Đời sống

Các nước liên tiếp khuyến cáo về tình huống khẩn cấp

Ngày 22/10, Chính phủ Anh phát động chiến dịch Be Ready, khuyến khích các hộ gia đình chuẩn bị một lượng thực phẩm không dễ hỏng, nước uống và những vật dụng thiết yếu để chủ động ứng phó khi các dịch vụ thường ngày bị gián đoạn. Tại Thái Lan, ngày 2/11, Cục Phòng chống và giảm nhẹ thiên tai cũng khuyến nghị mỗi gia đình chuẩn bị túi ứng phó khẩn cấp đủ dùng trong 72 giờ đầu sau thiên tai.

Trong khi đó, Phần Lan duy trì khuyến cáo dự trữ nhu yếu phẩm ít nhất 3 ngày; Nhật Bản khuyến nghị tối thiểu 3 ngày, tốt nhất là một tuần. Thụy Điển cũng đã phổ biến hướng dẫn để mỗi hộ gia đình có khả năng tự xoay xở trong ít nhất 7 ngày khi xảy ra khủng hoảng.

Những khuyến cáo này nằm trong nỗ lực tăng cường năng lực ứng phó của người dân trước thiên tai, sự cố hạ tầng và nguy cơ gián đoạn các dịch vụ thiết yếu.

Tại Việt Nam, vấn đề được đặt ra tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao ngày 5/11. Trả lời câu hỏi về việc một số quốc gia khuyến cáo người dân chuẩn bị nhu yếu phẩm cho tình huống khẩn cấp, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết các cơ quan chức năng Việt Nam sẽ phối hợp đánh giá nguy cơ, nghiên cứu các biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong đó có việc nâng cao nhận thức, hướng dẫn người dân chủ động phòng ngừa và ứng phó khi xảy ra sự cố, không để phát sinh tâm lý hoang mang trong xã hội.

Một diễn biến khác cũng thu hút sự chú ý là các vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống điều khiển tủ lạnh, tủ đông tại nhiều siêu thị châu Âu trong tháng 10 và đầu tháng 11. Theo Reuters và AFP, những sự cố này khiến nhiệt độ bảo quản thực phẩm tăng bất thường, buộc nhiều cửa hàng phải loại bỏ hàng hóa bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, thủ phạm và mối liên hệ giữa các vụ việc vẫn chưa được xác định đầy đủ.

Theo bà Phạm Thu Hằng, những vụ việc như vậy cho thấy nguy cơ an ninh mạng không chỉ tác động đến dữ liệu, hệ thống thông tin mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, chuỗi cung ứng và đời sống người dân.

Từ những diễn biến trên, câu chuyện chuẩn bị nhu yếu phẩm không còn đơn thuần là việc mỗi gia đình nên có bao nhiêu gạo, mì hay nước uống dự phòng. Đó còn là vấn đề về khả năng duy trì đời sống khi những hệ thống vốn vận hành ổn định bất ngờ bị gián đoạn.

Một bữa ăn phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng

Để có một bữa ăn, người nội trợ có thể ghé chợ vào buổi sáng, mua thêm vài món tại siêu thị sau giờ làm hoặc đặt một bữa ăn qua ứng dụng chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại.

Hiếm có gia đình nào thực sự nghĩ đến việc phải chuẩn bị thức ăn cho vài ngày liên tiếp nếu không thể ra khỏi nhà hoặc các điểm bán hàng không còn hoạt động bình thường.

Thói quen tiêu dùng này phản ánh sự tiện lợi của đời sống hiện đại, nhưng cũng cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của mỗi gia đình vào hệ thống cung ứng bên ngoài. Thực phẩm có thể được sản xuất cách nơi tiêu thụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilômét. Rau củ, thịt cá phải đi qua nhiều khâu thu mua, sơ chế, bảo quản và vận chuyển trước khi có mặt tại chợ hay siêu thị.

Một sản phẩm đến được bàn ăn vì thế không chỉ phụ thuộc vào người nông dân làm ra nó, mà còn cần hệ thống giao thông, điện, kho lạnh, logistics, nhân lực và mạng lưới phân phối hoạt động thông suốt.

Chỉ cần một mắt xích gặp sự cố, việc tiếp cận thực phẩm của người dân có thể bị ảnh hưởng.

Một trận mưa lớn gây ngập các tuyến đường, một vụ sạt lở chia cắt khu dân cư miền núi hay một đợt bão khiến hoạt động vận chuyển đình trệ đều có thể khiến hàng hóa không đến được nơi cần đến. Ở quy mô rộng hơn, sự cố điện, hệ thống kho lạnh hoặc các cuộc tấn công mạng nhằm vào hạ tầng thiết yếu cũng có thể tạo ra những gián đoạn khó lường.

Điều đáng chú ý là tình trạng thiếu thực phẩm không nhất thiết bắt nguồn từ việc sản xuất không đủ. Một địa phương có thể vẫn còn nguồn nông sản dồi dào, nhưng người dân không thể tiếp cận nếu giao thông bị chia cắt, chợ đầu mối ngừng hoạt động hoặc hệ thống phân phối gặp sự cố.

Khoảng cách giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ, giữa nguồn hàng đang tồn tại và khả năng đưa hàng đến tay người dân, đôi khi chính là điểm dễ tổn thương của chuỗi cung ứng.

Những tình huống người Việt không xa lạ

Thực tế, Việt Nam không thiếu những trải nghiệm cho thấy đời sống có thể nhanh chóng bị đảo lộn khi các điều kiện bình thường bị phá vỡ.

