Chính sách

Siết pháp lý và truy xuất nguồn gốc cho sâm Ngọc Linh

QUANG KIM • 19/11/2026 08:08

Trước thực trạng thị trường sâm Ngọc Linh thật – giả lẫn lộn và tình trạng gắn mác tràn lan thiếu kiểm soát, UBND TP. Đà Nẵng vừa ban hành Quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” cho sản phẩm sâm củ. Đây được xem là bước đi căn cơ nhằm chuẩn hóa quy trình, siết chặt điều kiện truy xuất nguồn gốc và bảo vệ danh tiếng của loại dược liệu quý hiếm này.

Siết chặt “hàng rào” pháp lý và truy xuất nguồn gốc cho sâm Ngọc Linh.
Siết chặt “hàng rào” pháp lý và truy xuất nguồn gốc cho sâm Ngọc Linh.

Ma trận sâm thật - giả, loạn tên gọi

Từ lâu, sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) được mệnh danh là “Quốc bảo” của Việt Nam nhờ hàm lượng saponin vượt trội và giá trị kinh tế đặc biệt cao. Tuy nhiên, chính sức hút khổng lồ về lợi nhuận đã đẩy thị trường loài dược liệu này rơi vào cảnh nhốn nháo, bát nháo suốt thời gian dài.

Trên khắp các trang mạng xã hội đến các cửa hàng dược liệu, đâu đâu cũng thấy rao bán "sâm Ngọc Linh chuẩn gốc", "sâm rừng tự nhiên" với đủ mức giá chênh lệch từ vài triệu đến cả trăm triệu đồng mỗi kilogram. Thực tế, không ít người đã trà trộn các loại củ có hình dáng tương tự như tam thất hoang, sâm Lai Châu hay sâm nhập lậu từ nước ngoài, sau đó phù phép nguồn gốc để trục lợi.

Người tiêu dùng rơi vào ma trận thật – giả mà không có công cụ nhận diện đáng tin cậy, trong khi các vùng trồng chân chính, bài bản lại chịu thiệt thòi vì bị cạnh tranh không lành mạnh. Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ việc thiếu một cơ chế quản lý đồng bộ gắn với các tiêu chuẩn khoa học khắt khe, cùng hành lang pháp lý đủ mạnh để kiểm soát tem nhãn, mã số và truy xuất nguồn gốc đến từng vườn trồng, từng cá thể cây sâm.

Thiết lập bộ tiêu chuẩn khắt khe để định danh sâm thật

Nhằm lập lại trật tự thị trường và bảo vệ thương hiệu đặc sản địa phương, ngày 17/11/2026, UBND TP. Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 5281/QĐ-UBND (thay thế Quyết định số 3558/QĐ-UBND ngày 10/8/2026) về Quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” cho sản phẩm sâm củ trên địa bàn thành phố.

Theo Quy chế mới, tấm “giấy thông hành” mang tên chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh không còn dễ dãi như trước, mà được đặt dưới những tiêu chuẩn định lượng rõ ràng. Cụ thể, sản phẩm sâm củ muốn được mang chỉ dẫn địa lý bắt buộc phải là giống sâm Việt Nam (Panax vietnamensis Ha et Grushv.), có độ tuổi từ 4 năm trở lên, được canh tác, sản xuất đúng trong khu vực địa lý đã quy định và đáp ứng đầy đủ các tính chất, chất lượng đặc thù theo Quyết định số 2465/QĐ-SHTT của Cục Sở hữu trí tuệ.

Các tổ chức, cá nhân chỉ được ghi nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý khi chứng minh được tư cách pháp lý, nguồn gốc giống, vùng trồng và chất lượng sản phẩm đạt chuẩn. Giấy ghi nhận quyền sử dụng có hiệu lực trong vòng 5 năm kể từ ngày ký quyết định cấp; được xem xét gia hạn nhiều lần, mỗi lần 5 năm nếu tiếp tục duy trì tốt các điều kiện.

Minh bạch số lượng cây sâm Ngọc Linh, siết trách nhiệm tự thân của chủ thể

Điểm đáng chú ý trong Quy chế lần này là tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc được đẩy lên mức cao nhất.

Trên hồ sơ ghi nhận quyền sử dụng không chỉ dừng lại ở tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân mà còn ghi nhận cụ thể số lượng cây sâm, mẫu logo và mã số chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh tương ứng. Điều này giúp cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ sản lượng thực tế, ngăn chặn tình trạng mượn danh vùng trồng để hợp thức hóa sâm trôi nổi từ bên ngoài.

Đặc biệt, cơ quan quản lý nhấn mạnh: việc cấp quyền sử dụng dựa trên hồ sơ và biên bản kiểm tra thực tế hoàn toàn không thay thế trách nhiệm pháp lý của chủ thể về tính trung thực, chính xác của nguồn gốc và chất lượng sản phẩm khi đưa ra thị trường.

Theo đó, các đơn vị được cấp quyền phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật bắt buộc từ khâu sản xuất đến bảo quản sâm củ; thực hiện gắn tem, logo chỉ dẫn địa lý đúng quy cách lên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh cũng như giấy tờ giao dịch.

Tăng cường hậu kiểm và trao quyền giám sát

Để Quy chế thực sự đi vào thực chất, tránh tình trạng "đánh trống bỏ dùi", UBND TP. Đà Nẵng quy định rõ cơ chế tiền kiểm lẫn hậu kiểm.

Trước khi đưa chỉ dẫn địa lý vào sử dụng thương mại, các chủ thể bắt buộc phải thông báo với Sở Khoa học và Công nghệ để được cập nhật vào danh sách quản lý. Hằng năm, các đơn vị phải báo cáo tình hình sử dụng chỉ dẫn địa lý và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong công tác giám sát.

Bên cạnh nghĩa vụ tuân thủ, Quy chế cũng trao công cụ pháp lý để chính những người làm sâm chân chính tự bảo vệ mình. Khi phát hiện các hành vi giả mạo, xâm phạm quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh, các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm kịp thời phản ánh đến cơ quan quản lý và có đầy đủ quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.

Với hành lang pháp lý chặt chẽ từ Quyết định 5281/QĐ-UBND, người tiêu dùng kỳ vọng thị trường sâm Ngọc Linh sẽ sớm được thanh lọc, trả lại đúng giá trị thực và vị thế xứng tầm cho loại dược liệu quý giá của Việt Nam.

    Nổi bật
        Mới nhất
        Siết pháp lý và truy xuất nguồn gốc cho sâm Ngọc Linh
        • Mặc định

        POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO