"Quê hương mình đang có vấn đề gì?" - câu hỏi mở lối khởi nghiệp

Đó là thông điệp nổi bật tại tọa đàm “Nông nghiệp xanh và Thế giới xanh: Cơ hội khởi nghiệp, nghề nghiệp cho sinh viên trong kỷ nguyên số” tổ chức tại Trường Đại học Cửu Long.

Chương trình do Tổng hội NN& PT NT Việt Nam phối hợp trường Đại học Cửu Long và các đơn vị đồng hành đã thu hút gần 300 sinh viên tham dự.

Chương trình đã đặt ra câu hỏi: Tại sao phải đợi đến khi tốt nghiệp mới nghĩ đến khởi nghiệp?

Từ câu chuyện lịch sử về Trần Quốc Toản, diễn giả Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã gợi mở một cách nhìn khác về tuổi trẻ. Trần Quốc Toản khi ấy chỉ khoảng 16 - 17 tuổi nhưng đã đau đáu với việc nước. Không được dự Hội nghị Bình Than vì còn quá nhỏ, ông bóp nát quả cam trong tay và sau đó tập hợp lực lượng, dựng cờ “Phá cường địch, báo hoàng ân”.

Câu chuyện ấy được nối với một hình ảnh rất gần gũi ở Đồng bằng sông Cửu Long: quả cam.

Nếu quả cam trong tay Trần Quốc Toản là biểu tượng của khát vọng gánh vác việc nước, thì quả cam hôm nay có thể trở thành biểu tượng của một câu hỏi khác: Làm thế nào để nông sản quê mình tạo ra nhiều giá trị hơn?

Vĩnh Long có những vùng trồng cam nổi tiếng như Trà Ôn, Tam Bình. Có thời điểm, giá cam chỉ còn vài nghìn đồng/kg. Nhưng thay vì chỉ nhìn thấy một loại trái cây đang rớt giá, sinh viên được gợi ý một góc nhìn khác: Có thể tăng giá trị của quả cam lên gấp đôi không? Rồi gấp đôi một lần nữa?

Câu trả lời có thể nằm ở công nghệ sinh học, chế biến sâu, bao bì, thương hiệu, marketing, truy xuất nguồn gốc hay mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi vỏ và hạt cam cũng được tìm cách tạo ra giá trị.

Quả cam trở thành một bài toán của nhiều ngành học

Đây chính là điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận về khởi nghiệp được đặt ra tại tọa đàm. Nông nghiệp hôm nay không còn chỉ là câu chuyện trồng cây, nuôi con hay đánh bắt thủy sản. Từ nông nghiệp có thể mở ra công nghệ, chế biến thực phẩm, du lịch, giáo dục, logistics, thiết kế, thương mại, dịch vụ môi trường và nhiều lĩnh vực khác.

Sinh viên công nghệ thông tin có thể tham gia xây dựng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc. Sinh viên kinh tế có thể giải bài toán chi phí và thị trường. Người học marketing có thể xây dựng thương hiệu. Sinh viên công nghệ thực phẩm có thể phát triển sản phẩm chế biến sâu. Người học du lịch có thể biến một vùng nông nghiệp thành điểm đến.

Nói cách khác, không nhất thiết phải học nông nghiệp mới có thể khởi nghiệp từ nông nghiệp.

Điều quan trọng là biết ghép ngành học của mình với nhu cầu thực tế của quê hương.

Muốn có một ý tưởng tốt, đôi khi không cần bắt đầu bằng một phòng nghiên cứu hiện đại. Hãy bắt đầu bằng việc trở về quê, gặp một người nông dân, một hợp tác xã hay một cơ sở chế biến và hỏi: Điều gì đang khiến họ mất nhiều thời gian, tốn nhiều tiền hoặc chưa bán được sản phẩm với giá xứng đáng?

Một ý tưởng khởi nghiệp đôi khi nằm ngay trong một lời than phiền rất đời thường.

