Công nghệ sinh học mở hướng giảm lãng phí thực phẩm toàn cầu

Kéo dài thời gian bảo quản, giảm lãng phí thực phẩm

Chia sẻ tại phiên tọa đàm “Định hình tương lai” (Feeding the Future), trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 năm 2026, bà Lensey Chen, Chủ tịch khu vực châu Á - Thái Bình Dương kiêm Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Giải pháp sinh học trong lĩnh vực Thực phẩm và Sức khỏe của Novonesis, cho rằng công nghệ sinh học có thể góp phần giải quyết tình trạng thất thoát, lãng phí thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo số liệu của Liên hợp quốc được bà Lensey Chen đề cập, khoảng 1/3 lượng thực phẩm sản xuất trên toàn cầu bị thất thoát hoặc lãng phí. Điều này đồng nghĩa một phần đáng kể tài nguyên phục vụ sản xuất nông nghiệp đã được sử dụng nhưng không tạo ra giá trị tiêu dùng tương ứng.

Đáng chú ý, lượng thực phẩm bị bỏ đi không chỉ kéo theo sự lãng phí đất canh tác, nước tưới, năng lượng và lao động mà còn góp phần làm gia tăng phát thải khí nhà kính trong quá trình phân hủy.

Theo bà Chen, để giải quyết vấn đề này, không thể chỉ tập trung vào việc nâng cao năng suất cây trồng hay mở rộng sản xuất. Các giải pháp cần được triển khai xuyên suốt chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối đến tiêu dùng.

Kéo dài thời gian bảo quản, giảm thực phẩm hư hỏng

Một trong những ứng dụng đáng chú ý của công nghệ sinh học là kéo dài thời gian bảo quản thực phẩm, đặc biệt đối với những sản phẩm dễ hư hỏng trong quá trình vận chuyển và phân phối.

Lấy ngành sữa làm ví dụ, bà Lensey Chen cho biết các giải pháp sinh học dựa trên enzyme và vi sinh vật có thể hỗ trợ duy trì chất lượng, cấu trúc và hương vị của sản phẩm trong thời gian dài hơn.

Trong đó, bà đề cập đến khả năng duy trì chất lượng sản phẩm sữa chua trong thời gian phân phối hơn 40 ngày nhờ ứng dụng các giải pháp sinh học phù hợp.

Đối với Đông Nam Á, nơi có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và điều kiện logistics, đặc biệt là hệ thống bảo quản lạnh, chưa đồng đều giữa các thị trường, việc kéo dài thời gian bảo quản có ý nghĩa quan trọng.

Thực phẩm có thời gian sử dụng ngắn thường đối mặt với nguy cơ hư hỏng trong quá trình lưu kho, vận chuyển hoặc phân phối đến các khu vực xa trung tâm sản xuất. Khi thời gian bảo quản được cải thiện, doanh nghiệp có thêm điều kiện tổ chức hệ thống phân phối, hạn chế lượng hàng phải loại bỏ do không còn đáp ứng yêu cầu chất lượng.

Theo bà Chen, các giải pháp sinh học không chỉ hướng đến duy trì chất lượng sản phẩm mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên trong chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tuy nhiên, hiệu quả tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải còn phụ thuộc vào công nghệ bảo quản, điều kiện vận chuyển và cách thức tổ chức hệ thống phân phối của từng doanh nghiệp.

Biến phụ phẩm nông nghiệp thành nguyên liệu có giá trị

Bên cạnh việc hạn chế thực phẩm hư hỏng, công nghệ sinh học còn mở ra khả năng tận dụng phụ phẩm phát sinh trong quá trình chế biến nông sản, thực phẩm và thủy sản.

Thay vì chỉ xử lý các phụ phẩm như chất thải, doanh nghiệp có thể ứng dụng enzyme và những giải pháp sinh học khác để thu hồi các thành phần còn giá trị, phục vụ sản xuất thực phẩm, nguyên liệu dinh dưỡng hoặc các sản phẩm sinh học.

Trong ngành thủy sản, đầu, vỏ tôm, xương cá và những phần nguyên liệu còn lại sau chế biến có thể được tận dụng để sản xuất đạm thủy phân, nguyên liệu tạo hương vị hoặc các hợp chất có giá trị.

Tương tự, trong chế biến thực phẩm, công nghệ enzyme có thể hỗ trợ nâng cao hiệu suất chiết xuất, tăng khả năng thu hồi các thành phần hữu ích từ nguyên liệu đầu vào, qua đó giảm lượng phụ phẩm phải thải bỏ.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó phụ phẩm của một công đoạn sản xuất có thể trở thành nguyên liệu cho công đoạn khác.

Đối với các quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp và chế biến thực phẩm như Việt Nam, việc tận dụng hiệu quả phụ phẩm không chỉ giúp giảm áp lực xử lý chất thải mà còn tạo cơ hội phát triển những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Từ góc độ an ninh lương thực, bà Lensey Chen cho rằng các giải pháp sinh học có thể góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống sản xuất và cung ứng thực phẩm.

Vấn đề này càng có ý nghĩa đối với Đông Nam Á, khu vực được dự báo có khoảng 773 triệu dân vào năm 2050. Khi nhu cầu lương thực tiếp tục tăng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hạn chế lãng phí trong chuỗi cung ứng sẽ là một phần quan trọng trong nỗ lực bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững.