Siết phụ gia thực phẩm cấp bang tại Mỹ: Doanh nghiệp cần có ‘bài’ ngay
Trước làn sóng thắt chặt kiểm soát hóa chất và phụ gia thực phẩm lan rộng từ các bang lớn tại Mỹ, các doanh nghiệp xuất khẩu , đặc biệt trong ngành thủy sản chế biến, cần nhanh chóng chuyển mình để bảo vệ thị phần và chủ động ứng phó trước những rào cản pháp lý mới.
Khi chính quyền cấp bang "vượt rào" liên bang
Trong nhiều thập kỷ qua, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vốn giữ vai trò độc tôn trong việc đưa ra các chuẩn mực an toàn thực phẩm trên toàn quốc.
Tuy nhiên, dưới sức ép từ các phong trạo bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng cùng tinh thần "Make America Healthy Again" (MAHA), bức tranh pháp lý tại Mỹ đang ghi nhận một sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Chính quyền nhiều tiểu bang đã không còn kiên nhẫn chờ đợi các quyết định từ liên bang, mà chủ động thiết lập những rào cản kỹ thuật khắt khe hơn rất nhiều.
Điển hình cho xu hướng này là ba đạo luật vừa được thông qua tại California, Texas và Louisiana, dự kiến sẽ phát huy hiệu lực mạnh mẽ trong giai đoạn 2027–2028. Dù chỉ mang tính chất quy định địa phương, nhưng do quy mô tiêu thụ khổng lồ cùng tính chất kết nối chặt chẽ của chuỗi cung ứng Hoa Kỳ, các luật mới này hứa hẹn sẽ tạo ra sóng gió không nhỏ cho các nhà xuất khẩu toàn cầu.
Bức tranh toàn cảnh về 3 đạo luật cấp bang
Theo thông tin từ VASEP, mỗi bang lại lựa chọn một cách tiếp cận hoàn toàn riêng biệt để quản lý danh mục phụ gia của mình.
Đi đầu trong xu hướng cứng rắn là California với Đạo luật An toàn Thực phẩm (AB 418). Kể từ ngày 01/01/2027, bang này sẽ cấm tuyệt đối việc sản xuất, phân phối hay bày bán các sản phẩm có chứa 4 chất phụ gia độc tính cao, gồm Dầu thực vật brom hóa (BVO), Potassium Bromate, Propylparaben và Màu đỏ số 3 (Red Dye No. 3).
Do sản phẩm vi phạm bị loại bỏ hoàn toàn khỏi thị trường với mức phạt lên tới 10.000 USD cho các lần tái phạm, doanh nghiệp không cần lo lắng về việc thay đổi bao bì cảnh báo, mà buộc phải loại bỏ hoàn toàn các chất này ra khỏi công thức.
Trái ngược với biện pháp cấm đoán của California, Texas chọn hướng đi đề cao "quyền được biết của người tiêu dùng" thông qua Dự luật Thượng viện 25 (SB 25). Luật quy định các sản phẩm chứa bất kỳ thành phần nào trong danh mục 44 phụ gia, bao gồm các phẩm màu phổ biến như Red 40, Yellow 5, Yellow 6, chất bảo quản BHA, BHT, hay Titanium Dioxide, đều phải in dòng chữ cảnh báo trực tiếp ở mặt trước bao bì.
Nội dung bắt buộc phải nêu rõ thành phần đó "không được khuyến nghị sử dụng cho người" bởi các cơ quan quản lý tại Úc, Canada, EU hoặc Anh. Dù quy định ghi nhãn này đang tạm hoãn thi hành do vướng vào tranh chấp pháp lý tại tòa án liên bang, mức phạt dân sự cực kỳ nặng nề lên tới 50.000 USD/ngày cho mỗi vi phạm vẫn là lời cảnh báo đắt giá khiến các doanh nghiệp không thể xem thường.
Trong khi đó, Louisiana lại chọn một giải pháp công nghệ mềm dẻo hơn thông qua Dự luật Thượng viện 14 (SB 14). Thay vì ép buộc in các dòng cảnh báo gây mất thẩm mỹ trên bao bì giấy, bang này yêu cầu nhà sản xuất dán mã QR công khai.
Khi quét mã, người tiêu dùng sẽ được dẫn tới trang thông tin điện tử minh minh bạch về phụ gia do doanh nghiệp duy trì, kèm theo các liên kết dữ liệu an toàn từ FDA. Mặc dù nhãn mã QR chỉ bắt buộc từ ngày 31/12/2028, quy định cấm 15 thành phần hóa chất trong các suất ăn học đường tại đây sẽ chính thức có hiệu lực ngay từ năm học 2028–2029.
Tác động phân hóa và rủi ro từ "ma trận" pháp lý
Cũng theo VASEP, làn sóng kiểm soát mới này tạo ra những tác động bất bình đẳng giữa các nhóm sản phẩm thủy sản của Việt Nam.
Các mặt hàng sơ chế truyền thống như tôm đông lạnh, cá tra phi lê hay cá ngừ đông lạnh hầu như không nằm trong vùng ảnh hưởng. Ngược lại, rủi ro lớn nhất lại đổ dồn về nhóm sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng như tôm/cá tẩm bột, thực phẩm đóng hộp có sốt, súp hải sản hay đồ ăn liền - những mặt hàng vốn thường xuyên phải sử dụng bột mì tẩy trắng, chất tạo màu tổng hợp và các chất bảo quản.
Đáng lo ngại hơn, sự phân mảnh pháp lý giữa các bang nguy cơ tạo ra một "ma trận" quy định rối rắm, đẩy chi phí tuân thủ của doanh nghiệp lên rất cao nếu không có sự chuẩn bị và phân loại thị trường từ sớm.
Lối đi chiến lược cho doanh nghiệp xuất khẩu
Đứng trước bức tranh quản lý ngày càng siết chặt tại Mỹ, VASEP khuyến cáo các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu Việt Nam cần chủ động xây dựng chiến lược ứng phó dài hạn.
Bước đi cấp thiết đầu tiên là rà soát toàn bộ công thức chế biến và danh mục phụ gia đang sử dụng, đối chiếu kỹ lưỡng với danh sách hạn chế của từng bang.
Cùng với đó, việc trao đổi thường xuyên với các đối tác nhập khẩu để xác định rõ điểm đến cuối cùng của lô hàng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh thiết kế bao bì, hoặc công thức phù hợp.
Về lâu dài, giải pháp căn cơ và bền vững nhất cho các doanh nghiệp xuất khẩu chính là từng bước dịch chuyển theo xu hướng "Clean Label" (Nhãn sạch). Việc ưu tiên sử dụng các chiết xuất, màu tự nhiên và phụ gia lành tính không chỉ giúp sản phẩm dễ dàng vượt qua các rào cản pháp lý tại Mỹ, mà còn gia tăng năng lực cạnh tranh trên toàn cầu trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng khắt khe với sức khỏe.
