OCOP - Mỗi làng một món
Đà Nẵng - sản phẩm OCOP không dễ tìm đường vào khách sạn
Sở hữu hệ thống hạ tầng lưu trú đẳng cấp cùng lưu lượng du khách khổng lồ mỗi năm, Đà Nẵng nắm giữ tiềm năng tiêu thụ khổng lồ đối với các mặt hàng đặc sản, thủ công mỹ nghệ và nông sản bản địa. Thế nhưng, để đưa sản phẩm OCOP “lọt mắt xanh” các resort và khách sạn 5 sao vẫn chông gai.
Đứng trước ngưỡng cửa của chuỗi cung ứng cao cấp, phần lớn sản phẩm OCOP vấp phải những rào cản lớn về quy mô, tư duy sản xuất và đặc biệt là bộ tiêu chuẩn khắt khe tựa "bức tường đồng" của các tập đoàn khách sạn quốc tế.
Chất lượng cao cấp không có chỗ cho sự du di
Để một sản phẩm truyền thống, vốn được làm ra từ những làng nghề hoặc hộ gia đình quy mô nhỏ, có thể xuất hiện trên kệ minibar của phòng tổng thống hay trong thực đơn của nhà hàng tại một resort hạng sang, nó phải vượt qua một hệ thống sàng lọc vô cùng ngặt nghèo.
Đại diện Khu nghỉ dưỡng Hoiana cho hay, là dù Đà Nẵng đang sở hữu tới hàng trăm sản phẩm OCOP - trong đó có tới 75% thuộc nhóm thực phẩm và công nghệ thực phẩm - nhưng Hoiana hiện chỉ mới đưa được vỏn vẹn 3 sản phẩm vào hệ thống vận hành. Một tỷ lệ quá khiêm tốn giữa khả năng cung ứng của địa phương và tiêu chuẩn của thị trường cao cấp.
Theo phân tích từ các nhà quản lý vận hành khách sạn quốc tế, các khu nghỉ dưỡng 5 sao không thể và không được phép thỏa hiệp về chất lượng, bởi họ phục vụ phân khúc khách hàng thượng lưu, có tiêu chuẩn toàn cầu.
Sự khắt khe đó là đương nhiên. Các sản phẩm nông sản, thực phẩm hay đồ uống, khi đưa vào resort bắt buộc phải sở hữu các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm khắt khe mang tính toàn cầu như ISO, HACCP, hay VietGAP. Một cơ sở sản xuất thủ công nhỏ lẻ, dù làm ra sản phẩm rất ngon, nhưng nếu quy trình kiểm soát chất lượng mang tính cảm tính, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, hóa đơn chứng từ hợp lệ hay kiểm nghiệm định kỳ, sẽ ngay lập tức bị từ chối. Đối với phân khúc cao cấp, rủi ro về an toàn thực phẩm là điều không thể dung thứ.
Khác với các cửa hàng tạp hóa hay chợ truyền thống có thể "nay có mai không" tùy theo mùa vụ nông sản, các resort vận hành dựa trên hợp đồng nguyên tắc với số lượng lớn, đều đặn hàng tuần, hàng tháng. Họ cần sự ổn định tuyệt đối về sản lượng. Đa phần các chủ thể OCOP tại Đà Nẵng hiện nay sản xuất theo kiểu "mùa nào thức nấy", thủ công, phụ thuộc vào thời tiết và nhân công gia đình. Khi có đơn hàng lớn từ resort, họ hoàn toàn lâm vào cảnh "cháy hàng", không đủ năng lực tài chính để mở rộng dây chuyền, kho bãi hay dự trữ nguyên liệu.
Cuối cùng là tiêu chuẩn phát triển bền vững và xu hướng tiêu dùng xanh. Đây là đòi hỏi sống còn của các tập đoàn quản lý khách sạn quốc tế hiện nay, nhằm đáp ứng cam kết ESG. Các sản phẩm đặc sản nếu vẫn trung thành với bao bì nhựa dùng một lần, thiết kế thô sơ, thiếu thông tin minh bạch, không thân thiện với môi trường sẽ lập tức bị gạt bỏ. Resort đòi hỏi bao bì phải tinh tế, sang trọng, mang câu chuyện thương hiệu, đồng thời sử dụng vật liệu tái chế hoặc dễ phân hủy để phù hợp với gu thẩm mỹ và triết lý sống xanh của du khách quốc tế.
