Công bố kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026-2027
Dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được dự báo thấp hơn khoảng 20% mức trung bình nhiều năm, trong khi El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh. Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước sinh hoạt vì vậy được cảnh báo ở mức đáng lo ngại.
Đó là những nội dung đáng chú ý trong Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026–2027 vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố.

El Niño gây lo ngại
Theo dự báo trong kịch bản, El Niño tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất được đánh giá ở mức 96%. Từ tháng 1 đến tháng 4/2027, hiện tượng này có xu hướng suy yếu dần, nhưng vẫn có khả năng duy trì cường độ trung bình đến mạnh trước khi chuyển dần về trạng thái trung tính.
Tác động dễ nhận thấy là nhiệt độ trung bình tại ĐBSCL trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1–2 độ C. Nắng nóng có khả năng xuất hiện cục bộ từ tháng 2/2027, sớm hơn thông thường; sau đó mở rộng và gia tăng cường độ trong các tháng 3–5.
Lượng mưa cũng được dự báo thiếu hụt trên diện rộng. Tại khu vực hạ lưu và ĐBSCL, tổng lượng mưa tháng 11–12/2026 phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm 20–40%; riêng tháng 1/2027 có thể thấp hơn 30–60%. Tháng 2 phổ biến ít mưa, trong khi giai đoạn tháng 3–5/2027 lượng mưa có thể thiếu hụt 20–50%.
Khi nhiệt độ tăng, mưa giảm, lượng nước bốc hơi và nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất, sinh hoạt đều có xu hướng gia tăng. Điều này khiến nguồn nước vốn đã suy giảm càng chịu thêm áp lực.
Tuy nhiên, rủi ro không chỉ đến từ thời tiết tại khu vực đồng bằng. Diễn biến dòng chảy trên toàn lưu vực Mê Kông, hoạt động tích trữ và vận hành các hồ chứa ở thượng nguồn cũng có vai trò quan trọng đối với lượng nước về hạ du.
Tại trạm Kratie ở Campuchia, tổng lượng dòng chảy sông Mê Kông trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 dự báo thấp hơn trung bình thời kỳ từ 26–43%. Mức dòng chảy này được đánh giá tương đương cùng kỳ năm 2015–2016 và cao hơn khoảng 17% so với mùa cạn 2019–2020.
Biển Hồ (Tonle Sap) tại Campuchia, một nguồn điều tiết tự nhiên quan trọng của hệ thống sông Mê Công, dự kiến cung cấp khoảng 36,2 tỉ m³ nước cho hạ lưu trong mùa cạn. Tuy nhiên, phần đóng góp chủ yếu tập trung từ tháng 11/2026 đến nửa đầu tháng 1/2027. Từ nửa cuối tháng 1 đến hết mùa cạn, lượng nước bổ sung từ Biển Hồ được dự báo không còn đáng kể.
Điều này đồng nghĩa, áp lực thiếu hụt nguồn nước tại đồng bằng có thể rõ rệt hơn trong những tháng cuối mùa khô, đúng thời điểm xâm nhập mặn thường diễn biến phức tạp.
Nguy cơ hạn mặn tiến sâu
Tại hai trạm thủy văn quan trọng Tân Châu trên sông Tiền và Châu Đốc trên sông Hậu, dòng chảy trong mùa cạn 2026–2027 đều được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm.
Cụ thể, tổng lượng dòng chảy sông Tiền tại Tân Châu có thể thấp hơn trung bình thời kỳ 9–27%; tại Châu Đốc, dòng chảy sông Hậu thấp hơn 10–46%.
Ở khu vực nội đồng, mực nước trên các tuyến sông, kênh cũng có xu hướng giảm nhanh từ tháng 12/2026 đến tháng 1/2027. Tại vùng ngọt, mực nước có thể thấp hơn trung bình nhiều năm 0,2–0,5 m trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Đến tháng 2–3/2027, mức thấp hơn có thể lên tới 0,3–0,6m.
Đặc biệt, tại các vùng núi cao, xa nguồn nước thuộc tỉnh An Giang, mực nước trên kênh rạch và suối nhỏ có khả năng xuống rất thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.
Khi dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm, khả năng đẩy mặn ra biển cũng yếu đi. Trong khi đó, khu vực ven biển từ tháng 11/2026 đến tháng 2/2027 còn chịu tác động của gió mùa Đông Bắc, có thể gây nước dâng 0,1–0,3 m. Sự kết hợp giữa dòng chảy yếu, thủy triều và nước dâng làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào đồng bằng.
Đây là vấn đề đáng quan tâm đối với các khu vực sản xuất nông nghiệp ở cuối nguồn, nơi phụ thuộc nhiều vào khả năng lấy nước ngọt từ hệ thống sông, kênh và công trình thủy lợi.
