Tài chính
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng lập tức giảm lãi suất
Ngày 18/10, Nân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có văn bản 9608/NHNN-CSTT, yêu cầu các ngân hàng lập tức hạ lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, tạo dư địa giảm tiếp 1,5 - 2%/năm lãi suất cho vay. Bất kỳ tổ chức tín dụng nào cố tình đua lãi suất, NHNN sẽ cắt giảm chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng ngay trong năm 2026 và hạ hạn mức năm 2027.
Mệnh lệnh giảm lãi suất: Chế tài bằng hạn mức tín dụng
Trọng tâm chỉ đạo của NHNN nhắm thẳng vào thị trường tiền gửi với yêu cầu các ngân hàng lập tức điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết tối thiểu 0,5%/năm đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Đi kèm với đó, các ngân hàng phải tuyệt đối không đua tăng lãi suất huy động dưới mọi hình thức, chấm dứt tình trạng cạnh tranh không lành mạnh gây bất ổn đến an ninh tài chính và tiền tệ.
Đồng thời, việc hạ lãi suất đầu vào này nhằm mở đường cho việc giảm lãi suất cho vay, trong đó tập trung mức giảm từ 1,5 đến 2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh cùng các lĩnh vực ưu tiên.
Đáng chú ý, NHNN đưa ra thông điệp kỷ cương rất mạnh tay khi khẳng định từ nay đến hết năm 2026, ngân hàng nào không chấp hành nghiêm chỉ đạo về lãi suất hoặc có hành vi cạnh tranh không lành mạnh sẽ bị áp dụng chế tài ngay lập tức. Theo đó, nhà điều hành sẽ xem xét lại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng còn lại của năm 2026, giao hạn mức tín dụng thấp trong năm 2027, thậm chí buộc ngân hàng vi phạm phải áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khắt khe hơn mức quy định chung.
Song song với mệnh lệnh giảm lãi suất, NHNN yêu cầu các ngân hàng phải kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn. Đồng thời tăng cường tỷ trọng nguồn vốn trung, dài hạn nhằm bảo đảm thanh khoản an toàn, bền vững và tránh rủi ro mất cân đối kỳ hạn.
Mặt khác, dòng vốn tín dụng được định hướng tập trung mạnh vào sản xuất kinh doanh, các công trình dự án trọng điểm, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Dù vậy, nhà điều hành nhấn mạnh các ngân hàng tuyệt đối không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng và không đánh đổi chất lượng lấy quy mô tăng trưởng.
Xem thêm: Gửi tiết kiệm, chọn ngân hàng nào để hưởng lãi cao hơn?
Đặc biệt, trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cũng được siết chặt khi Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc và Ban Kiểm soát của từng tổ chức tín dụng phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Thống đốc về việc thực thi nghiêm túc các chỉ đạo này.
Giám sát chặt các nhóm khách hàng lớn
Bên cạnh các giải pháp điều hành lãi suất, văn bản của NHNN còn đặt ra hàng loạt yêu cầu toàn diện nhằm nhận diện sớm rủi ro tập trung tín dụng tại các nhóm khách hàng lớn. Các ngân hàng phải đặc biệt theo dõi những nhóm khách hàng có chung người đại diện pháp luật, sở hữu trên 5% vốn, dùng chung tài sản bảo đảm, chung nguồn trả nợ hoặc cùng rót vốn vào một dự án, kết hợp theo dõi sát diễn biến giá bất động sản, tồn kho dự án và thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Đáng lưu ý, NHNN siết chặt ba nhu cầu vốn tiềm ẩn rủi ro cao, bao gồm việc vay để thanh toán tiền góp vốn, mua cổ phần công ty chưa niêm yết trên sàn chứng khoán hoặc chưa đăng ký UPCoM.
Kế tiếp là trường hợp vay góp vốn theo hợp đồng hợp tác để thực hiện các dự án đầu tư chưa đủ điều kiện đưa vào kinh doanh theo quy định của pháp luật.
Cùng với đó, hoạt động vay bù đắp tài chính cũng bị kiểm soát gắt gao, ngoại trừ trường hợp chi phí tự ứng phát sinh dưới 12 tháng và đã nằm trong phương án vay vốn trung, dài hạn đăng ký trước đó với ngân hàng. Mọi hành vi lập hồ sơ khống nhằm rút vốn, lách giới hạn cấp tín dụng hoặc né tránh sự giám sát dòng tiền đều bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm.
Làm sạch bảng cân đối kế toán và nâng cao chuẩn mực an toàn hệ thống
Về công tác quản lý tài sản bảo đảm, NHNN chấn chỉnh việc thẩm định và đánh giá lại làm tăng giá trị tài sản trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi khâu định giá phải bám sát thị trường cùng tỷ lệ cho vay phù hợp với thanh khoản thực tế.
Đối với nghiệp vụ mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng (L/C), ngân hàng phải kiểm soát rủi ro tương tự như cấp tín dụng thông thường, đồng thời số dư phát sinh trong năm 2026 từ nghiệp vụ này sẽ bị khấu trừ trực tiếp vào hạn mức tăng trưởng tín dụng tối đa mà NHNN đã giao.
Nhằm làm sạch bảng cân đối kế toán, các ngân hàng được yêu cầu phản ánh trung thực chất lượng tín dụng, theo dõi sát nợ nhóm hai, nợ cơ cấu lại và nợ ngoại bảng, kiên quyết không che giấu nợ xấu hay chậm trích lập dự phòng rủi ro, đồng thời phải nâng cao tỷ lệ bao phủ nợ thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn dự phòng.
Ngoài ra, việc ghi nhận và thoái lãi dự thu khó đòi, kéo dài phải thực hiện đúng quy định, gắn liền với việc kiểm soát chặt chẽ việc chia cổ tức để bảo đảm kết quả kinh doanh phản ánh thực chất sức khỏe tài chính. Các đơn vị cũng cần đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ phi tín dụng và tăng cường thu hồi nợ đến hạn để giảm bớt sự phụ thuộc vào thu nhập lãi thuần.
Sau cùng, các tổ chức tín dụng phải chủ động xây dựng tiêu chí xác định pháp nhân, cá nhân có mối quan hệ tiềm ẩn rủi ro để rà soát toàn bộ danh mục dư nợ lớn.
Cấp lãnh đạo ngân hàng có trách nhiệm quán triệt sâu rộng đến từng cổ đông và cán bộ nhân viên để chủ động tự kiểm tra, cơ cấu lại sở hữu, sẵn sàng lộ trình tuân thủ trước khi khung khổ pháp lý về sở hữu chéo và nhóm khách hàng liên quan tiếp tục được hoàn thiện chặt chẽ hơn trong thời gian tới.