Trong những đợt mưa lũ lớn tại miền Trung, nhiều khu dân cư từng bị nước lũ bao vây, giao thông chia cắt. Khi đó, người dân phải dựa vào lượng thực phẩm đã chuẩn bị, nguồn thực phẩm tại chỗ và sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Ở những vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, việc dự trữ gạo, mì, nước uống, thực phẩm khô hay các vật dụng thiết yếu trước mùa mưa bão vốn là kinh nghiệm được nhiều gia đình duy trì qua nhiều năm. Đó là cách người dân thích nghi khi rủi ro đã được nhận diện.

Một tình huống khác là giai đoạn dịch COVID-19, đặc biệt trong những đợt giãn cách xã hội tại các đô thị lớn. Khi hoạt động đi lại và mua bán bị hạn chế, việc cung ứng thực phẩm trở thành một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu. Không ít gia đình phải thay đổi thói quen mua sắm, tính toán lượng thực phẩm sử dụng trong nhiều ngày và tìm kiếm những kênh cung ứng thay thế.

Những trải nghiệm này cho thấy khả năng tự xoay xở của mỗi gia đình có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn đầu của một tình huống khẩn cấp. Một lượng thực phẩm dự phòng hợp lý có thể giúp các thành viên duy trì sinh hoạt, hạn chế việc phải di chuyển trong điều kiện nguy hiểm và có thêm thời gian chờ đợi sự hỗ trợ hoặc khôi phục hoạt động cung ứng.

Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng có điều kiện chuẩn bị giống nhau.

Một hộ gia đình ở đô thị với diện tích sống hạn chế sẽ có cách dự trữ khác với một hộ ở nông thôn. Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người cần chế độ ăn đặc thù cũng phải tính đến những nhu cầu riêng. Trong khi đó, người dân ở vùng thường xuyên bị cô lập bởi mưa lũ có thể đã tích lũy kinh nghiệm ứng phó, nhưng vẫn đối mặt với những giới hạn về điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Vì vậy, khuyến cáo chuẩn bị nhu yếu phẩm không nên được hiểu đơn giản là mỗi gia đình tự mua sắm và cất giữ thật nhiều thực phẩm. Điều quan trọng hơn là nhận diện những nhu cầu thiết yếu, biết cách chuẩn bị phù hợp với điều kiện sống và có phương án ứng phó khi nguồn cung bị gián đoạn.

Không thể chỉ trông chờ vào khả năng dự trữ của từng nhà

Việc nhiều quốc gia đưa ra khuyến cáo dự trữ nhu yếu phẩm trong 3 - 7 ngày cũng đặt ra một vấn đề lớn hơn: Khả năng tự bảo đảm của mỗi gia đình chỉ là một phần trong năng lực ứng phó chung của xã hội.

Nếu một khu dân cư bị cô lập trong nhiều ngày, lượng thực phẩm dự trữ của từng hộ có thể giúp giải quyết nhu cầu trước mắt. Nhưng nếu tình trạng kéo dài, điều cần thiết là phải có hệ thống tiếp tế, phương án vận chuyển thay thế và sự phối hợp của các lực lượng chức năng.

Một quốc gia có thế mạnh sản xuất nông nghiệp như Việt Nam vẫn cần nhiều điều kiện để bảo đảm người dân tiếp cận được nguồn cung trong mọi tình huống. Khả năng bảo quản, chế biến, vận chuyển, phân phối và tổ chức tiếp tế cũng cần được tính toán đồng bộ.

Chủ động để không bị động trước những điều bất thường

Một điểm đáng chú ý trong phát biểu của Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng là định hướng chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, dự báo và sẵn sàng ứng phó. Quan điểm này được đặt trong yêu cầu bảo đảm an ninh mạng gắn với bảo vệ các hoạt động thiết yếu của nền kinh tế và đời sống nhân dân.

Nhìn rộng hơn, tinh thần chủ động ấy cũng cần được thể hiện trong cách mỗi gia đình chuẩn bị trước những tình huống có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày.

Không nhất thiết phải biến ngôi nhà thành một kho hàng. Một kế hoạch dự phòng vừa đủ, phù hợp với số thành viên và điều kiện sinh hoạt, có thể tạo ra khác biệt đáng kể khi xảy ra sự cố. Việc thường xuyên kiểm tra hạn sử dụng, bảo quản thực phẩm đúng cách và biết cách sử dụng nguồn dự trữ cũng quan trọng không kém việc mua sắm.

Đặc biệt, thông tin về các tình huống khẩn cấp cần được tiếp nhận từ nguồn chính thống. Những khuyến cáo chuẩn bị không nhằm tạo ra tâm lý bất an hay thúc đẩy hành vi mua sắm quá mức, mà giúp người dân hiểu rõ hơn những rủi ro có thể xảy ra và cách ứng phó phù hợp.

Trong một xã hội mà đời sống ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống cung ứng hiện đại, sự ổn định của bữa ăn mỗi ngày không chỉ nằm ở thị trường hàng hóa. Nó còn phụ thuộc vào khả năng vận hành liên tục của nguồn điện, giao thông, thông tin, bảo quản và phân phối.

Không ai mong muốn phải trải qua những ngày không thể đi chợ hay siêu thị. Nhưng chuẩn bị cho khả năng ấy là cách để mỗi gia đình không hoàn toàn bị động nếu điều bất thường xảy ra. Và đôi khi, năng lực ứng phó của một xã hội bắt đầu từ một kế hoạch rõ ràng của từng gia đình: mình cần gì, có thể tự lo được bao lâu và sẽ tìm kiếm sự hỗ trợ ở đâu khi cần thiết.

NGỌC THỦY