Chuyện làm ăn
Nông nghiệp có thể bổ sung thêm điện từ phụ phẩm, mái nhà...
Tại diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 19/11, các chuyên gia đề xuất tận dụng điện mặt trời mái nhà xưởng và phụ phẩm nông nghiệp để phát triển nguồn năng lượng tại chỗ, góp phần đáp ứng nhu cầu điện phục vụ sản xuất ở khu vực phía Nam.
Tận dụng nguồn điện ngay tại nơi sản xuất nông nghiệp
TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết công suất dự phòng của hệ thống điện đang thu hẹp, trong khi nhiều dự án nguồn điện và lưới truyền tải chậm tiến độ.

Theo tính toán của Bộ Công Thương được ông dẫn tại diễn đàn, nếu thiếu những thay đổi về cơ chế, hệ thống điện có thể thiếu khoảng 4.300 MW công suất vào năm 2027. Đến năm 2030, mức thiếu hụt có thể lên tới 13.964 MW, tương ứng khoảng 61,2 tỉ kWh điện.
Theo ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung - miền Nam, điện thương phẩm cả nước giai đoạn 2021-2025 tăng bình quân 8-9% mỗi năm. Tại phía Nam, nhu cầu điện ở mức cao từ các khu công nghiệp Đông Nam Bộ đến các trung tâm chế biến nông, thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Để đáp ứng một phần nhu cầu điện ngay tại nơi sản xuất, ông Tuyên cho rằng, các khu công nghiệp ở TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh có thể tận dụng mái nhà xưởng để lắp điện mặt trời.
Trong khi đó, tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nguồn nguyên liệu cho năng lượng sinh khối có thể đến từ chính các cơ sở chế biến nông sản. Vỏ trấu sau xay xát có thể dùng làm nhiên liệu. Khi có người mua thường xuyên, các cơ sở xay xát ở vùng lúa có thêm đầu ra cho phần trấu còn lại; khu vực ven biển có thể phát triển điện gió kết hợp với nuôi trồng thủy sản.
“Chúng tôi định hướng sự phát triển năng lượng ở vùng này không được làm tổn hại đến sinh kế của người dân, mà phải tạo ra sinh kế mới”, ông Tuyên nhấn mạnh.
Song song với việc bổ sung nguồn cung, ông Tuyên cho rằng doanh nghiệp đổi mới công nghệ để tiết kiệm năng lượng. Ở các cơ sở chế biến nông, thủy sản, việc rà soát điện năng tiêu thụ ở từng công đoạn, từ sấy đến bảo quản lạnh, có thể giúp doanh nghiệp xác định thiết bị nào cần ưu tiên thay thế.
Việc đầu tư điện mặt trời cũng đã được một số doanh nghiệp tính đến ngay khi thiết kế nhà xưởng, theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI. Khi quyết định lắp đặt, doanh nghiệp phải tính lượng điện có thể dùng tại chỗ, khoản tiền điện tiết kiệm được và thời gian cần để thu hồi chi phí ban đầu. Theo ông Phòng, vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài khiến việc tiếp cận các công cụ tài chính xanh phù hợp trở thành một vấn đề đối với doanh nghiệp muốn triển khai.

Mở đường cho nguồn điện mới
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cho rằng, cần nâng cấp đường dây liên vùng Bắc - Nam để có thể điều chuyển điện từ phía Nam ra hỗ trợ miền Bắc khi nguồn cung thiếu hụt.
Cùng với nâng cấp đường dây, ông Thuận đề xuất đầu tư hệ thống lưu trữ để tích điện khi nguồn phát dồi dào và đưa trở lại lưới vào lúc cần. Yêu cầu duy trì nguồn cung ổn định càng rõ với những cơ sở sử dụng điện công suất lớn. “Các trung tâm dữ liệu (data center) quy mô 200 MW đến 500 MW tiêu thụ lượng điện khổng lồ và yêu cầu nguồn cung cấp liên tục”, ông Thuận ví dụ.
Để có thêm dự án đi vào vận hành, nhà đầu tư còn phải tính được doanh thu từ bán điện. Theo ông Thuận, cơ chế cam kết doanh thu dài hạn có thể giúp nhà đầu tư tư nhân và quốc tế ước tính thời gian hoàn vốn trước khi bỏ vốn. Việc xác định giá bán điện vì thế phải tính đến cả chi phí đầu tư của dự án lẫn tác động lên giá thành sản xuất và hóa đơn của hộ dân.
Bên cạnh đó, để giúp bên bán và bên mua tìm được nhau, ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam ASEAN đề xuất VCCI chủ trì nghiên cứu sàn mua bán điện trực tiếp theo thời gian thực. Mô hình sử dụng dữ liệu về khả năng phát điện của nhà máy và nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp để kết nối đối tác, hỗ trợ đàm phán hợp đồng và đối soát thanh toán.
Ông kiến nghị thử nghiệm có kiểm soát để đánh giá liệu doanh nghiệp có thể tìm được nguồn điện phù hợp với nhu cầu sản xuất và nhà máy điện có thể xác định được sản lượng bán theo hợp đồng hay không.
Vốn xanh không thiếu, khó ở chỗ phân chia rủi ro
Theo ông Phạm Đăng An, Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Group, thị trường không thiếu nguồn vốn dành cho chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, nhiều dự án điện mặt trời mái nhà vẫn khó thu hút đầu tư do chưa làm rõ được các rủi ro tài chính. Trong khi đó, doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu sử dụng điện sạch nhưng không muốn bỏ vốn lớn hoặc gánh rủi ro từ tài sản dài hạn ngoài lĩnh vực kinh doanh chính.
Vì vậy, để khơi thông dòng vốn xanh, cần xây dựng cơ chế minh bạch và phân chia rủi ro hợp lý giữa doanh nghiệp sử dụng điện, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính.