Xuất nhập khẩu
Phụ phí thêm 800 USD/container: Áp lực đè lên thủy sản xuất khẩu cuối năm
Thị trường vận tải container quốc tế bước vào giai đoạn chót của năm 2026 với những biến động khó lường. Thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, từ ngày 4-11, hãng tàu Maersk đã chính thức áp dụng phụ phí mùa cao điểm (PSS) lên tới 800 USD cho mỗi container xuất khẩu từ Việt Nam đi Tây Phi.
Khoản phụ phí này áp dụng cho cả container 20 feet lẫn 40 feet, bao gồm cả container khô và container lạnh chở thủy hải sản. Đáng nói, PSS là khoản phụ phí đơn phương được các hãng tàu áp dụng để điều chỉnh giá khi nhu cầu hoặc năng lực khai thác thay đổi. Khoản này thu bổ sung trực tiếp vào cước vận chuyển, chưa bao gồm phí địa phương (THC) cùng các chi phí phát sinh khác tại cảng đi lẫn cảng đến.
"Ăn mòn" lợi nhuận, giảm sức cạnh tranh
Trong chuỗi cung ứng nông thủy sản, Tây Phi là thị trường tiêu thụ tiềm năng nhưng khá nhạy cảm về giá. Việc tăng đột ngột 800 USD/container đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vào tình thế bế tắc.
Với những đơn hàng đã chốt hợp đồng xuất khẩu theo giá cố định từ trước, doanh nghiệp buộc phải tự gánh chi phí vận chuyển tăng thêm. Điều này ăn mòn trực tiếp vào lợi nhuận vốn đã mỏng manh của ngành thủy sản giai đoạn cuối năm. Ngược lại, nếu doanh nghiệp tìm cách thương lượng để cộng khoản phụ phí này vào giá bán cho đối tác nhập khẩu, nông thủy sản Việt Nam lập tức đối mặt với nguy cơ mất đơn hàng về tay các đối thủ cạnh tranh có lợi thế về địa lý hoặc cước phí rẻ hơn.
Cước tàu biến động trái chiều, nguy cơ trễ chuyến chực chờ
Sự kiện Maersk thu phụ phí Tây Phi diễn ra trong bối cảnh thị trường logistics toàn cầu đang phân hóa sâu sắc. Theo dữ liệu từ hãng tư vấn vận tải biển Drewry, chỉ số giá cước container thế giới (WCI) cuối tháng 10-2026 đã tăng lên mức 4.585 USD/container 40 feet. Tuyến Thượng Hải - New York cán mốc 10.166 USD/container, trong khi cước từ TP.HCM đi Bờ Đông nước Mỹ cũng tiến sát mốc 9.000 USD/container 40 feet (tăng khoảng 17%).
Ở chiều ngược lại, các tuyến nội Á ngắn ghi nhận xu hướng giảm cước chặng biển nhưng tổng chi phí thực tế không hề giảm do phụ phí đầu xuất quá lớn. Điển hình như tuyến TP.HCM - Laem Chabang (Thái Lan), cước vận chuyển container lạnh 40 feet chỉ khoảng 14,55 triệu đồng, nhưng tổng chi phí niêm yết bị kéo lên tới 24,74 triệu đồng do gánh các phụ phí đầu xuất khẩu chiếm hơn 40%.
Không chỉ đối mặt với bài toán chi phí, rủi ro giao hàng chậm trễ cũng đang hiển hiện. Từ tuần 44 đến tuần 48-2026, các liên minh hãng tàu dự kiến hủy tới 56/714 chuyến theo lịch (tương đương gần 8%). Việc điều chỉnh mạng lưới vận tải tránh khu vực Biển Đỏ buộc tàu phải đi vòng qua hải trình dài hơn, làm thay đổi toàn bộ lịch trình và cảng trung chuyển.
Cùng với đó, áp lực nghẽn hạ tầng tại các cảng trung chuyển lớn như Busan (Hàn Quốc) hay khu vực Cái Mép - Vũng Tàu đang ở mức báo động khi mật độ bãi container thường xuyên vượt 90%. Tình trạng tàu cập cảng lệch khung giờ kéo dài, khiến thời gian chờ giải phóng hàng bị trễ từ 1 đến 4 ngày. Trong bối cảnh này, việc các hãng tàu như CMA CGM đưa sà lan điện vào khai thác container tại Việt Nam dù là tín hiệu tích cực về hạ tầng nhưng chưa đủ bù đắp áp lực nghẽn cảng diện rộng.
Bài toán quản trị rủi ro cho doanh nghiệp
Riêng với mặt hàng thủy sản đông lạnh, việc trễ tàu hay nghẽn cảng không đơn thuần là chi phí cước biển.
Không chỉ ở châu Á, tại các cảng đích Châu Âu như Rotterdam (Hà Lan), việc thiếu hụt ổ cắm điện bảo quản container lạnh và tiến độ giải phóng hàng bằng sà lan/feeder bị chậm từ 12 - 72 giờ đang đẩy chi phí lưu kho, lưu bãi và tiền điện của doanh nghiệp lên rất cao. Nếu thời gian neo bãi kéo dài, phẩm chất hàng hóa bên trong cũng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trước làn sóng biến động chi phí cuối năm, VASEP khuyến cáo các doanh nghiệp xuất khẩu cần rà soát sát sao từng khoản phụ phí trong báo giá của đại lý logistics. Doanh nghiệp cần chủ động đặt chỗ sớm, yêu cầu hãng tàu xác nhận chi tiết bằng văn bản về thời gian miễn phí lưu container/lưu bãi cũng như thời gian cấp điện miễn phí tại bãi trước khi đặt bút ký các hợp đồng xuất khẩu mới.
