Góc nhìn

Những năm gần đây, AI, blockchain và nhiều công nghệ mới được nhắc đến ngày càng nhiều. Không ít sản phẩm, dự án cũng nhanh chóng được gắn với những khái niệm này như một cách khẳng định tính hiện đại. Nhưng nếu đã là “công nghệ cao” thật sự thì công nghệ ấy phải giải quyết được những bài toán của xã hội, chứ không chỉ dừng lại ở tên gọi.

Công nghệ cao phải giải quyết được bài toán xã hội

An toàn thực phẩm là một ví dụ. Hệ sinh thái thực phẩm của TP.HCM rất phức tạp, liên kết với nhiều địa phương trong cả nước, thậm chí cả chuỗi cung ứng quốc tế, với rất nhiều bên cùng tham gia.

Trong một chuỗi như vậy, từ sản xuất, vận chuyển đến phân phối, bán lẻ, nếu chỉ số hóa một vài khâu riêng lẻ thì chưa đủ. Điều cần thiết là phải có công cụ để quản lý xuyên suốt, xác định được nguồn gốc sản phẩm, kiểm soát an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm và xử lý nhanh khi phát sinh vấn đề.

Để giải quyết bài toán này, hệ thống truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng heo - gia cầm - trứng của UBND TP.HCM, do Sở An toàn Thực phẩm chủ trì, đã vận hành khoảng 10 năm.

Từ năm 2018, blockchain được ứng dụng vào hệ thống để phục vụ quản lý chuỗi cung ứng. Qua đó, người tiêu dùng có thể biết nguồn gốc của miếng thịt, quả trứng đến tay mình; cơ quan quản lý cũng có thêm công cụ kiểm soát an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm và triển khai thu hồi điện tử khi có sự cố.

Điều đáng nói ở đây không phải là một hệ thống có blockchain hay không, mà công nghệ ấy đã được sử dụng để giải quyết một vấn đề cụ thể như thế nào. Nếu một sản phẩm có thể truy xuất rõ nguồn gốc, khi xảy ra sự cố có thể nhanh chóng xác định và thu hồi để giảm bớt tác hại, thì lúc đó công nghệ mới thực sự phát huy giá trị.

Sau truy xuất nguồn gốc là “Tick xanh trách nhiệm”, hệ thống quản lý chất lượng hàng ngàn sản phẩm tại 12 hệ thống phân phối lớn như Co.opmart, SATRA, Bách Hóa Xanh, WinMart, Central Retail, MM Mega Market, AEON, Lotte và nhiều đơn vị khác.

Gần đây hơn là “Suất ăn - Tick xanh trách nhiệm” dành cho nhà trẻ, mẫu giáo, trường học, bệnh viện và cả bếp ăn tập thể cho công nhân. Hệ thống này kế thừa hạ tầng sẵn có, đồng thời tích hợp những bài học từ mô hình quản lý bữa ăn học đường của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đã được nghiên cứu từ năm 2018.

Qua những hệ thống như vậy có thể thấy, thách thức của người làm công nghệ không chỉ nằm ở chuyện sử dụng công nghệ nào mới nhất. Một hệ thống phục vụ lĩnh vực thực phẩm phải vừa có chi phí phù hợp, vừa dễ sử dụng và phải vận hành 24/7 do đặc thù sản xuất, kinh doanh, nhưng đồng thời vẫn phải ứng dụng những công nghệ tiên tiến như blockchain, trí tuệ nhân tạo để giải quyết những yêu cầu quản lý rất cụ thể.

Đó cũng là lý do tôi thường chia sẻ một quan điểm ‘nếu đã là công nghệ cao thật sự thì hãy đi giải quyết các bài toán xã hội’. Công nghệ phải được đưa vào những vấn đề thật, phục vụ nhu cầu thật, chứ không phải để làm màu, làm cảnh hay làm marketing.

Giải bài toán trong nước để ra thị trường toàn cầu

Một bài học khác từ quá trình đưa công nghệ vào thực tế là muốn thuyết phục các bên cùng tham gia, những công nghệ tiên tiến thường phải có cơ sở kiểm chứng. Nhiều công nghệ được đưa vào các hệ thống tại TP.HCM trước đó đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới.

Tuy nhiên, khi triển khai tại TP.HCM, quy mô của hệ thống và mức độ phối hợp giữa chính quyền với các đơn vị trong chuỗi cung ứng cũng tạo ra những kết quả khiến các đối tác quốc tế quan tâm.

Trong khoảng 10 năm qua, nhiều đoàn từ các chính phủ, hiệp hội, trường và viện nghiên cứu quốc tế đã đến TP.HCM để tìm hiểu cách thành phố triển khai các hệ thống ở quy mô lớn. Điều đó cho thấy Việt Nam không nhất thiết chỉ tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài. Những bài toán rất riêng của Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành nơi để hình thành những giải pháp công nghệ có khả năng phát triển rộng hơn.

Tôi vẫn thích một cách nói: “Thiết kế tại Việt Nam, gia công tại châu Âu, phục vụ toàn cầu”. Mong rằng sau này ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thể nói được một câu như vậy.

Nhưng để đi được đến thị trường toàn cầu, trước hết công nghệ phải chứng minh được giá trị từ những bài toán ngay trong đời sống. Từ nguồn gốc một miếng thịt, quả trứng, chất lượng một suất ăn đến việc giúp hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ tiếp cận AI, đều là những vấn đề rất cụ thể.

TP.HCM: Nông nghiệp công nghệ cao chiếm 85% vào năm 2030

Tiếp cận công nghệ cao trong nông nghiệp: Cơ hội bứt phá bền vững

HÀ TRUNG