Nông nghiệp sinh thái
Vợ chồng người Tày xuất khẩu măng rừng đi Nhật
Từ cây măng mai chủ yếu bán tươi với giá thấp, vợ chồng người Tày ở Lào Cai đã tổ chức thu mua, chế biến, đưa sản phẩm sang Nhật Bản, giúp bà con cải thiện thu nhập.
Nâng giá thu mua thêm 50%, tạo đầu ra cho măng mai dưới tán rừng
Xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai có khoảng 500 ha măng mai dưới tán rừng, gắn liền với sinh kế của hơn 1.000 hộ dân đồng bào dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, do đặc tính măng tươi rất nhanh hỏng, còn việc phơi sấy thủ công lại hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết khiến người dân bắt phải bán cho thương lái ngay sau khi thu hái với giá thấp, chỉ hơn 3.000 đồng/kg.
Chứng kiến nguồn măng dồi dào nhưng giá trị kinh tế chưa tương xứng, năm 2022, vợ chồng chị Nguyễn Thị Dím và anh Hoàng Văn Chuyến, người dân tộc Tày ở Lâm Thượng, quyết định rời công việc làm công nhân để trở về quê tìm hướng phát triển sản phẩm từ cây măng.
Anh Hoàng Văn Chuyến cho biết, ý tưởng khởi nghiệp xuất phát từ thực tế người dân có nguồn nguyên liệu nhưng thiếu cơ sở chế biến và đầu ra ổn định. Ban đầu, hai vợ chồng anh tìm cách kết nối với các doanh nghiệp có nhu cầu thu mua măng đã qua sơ chế, sau đó từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Từ hoạt động thu mua ban đầu, HTX Nông Lâm sản Dương Phúc được thành lập, từng bước liên kết với các hộ dân, tổ chức thu mua nguyên liệu phục vụ chế biến. “Hiện chúng tôi thu mua măng tươi cho bà con với giá khoảng 6.000 đồng/kg, cao hơn 50% so với giá thị trường. Việc duy trì giá thu mua từ đầu đến cuối vụ là cách để người dân yên tâm thu hái măng, đồng thời giúp HTX chủ động nguồn nguyên liệu cho hoạt động chế biến”, anh Chuyến cho biết.
Từ chỗ chủ yếu bán măng tươi, nguồn nguyên liệu tại Lâm Thượng đã được chế biến thành măng khô, măng thái sợi và các sản phẩm đóng gói, mở thêm hướng tiêu thụ cho loại cây gắn bó lâu đời với người dân địa phương.
Đưa măng rừng đi Nhật
Theo anh Chuyến, các sản phẩm măng khô, măng thái sợi của HTX ngoài tiêu thụ trong nước còn được xuất khẩu sang Nhật Bản thông qua đối tác.
“Năm 2025, HTX có 4 đơn hàng lẻ được đưa sang Nhật Bản thông qua đối tác, đồng thời chế biến khoảng 200 tấn măng tươi thành 10 tấn măng khô, đạt doanh thu khoảng 2 tỉ đồng. Sang năm 2026, các đối tác tiếp tục đặt hàng, giúp HTX duy trì hoạt động thu mua và chế biến”, anh Chuyến chia sẻ.
Dù đã có đơn hàng xuất khẩu nhưng vợ chồng anh Chuyến vẫn trăn trở khi lượng măng HTX tiêu thụ vẫn còn hạn chế so với nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Thế nhưng, muốn thu mua được nhiều măng hơn cho bà con, HTX phải tiếp tục mở rộng thị trường, đồng thời nâng năng lực chế biến để đáp ứng các đơn hàng lớn hơn.
Để làm được, bên cạnh việc duy trì hợp tác với các đối tác xuất khẩu, HTX đang tìm cách tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trong nước. Cùng với đó, các sản phẩm măng đóng gói đang được hoàn thiện bao bì, nhãn mác, mã QR truy xuất nguồn gốc cũng như hồ sơ để được đánh giá, phân hạng OCOP 3 sao.
Ngoài những giải pháp trên, anh Chuyến cho biết HTX đang triển khai mô hình “Số hóa bản làng”, trong đó dự kiến hướng dẫn phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số sử dụng điện thoại thông minh để quay video, livestream, giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến.
Theo anh Chuyến, hoạt động này nhằm giúp người dân từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh mới, qua đó giúp họ có thêm cơ hội phát triển kinh tế ngay tại quê nhà. “Chúng tôi đặt mục tiêu đến năm 2030 liên kết với hơn 1.200 hộ dân, thu mua khoảng 500 tấn măng tươi mỗi năm”, anh Chuyến cho biết.
Tuy nhiên, để đạt được quy mô này, HTX cần nâng năng lực chế biến bởi măng mai thu hoạch tập trung theo mùa, nếu không được sơ chế và bảo quản kịp thời sẽ ảnh hưởng đến chất lượng. Trong khi đó, phương pháp phơi sấy thủ công phụ thuộc nhiều vào thời tiết, khiến hoạt động sản xuất khó chủ động, nhất là khi lượng nguyên liệu tăng cao.
“Hiện HTX đã triển khai cải tạo nhà xưởng, đầu tư máy rửa, máy thái, thiết bị đóng gói và hệ thống sấy sử dụng năng lượng mặt trời, kết hợp lò sinh khối tận dụng phụ phẩm quế, tre, nứa làm nhiên liệu. Phụ phẩm từ quá trình chế biến măng cũng được định hướng xử lý thành phân hữu cơ, góp phần giảm chất thải và tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương”, anh Chuyến nói.
Ở góc độ rộng hơn, việc đầu tư máy móc không chỉ giúp HTX chủ động hơn trong sản xuất mà còn tạo điều kiện mở rộng thu mua nguyên liệu, nhất là vào thời điểm chính vụ. Khi hoạt động chế biến phát triển, phụ nữ địa phương cũng có thêm cơ hội làm việc ngay tại quê nhà thay vì phải đi làm ăn xa.