Kịch bản xác định nguy cơ thiếu nước cao tập trung tại một số vùng như L5, L4, L3, M3, M2, L1 và khu vực núi cao thuộc An Giang. Những hệ thống thủy lợi cuối nguồn chịu ảnh hưởng đáng kể gồm Gò Công, Nam – Bắc Bến Tre, Nam Măng Thít, Long Phú – Tiếp Nhật và Bắc Cà Mau.
Trong đó, hệ thống thủy lợi Nam – Bắc Bến Tre có nhu cầu nước khoảng 890 triệu m³, Nam Măng Thít khoảng 772 triệu m³, Gò Công khoảng 363 triệu m³, Long Phú – Tiếp Nhật khoảng 309 triệu m³ và Bắc Cà Mau khoảng 80,9 triệu m³.
Đây đều là những khu vực cần được ưu tiên theo dõi, bởi thiếu hụt nguồn nước có thể ảnh hưởng đồng thời đến sản xuất, sinh hoạt và hoạt động của các ngành kinh tế.
Nông nghiệp chịu sức ép lớn trong những tháng cao điểm
Với đặc điểm là vùng sản xuất lúa gạo, cây ăn trái và thủy sản trọng điểm của cả nước, ĐBSCL có nhu cầu sử dụng nước rất lớn. Theo kịch bản, tổng nhu cầu nước cho nông nghiệp, bao gồm tưới tiêu, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 ước khoảng 23,3 tỉ m³.
Nhu cầu sử dụng nước cao nhất tập trung trong các tháng 12, tháng 1 và tháng 2, đặc biệt tại các địa phương thuộc vùng N3 như An Giang, Đồng Tháp và Tây Ninh. Đây cũng là thời điểm các hoạt động sản xuất nông nghiệp cần được bố trí nguồn nước hợp lý để tránh tình trạng thiếu nước cục bộ.
Đối với vùng cây ăn trái, rủi ro đáng chú ý là xâm nhập mặn có thể làm gián đoạn nguồn nước tưới. Những loại cây nhạy cảm với độ mặn như sầu riêng, cùng các vùng trồng hoa kiểng ở khu vực hạ nguồn thuộc Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Tháp cần được đặc biệt quan tâm.
Nếu không chủ động tích trữ nước ngọt và điều chỉnh lịch tưới, cây trồng có thể bị ảnh hưởng trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng. Đối với những vườn cây lâu năm, thiệt hại không chỉ thể hiện ở một vụ sản xuất mà còn có thể tác động đến năng suất trong nhiều năm tiếp theo.
Trong nuôi trồng thủy sản, bài toán không đơn thuần là thiếu nước mà còn là kiểm soát chất lượng và độ mặn. Người nuôi cần theo dõi diễn biến môi trường nước, điều chỉnh thời điểm lấy nước và quản lý phù hợp giữa yêu cầu sản xuất với điều kiện thủy văn thực tế.
Đáng lưu ý, nhu cầu nước sinh hoạt và sản xuất công nghiệp cũng tạo thêm áp lực. Toàn lưu vực có dân số khoảng 17,62 triệu người; tổng nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt, công nghiệp, kinh doanh và dịch vụ trong kỳ công bố ước khoảng 737,8 triệu m³.
Hiện khu vực có khoảng 2.786 công trình cấp nước tập trung, với tổng nhu cầu khai thác khoảng 2,26 triệu m³ mỗi ngày đêm. Trong đó, 515 công trình khai thác nước mặt có tổng công suất khoảng 1,37 triệu m³/ngày đêm; 2.271 công trình khai thác nước dưới đất có tổng công suất khoảng 0,89 triệu m³/ngày đêm.
Khi mực nước sông giảm và độ mặn tăng, các nhà máy khai thác nước mặt có nguy cơ phải điều chỉnh thời gian, lưu lượng lấy nước, thậm chí tạm dừng hoạt động nếu nguồn nước không đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, việc chuẩn bị nguồn thay thế và kết nối giữa các hệ thống cấp nước có ý nghĩa quan trọng.
Các địa phương cần làm gì?
Kịch bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương trên lưu vực khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với trạng thái thiếu nước. Trong đó, cần xác định rõ nhu cầu của từng ngành, từng khu vực; tính toán khả năng đáp ứng của nguồn nước và xây dựng phương án phân phối trong các tháng cao điểm từ tháng 2 đến tháng 5/2027.
Nguyên tắc ưu tiên là bảo đảm đủ số lượng và chất lượng nước cho sinh hoạt, các nhu cầu thiết yếu của người dân trước khi phân bổ cho những mục đích sử dụng khác. Các đơn vị quản lý công trình cấp nước phải rà soát khả năng vận hành, dung tích dự trữ, phương án lấy nước theo độ mặn và khả năng kết nối với các nhà máy lân cận.
