Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Để 2 triệu/m3 gỗ keo thành 2.500 USD: 'Đũa thần' là công nghệ!
Từ 1 m³ gỗ keo tròn giá 2 triệu đồng vươn lên mốc 2.500 USD khi chế biến sâu, hay khát vọng đưa kim ngạch rau quả chạm mốc 20 tỷ USD đã phản ánh rõ dư địa tăng trưởng khổng lồ của nông sản Việt. Tuy nhiên, để hiện thực hóa những con số này, toàn ngành bắt buộc phải lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trực tiếp nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản về nguyên liệu, giống và tổ chức sản xuất.
Nhằm tìm kiếm những động lực bứt phá giai đoạn 2026–2030, ngày 27/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT)đã phối hợp với Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường” tại khu vực miền Bắc.
Khoảng trống giá trị gia tăng và dư địa hàng chục tỷ USD
Bức tranh nông nghiệp với những khoảng chênh lệch giá trị to lớn đã được phác họa sinh động qua loạt tham luận thực tiễn gắn liền với từng địa phương và ngành hàng chủ lực.
Bà Đỗ Thị Bạch Tuyết, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Woodsland, dẫn chứng thực tế: 1 m³ gỗ keo tròn nguyên liệu mua về xưởng hiện chỉ khoảng 2 triệu đồng. Tuy nhiên, khi trải qua khâu tinh chế thành sản phẩm nội thất hoàn thiện, giá trị có thể vọt lên từ 1.500 đến 2.500 USD/m³ thành phẩm. Để làm được điều này, Woodsland kiến nghị ưu tiên nghiên cứu giống lâm nghiệp chất lượng cao, phát triển rừng trồng gỗ lớn có chứng chỉ quản lý bền vững, đồng thời khẳng định sẵn sàng hợp tác với các viện, trường, hiệp hội để giải bài toán công nghệ và chia sẻ kết quả với cộng đồng.
Trong khi đó, theo ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam kiêm Chủ tịch DOVECO, kim ngạch xuất khẩu rau quả đã bước những nấc thang rất nhanh, từ 3,2 tỷ USD năm 2020 lên 8,56 tỷ USD năm 2025 và dự kiến chạm mốc 9,5 – 10 tỷ USD trong năm 2026. Ông Khuê khẳng định, nếu nút thắt vùng nguyên liệu được xử lý triệt để, mục tiêu 20 tỷ USD trong những năm tới là hoàn toàn trong tầm tay.
Hội nghị cũng ghi nhận nhiều bài học ứng dụng công nghệ thiết thực như sản xuất lúa gạo tại Hưng Yên, cà phê Sơn La, nuôi hàu tại Quảng Ninh, phát triển lâm nghiệp Tuyên Quang, chăn nuôi bò sữa Nghệ An hay hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản tại Hà Nội. Bên cạnh Woodsland và DOVECO, các tập đoàn lớn như TH hay DABACO cũng tham gia chia sẻ kinh nghiệm phát triển chuỗi giá trị, cùng các cơ sở nghiên cứu đề xuất giải pháp thúc đẩy công nghệ sinh học và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Điểm mặt những "nút thắt" kìm chân các ngành hàng
Dù tiềm năng cực lớn, nhiều lĩnh vực sản xuất chủ lực vẫn đang bị trói buộc bởi vô số rào cản nội tại.
Thứ nhất là bất cập ở vùng trồng lâm nghiệp. Ngành gỗ chịu áp lực lớn từ sự thiếu hụt nhân lực và nguồn nguyên liệu đạt chuẩn. Do quy trình trồng và quản lý giống chưa đồng bộ, tình trạng khai thác non khi cây mới 4 – 5 tuổi diễn ra phổ biến, khiến thân gỗ nhỏ, độ cứng kém, không đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe để sản xuất đồ gỗ nội thất giá trị cao.
Với ngành rau quả, thì vẫn loay hoay trước rào cản lớn nhất ở khâu tổ chức các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, thiếu tính ổn định và chưa đạt chuẩn chuẩn hóa đồng bộ.
Còn ngành chăn nuôi đối mặt nhiều vướng mắc cơ chế. Ông Nguyễn Như So, Chủ tịch Tập đoàn DABACO Việt Nam, đề xuất hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đầu tư chăn nuôi công nghệ cao theo chuỗi khép kín, đẩy nhanh việc công nhận các dòng giống vật nuôi do doanh nghiệp tự nghiên cứu, chọn tạo và có giải pháp điều tiết tổng đàn phù hợp cung cầu. Doanh nghiệp cũng kiến nghị kiểm soát chặt chẽ sản phẩm nhập khẩu, rà soát quy chuẩn môi trường nước thải, tự chủ nguồn nguyên liệu thức ăn trong nước và đẩy mạnh chế biến sâu thịt lợn.
Lấy khoa học công nghệ làm động lực bứt phá
Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá cao công tác chuẩn bị chu đáo và chỉ rõ khu vực phía Bắc (với 20 tỉnh, thành phố) còn tiềm năng phát triển nông nghiệp rất lớn. Những kết quả bước đầu từ việc ứng dụng khoa học công nghệ trên lúa gạo, cây ăn quả, chè, dứa, dược liệu, chăn nuôi lợn, gà, bò sữa, thủy sản, lâm nghiệp và chế biến gỗ đã chứng minh đây là con đường bắt buộc.
Để tạo chuyển biến thực chất, Phó Thủ tướng yêu cầu toàn ngành phải quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo: nhận diện đúng, đầy đủ và thực chất các điểm nghẽn để có giải pháp xử lý dứt điểm; đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng; đồng thời coi đây là công việc thường xuyên, liên tục, hướng tới hiệu quả thực chất chứ không làm theo phong trào.
Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng để xây dựng danh mục các bài toán lớn cần ưu tiên giải quyết, bám sát lợi thế của khu vực phía Bắc. Các nhiệm vụ này phải gắn chặt với công nghệ chiến lược quốc gia, tập trung vào việc phát triển giống thế hệ mới ứng dụng công nghệ gen và tế bào, sản xuất vaccine thú y, các chế phẩm sinh học thế hệ mới và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản hiện đại.
Bộ trưởng Bộ NN & MT Trịnh Việt Hùng cho biết việc đổi mới phương thức quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ, nâng cao hiệu quả của các cơ sở nghiên cứu và thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa viện, trường với doanh nghiệp và thị trường, luôn được Bộ tập trung thúc đẩy. Bộ sẽ tập trung tháo gỡ vướng mắc thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu sản xuất và thị trường.
Đặc biệt, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng lưu ý yêu cầu truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sản phẩm phải được coi là nhiệm vụ xuyên suốt đối với mọi ngành hàng. Sau hội nghị, Bộ sẽ phối hợp với Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan để theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc triển khai, gắn chặt trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ và chất lượng công việc được giao.