Một người mẹ lựa những trái cây đẹp nhất để gửi cho con ở xa và lo trái cây có giữ được độ tươi hay không. Câu chuyện ấy có thể dẫn đến bài toán về bảo quản. Một loại trái cây không đủ đẹp để bán có thể gợi mở câu chuyện chế biến. Một sản phẩm quê khó truy xuất nguồn gốc có thể mở ra giải pháp công nghệ.

Câu hỏi nhỏ có thể hình thành ý tưởng khởi nghiệp

Nhưng ý tưởng chưa phải là khởi nghiệp. Ý tưởng cần được thử nghiệm, đo lường, nhận phản hồi và sửa chữa. Đặc biệt, không nên bắt đầu một mình. Một dự án có thể cần người làm kỹ thuật, người hiểu kinh tế, marketing, công nghệ, pháp lý và thị trường.

Vì vậy, trường đại học có thể trở thành một “phòng thí nghiệm” đặc biệt cho tinh thần khởi nghiệp. Sinh viên có thể làm thử với quy mô nhỏ, tận dụng phòng lab, thử sản phẩm trong chính môi trường nhà trường, lắng nghe phản hồi rồi tiếp tục điều chỉnh. Thất bại không phải dấu chấm hết. Quan trọng hơn là biết mình sai ở đâu và sửa như thế nào.

Từ góc độ đổi mới sáng tạo, Tiến sĩ Ngô Đắc Thuần cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải kết hợp tư duy thuận và tư duy ngược. Từ một ý tưởng, nghiên cứu hay sáng chế có thể phát triển thành sản phẩm. Nhưng đồng thời phải nhìn từ nhu cầu thị trường, mô hình kinh doanh và dòng tiền để tránh tình trạng tạo ra một sản phẩm tốt nhưng không có người cần.

Đằng sau câu chuyện ấy còn là một yêu cầu ngày càng rõ: tri thức phải đi cùng khả năng tạo giá trị. Sở hữu trí tuệ, nghiên cứu và phát triển, thử nghiệm sản phẩm, thị trường và công nghệ không thể tách rời nhau nếu muốn một ý tưởng đi xa.

Khởi nghiệp: bài toán tích hợp tất cả các tri thức đơn lẻ

Chia sẻ tại chương trình, ông Nguyễn Hữu Thái Hòa - Chủ tịch DigiEDU, Chuyên gia chiến lược và chuyển đổi số cũng cho rằng, khởi nghiệp không chỉ là chuyện kiếm tiền hay thành lập một doanh nghiệp. Đó trước hết là một tinh thần: chủ động tìm việc có ích, dám đặt câu hỏi mới, dám thử, dám sai và dám sửa. Đó cũng là cách biến những tri thức riêng lẻ thành tri thức tích hợp để giải quyết những vấn đề thật của cộng đồng.

Đây cũng là y tưởng chính mà ông Lê Minh Hoan muốn gửi gắm đền các sinh viên. Ông ví von câu chuyện khởi nghiệp bằng hình ảnh một cái cây với bộ rễ cắm sâu vào đất và nhiều nhánh vươn lên. Trong đó, rễ là đất đai, thiên nhiên, con người và cộng đồng. Cành lá là công nghệ, kinh tế, du lịch, giáo dục, chế biến, thương mại... Ông cho rằng, một nền nông nghiệp xanh không chỉ cần những người biết làm ra sản phẩm. Nó cần những người biết nhìn thấy giá trị chưa được tạo ra từ chính sản phẩm ấy.

Và với sinh viên, thời điểm để bắt đầu có thể không phải là ngày nhận tấm bằng tốt nghiệp.

Có thể bắt đầu ngay từ hôm nay, bằng một câu hỏi rất giản dị như lời ông Lê Minh Hoan nhắn nhủ: “Quê mình đang có vấn đề gì, và tri thức của mình có thể làm được gì để giải quyết vấn đề ấy?”.

Tổng Hội Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam ký kết hợp tác chiến lược vì một nền nông nghiệp Xanh, minh bạch và bền vững

Nông nghiệp xanh - chuyện lớn từ một hội thảo nhỏ