Đối với vùng ngọt, việc tích trữ nước trong kênh, rạch, ao, hồ và các công trình hiện có cần được triển khai ngay từ đầu mùa cạn. Những khu vực xa nguồn nước sông chính, đặc biệt vùng núi cao thuộc An Giang, cần rà soát nguồn cấp từ hồ chứa, công trình tập trung và nước dưới đất để có phương án bổ sung khi dòng chảy suy giảm.
Tại vùng ngọt – lợ, các công trình kiểm soát mặn, giữ ngọt cần được vận hành linh hoạt theo diễn biến độ mặn và thủy triều. Địa phương cần tận dụng những thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để lấy nước ngọt, tích trữ trong hệ thống trước khi phải đóng cống ngăn mặn.
Đối với vùng lợ – mặn, ven biển và bán đảo Cà Mau, cần chuẩn bị phương án cấp nước sinh hoạt từ các công trình tập trung, hồ chứa và hệ thống cấp nước lân cận. Những nơi chưa có khả năng tiếp cận nguồn nước ổn định cần bố trí bồn chứa, điểm cấp nước tập trung và phương tiện vận chuyển nước dự phòng.
Trong sản xuất nông nghiệp, các địa phương cần điều chỉnh kế hoạch mùa vụ theo khả năng cung cấp nước thực tế, hạn chế mở rộng diện tích cây trồng có nhu cầu nước lớn tại những khu vực chưa bảo đảm nguồn tưới trong suốt mùa cạn. Với vùng cây ăn trái có giá trị kinh tế cao, cần ưu tiên tích trữ nước trong các hệ thống thủy lợi, ao hồ và ô bao để duy trì sản xuất.
Kịch bản cũng nhấn mạnh việc phối hợp vận hành các hệ thống thủy lợi liên vùng như Đồng Tháp Mười, vùng giữa sông Tiền – sông Hậu, Tây sông Hậu, Cái Lớn – Cái Bé, Quản Lộ – Phụng Hiệp, Ô Môn – Xà No, Nam Măng Thít, Bắc Bến Tre và Nam Bến Tre. Việc điều tiết, chuyển nước giữa các hệ thống có thể giúp hỗ trợ những khu vực có nguy cơ thiếu hụt.
Một vấn đề cần được đặt lên hàng đầu trong mùa cạn tới là bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân, nhất là các khu vực cù lao, ven biển, cuối nguồn và những nơi thường xuyên thiếu nước.
Các địa phương cần rà soát số hộ có nguy cơ thiếu nước, đánh giá công suất của từng công trình cấp nước và xác định lượng nước dự phòng có thể duy trì trong trường hợp nguồn nước đầu vào không bảo đảm. Những nhà máy có nguy cơ phải tạm dừng khai thác do xâm nhập mặn hoặc suy giảm mực nước cần chuẩn bị nguồn thay thế từ công trình lân cận, hồ chứa hoặc nguồn nước khác đạt yêu cầu chất lượng.
Việc kết nối mạng cấp nước liên vùng, liên tỉnh cũng cần được xem là giải pháp lâu dài, thay vì chỉ triển khai khi xảy ra khủng hoảng. Cùng với đó, cần kiểm soát chặt các nguồn thải công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt, nhất là tại khu vực lấy nước của các nhà máy lớn trên sông Tiền, sông Hậu và hệ thống kênh thủy lợi.
Đối với cơ quan quản lý, việc theo dõi và cập nhật kịch bản nguồn nước định kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao các đơn vị chuyên môn đánh giá trạng thái nguồn nước hằng tháng, đồng thời cập nhật kịch bản khi xuất hiện diễn biến bất thường về khí tượng, thủy văn hoặc thay đổi lớn trong khả năng đáp ứng nguồn nước.
Mùa cạn 2026–2027 được dự báo đặt ĐBSCL trước nhiều thách thức, nhưng mức độ thiệt hại thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng chuẩn bị và điều hành của từng địa phương, đơn vị sản xuất và người dân.
Nguồn nước suy giảm là yếu tố khách quan, song tình trạng thiếu nước sinh hoạt, thiệt hại sản xuất trên diện rộng có thể được hạn chế nếu các phương án tích trữ, phân phối và sử dụng tiết kiệm được triển khai kịp thời.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng khó lường, quản trị nguồn nước không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành thủy lợi hay cơ quan khí tượng. Đây phải trở thành một phần trong kế hoạch sản xuất, đầu tư và phát triển kinh tế của toàn vùng. Với ĐBSCL, chủ động giữ từng nguồn nước ngọt hôm nay chính là cách bảo vệ sinh kế và an ninh lương thực cho ngày mai.


