.000 ha đất canh tác đạt trên 2 triệu tấn, tạo dư địa lớn để chế biến phân hữu cơ.
Định hướng giải pháp cho giai đoạn phát triển mới
Cục Chăn nuôi và Thú y đang khẩn trương rà soát, quy tụ 9 thông tư chuyên ngành thành 1 thông tư thống nhất trong năm 2026; đồng thời tiếp thu ý kiến để sửa đổi Nghị định 106/2024/NĐ-CP theo hướng tháo gỡ thủ tục cho nông hộ. Đại diện Cục Môi trường, ông Nguyễn Thành Yên đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó chuyển dịch tư duy quản lý từ xử lý xả thải sang tái sử dụng nước thải tưới cây để giảm 50-70% lượng xả thải ra môi trường, kết hợp ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết.
TS. Nguyễn Văn Hiệp đề nghị sớm xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia đối với công nghệ xử lý môi trường trong chăn nuôi để áp dụng thống nhất giữa các địa phương, đồng thời đơn giản hóa thủ tục đất đai cho các khu nông nghiệp công nghệ cao. Về phía ngân hàng, ông Võ Tiến Nam kiến nghị ban hành hướng dẫn thống nhất về định giá tài sản bảo đảm là tài sản trên đất.
TS. Nguyễn Trọng Tuyển (Cục Chăn nuôi và Thú y) nhấn mạnh việc quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung gắn với an toàn dịch bệnh WOAH, phát triển chuỗi khép kín, số hóa dữ liệu và cấp mã định danh cơ sở. Các cơ quan quản lý cũng cần sớm hoàn thiện chính sách đãi ngộ cho lực lượng thú y cơ sở, chuẩn hóa quy trình tiêu hủy vật nuôi nhân đạo và tạo môi trường đầu tư minh bạch để thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển xanh, sạch và bền vững.