Điểm yếu quản trị và logistics từ sản phẩm OCOP
Theo lãnh đạo Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, thì điểm yếu của sản phẩm trên nằm ngay trong cấu trúc nội tại của các chủ thể OCOP.
Phần lớn các chủ thể hiện nay xuất thân từ nông dân, hộ kinh doanh cá thể hoặc các hợp tác xã non trẻ, thiếu hụt trầm trọng về năng lực tài chính và quản trị doanh nghiệp hiện đại. Khi bước vào cuộc chơi thương mại lớn, họ thiếu hụt hệ thống logistics chuyên nghiệp. Việc vận chuyển thực phẩm đòi hỏi chuỗi cung ứng lạnh, hoặc điều kiện bảo quản nghiêm ngặt để sản phẩm không bị biến chất trước khi đến tay khách lưu trú. Hầu hết chủ thể OCOP tự vận chuyển thô sơ, không đảm bảo thời gian và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Khách du lịch tại các resort cao cấp phần lớn là người nước ngoài. Tuy nhiên, sản phẩm OCOP của Đà Nẵng lại hiếm hoi có nhãn mác, bao bì song ngữ (Việt - Anh). Các thông tin về câu chuyện sản phẩm, nguồn gốc vùng trồng, thành phần dinh dưỡng thường được viết rất sơ sài bằng tiếng Việt, thiếu sự minh bạch. Điều này vô tình biến món đặc sản thành một thứ hàng hóa vô danh trong mắt du khách ngoại quốc.
Các tập đoàn khách sạn lớn yêu cầu khắt khe về mặt pháp lý tài chính, hóa đơn VAT, hợp đồng kinh tế minh bạch. Đây lại là "vùng trũng" của nhiều cơ sở sản xuất nhỏ, vốn quen giao dịch tiền mặt hoặc hóa đơn bán lẻ đơn thuần.
Lối thoát: Từ mô hình "Nhà phân phối du lịch" đến sự lột xác tự thân
Nhận diện rõ những rào cản mang tính hệ thống này, Đà Nẵng không đứng ngoài cuộc. Thành phố đang tích cực triển khai các nguồn lực lớn (hàng trăm tỷ đồng mỗi năm từ ngành nông nghiệp để hỗ trợ nhà xưởng, chuẩn hóa quy trình), cùng nỗ lực của ngành Công Thương qua chuỗi 28 điểm trưng bày Made in Da Nang.
Tuy nhiên, giới chuyên gia khẳng định, để phá vỡ bức tường khắt khe của các khách sạn 5 sao, cần những giải pháp căn cơ hơn nữa. Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng đề xuất cần xác lập mô hình "Nhà phân phối du lịch". Những doanh nghiệp logistics và thương mại này sẽ đứng ra gom hàng từ hàng trăm hộ sản xuất nhỏ lẻ, chịu trách nhiệm chuẩn hóa chất lượng, kiểm định an toàn, lo trọn gói hóa đơn pháp lý và vận chuyển chuyên nghiệp đến tận cửa các resort. Mô hình này giúp giải quyết triệt để điểm yếu về quy mô phân tán của chủ thể OCOP.
Đưa OCOP vào khách sạn cao cấp không chỉ là bài toán kinh tế thương mại, mà còn là bài thử thách về năng lực hội nhập và chuẩn hóa của kinh tế nông thôn Đà Nẵng. Khi các chủ thể chịu thay đổi, cộng thêm sự hậu thuẫn bài bản từ hạ tầng phân phối trung gian, đặc sản xứ Quảng mới thực sự đủ tầm bước ra biển lớn, biến mỗi khu nghỉ dưỡng thành một đại sứ quảng bá văn hóa bản địa bền vững.
.jpg)