Nông sản
Mất mùa nặng, nông dân bỏ mặc lúa chín ngoài ruộng
Nắng nóng gay gắt rồi mưa lớn kéo dài đúng thời điểm lúa trổ bông, ngậm sữa khiến hàng ngàn ha lúa bị lem lép hạt. Nhiều diện tích gần như mất trắng, nông dân đành bỏ hoang vì thu không đủ tiền công.
Lúa không kết hạt vì thời tiết bất lợi
Những ngày này, nông dân nhiều xã ở Nghệ An vẫn đang thu hoạch vụ lúa hè thu. Thế nhưng, thay vì niềm vui mùa gặt, trên nhiều cánh đồng vàng lại là những tiếng thở dài. Đứng bên ruộng chờ máy gặt, không ít người thấp thỏm nhìn từng bao lúa được đổ xuống, bởi họ đã phần nào hình dung được một vụ mùa thất bát.
Buồn bã nhìn những bông lúa vươn cao, phất phơ trong gió, bà Nguyễn Thị Lan (59 tuổi, trú xã Văn Hiến, tỉnh Nghệ An) cho biết, tỷ lệ hạt chắc trên mỗi bông chỉ khoảng 30%. “Tỷ lệ hạt lúa chắc trên bông chỉ khoảng 30%, còn lại bị lép. Thế này sợ tiền bán lúa không đủ tiền phân bón”, bà Lan nói.
Theo bà Lan, đầu vụ cây lúa sinh trưởng, phát triển khá tốt. Tuy nhiên, đúng thời điểm làm đòng, trổ bông, thời tiết liên tục diễn biến bất lợi.
Nắng nóng gay gắt kéo dài, kèm gió phơn Tây Nam khiến cây lúa bị ảnh hưởng trong giai đoạn ôm đòng. Khi lúa bắt đầu trổ, mưa lớn lại xuất hiện kéo dài. Thời tiết thay đổi liên tục đúng vào giai đoạn cây lúa nhạy cảm khiến quá trình thụ phấn, kết hạt bị ảnh hưởng, nhiều bông lúa chỉ còn vỏ.
Hơn nửa đời người gắn bó với ruộng đồng, ông Lê Văn Nguyên (65 tuổi, trú xã Văn Hiến) cho biết, chưa bao giờ chứng kiến lúa bị lép hạt nặng như vụ hè thu năm nay. Một sào lúa (500m²) đến ngày thu hoạch chỉ cho chưa đầy 100kg. Nhìn 2 bao lúa ít ỏi vừa thu được, ông Nguyên chua chát: “Thế này thì lỗ nặng!”.
Vụ hè thu năm nay, vợ chồng ông Nguyên gieo cấy 10 sào lúa. Theo ông, ngay từ đầu vụ, giá xăng dầu tăng kéo theo nhiều khoản chi phí sản xuất tăng theo. Bình quân mỗi sào, gia đình ông phải đầu tư khoảng 1 triệu đồng.
“Giờ một sào thu hoạch cao nhất cũng chỉ được khoảng 100kg. Lúa tươi bán 4.700 đồng/kg thì cả sào chỉ thu về chưa đến 500.000 đồng. Tính ra đã lỗ hơn 500.000 đồng/sào, chưa kể công sức chăm sóc suốt mấy tháng”, ông Nguyên nói.
Tình trạng lúa mất mùa do lép hạt diễn ra tại nhiều địa phương, tập trung ở khu vực Yên Thành, Nghi Lộc, Quỳnh Lưu và Diễn Châu (cũ), những nơi có nhiều diện tích lúa trổ sớm. Ông Nguyễn Hữu Vũ - Phó Chủ tịch UBND xã Bình Minh (tỉnh Nghệ An) cho biết, khoảng 2/3 diện tích bị lép hạt nặng. Năng suất bình quân toàn xã vụ này dự kiến chỉ đạt khoảng 32-33 tạ/ha.
Điều đáng nói, đây không phải lần đầu lúa ở Nghệ An bị ảnh hưởng trong giai đoạn trổ bông. Vụ xuân năm 2025, hơn 2.700ha lúa trên địa bàn tỉnh cũng xảy ra tình trạng tương tự. Ngoài yếu tố thời tiết, ngành chuyên môn từng chỉ ra tại một số địa phương, người dân chưa tuân thủ cơ cấu giống được khuyến cáo, và lịch thời vụ.
Bỏ hoang vì thu không đủ tiền công
Vụ lúa hè thu ở Nghệ An bắt đầu cho thu hoạch từ nửa cuối tháng 8 và thường kéo dài đến trung tuần tháng 9. Thế nhưng năm nay, giữa thời điểm mùa gặt đang diễn ra, nhiều cánh đồng vẫn bỏ ngỏ. Lúa chín vàng nhưng nông dân không buồn thu hoạch vì lo số tiền bán được không đủ trả công máy gặt.
Tại xã Quỳnh Anh, nhiều thửa ruộng lúa đã chín nhưng vẫn nằm lại ngoài đồng, trở thành nơi trâu bò kiếm ăn. Ông Đinh Ngọc Đoàn - Giám đốc HTX Nam Yên (xã Quỳnh Anh) cho biết, HTX có khoảng 970 xã viên, gieo cấy 135ha lúa hè thu.
Trong suốt đầu vụ, người dân tuân thủ lịch thời vụ, cây lúa sinh trưởng và phát triển khá tốt. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn làm đòng, trổ bông và ngậm sữa, thời tiết liên tục diễn biến bất lợi khiến quá trình thụ phấn, kết hạt bị ảnh hưởng. Nhiều diện tích đến cuối vụ chỉ còn những bông lúa lép, lửng hạt.
Đến ngày thu hoạch, một số hộ vẫn cố thuê máy gặt để vớt vát phần nào. Nhưng năng suất chỉ đạt khoảng 20-30kg/sào, số lúa thu được gần như chỉ vừa đủ trả tiền công máy. “Cả ruộng chỉ có lác đác vài bông có hạt, còn lại bị lem lép hết nên người dân chẳng còn muốn thu hoạch”, ông Đoàn nói.
Vụ đông cận kề, chỉ gia đình nào có kế hoạch trồng khoai lang mới buộc phải thuê máy cắt bỏ cây lúa, giải phóng mặt ruộng để kịp làm đất cho vụ mới. “Lúa không thu được, giờ muốn trồng khoai lại phải mất tiền thuê người dọn”, ông Đoàn nói.
Những năm gần đây, thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, nhiều nông dân ở Nghệ An chỉ tập trung sản xuất vụ xuân, còn vụ hè thu để đất trống vì lo ngại mưa bão. Theo ông Đoàn, mất mùa do thời tiết thất thường khó có thể đưa ra giải pháp để động viên người dân. Với thực trạng này, cảnh nông dân bỏ ruộng sẽ ngày một nhiều.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An, vụ hè thu năm 2026, toàn tỉnh gieo cấy hơn 68.000ha lúa. Qua tổng hợp từ các địa phương, khoảng 6.000ha bị ảnh hưởng bởi tình trạng lép hạt. Nguyên nhân chính khiến lúa mất mùa bước đầu được nhận định là do thời tiết khắc nghiệt trong giai đoạn lúa làm đòng, trổ bông.
