Chuyện làm ăn
Nông dân Lấp Vò thu lợi 'kép' từ luân canh lúa - ấu
Luân canh củ ấu với lúa đang giúp nông dân xã Lấp Vò (Đồng Tháp) vừa nâng thu nhập, vừa cải tạo đất và giảm chi phí sản xuất. Từ hiệu quả đó, địa phương định hướng phát triển cây ấu thành ngành hàng chủ lực, gắn với liên kết sản xuất, chế biến và xuất khẩu.
Nâng cao thu nhập, đất được cải thiện
Sau hơn một thập kỷ trồng ấu, ông Nguyễn Duy Phương, nông dân ở xã Lấp Vò, vẫn duy trì mô hình luân canh hai vụ lúa, một vụ ấu. Theo ông, cây ấu không chỉ giúp cho gia đình có thu nhập ổn định, mà còn giúp cải thiện đất.
Không chỉ vậy, giá củ ấu những năm qua tương đối ổn định, phổ biến 8.000-9.000 đồng mỗi kg, dù có thời điểm giảm còn khoảng 5.000 đồng. Đầu ra nhiều năm khá thuận lợi khi thương lái thu mua sản phẩm ổn định.
Theo ông Phương, sau thu hoạch, thân, lá và các vật chất hữu cơ còn lại từ cây ấu phân hủy, bổ sung dinh dưỡng cho đất. Nhờ đó, khi chuyển sang vụ lúa, gia đình ông có thể giảm lượng phân bón.
Với người nông dân này, đó là một trong những lý do gia đình duy trì mô hình suốt nhiều năm. Đồng thời, việc luân canh cũng giúp người dân không phải bỏ cây lúa, đồng thời tận dụng được lợi thế vùng đất trũng để phát triển cây ấu.
Tuy nhiên, trồng ấu cũng có những khó khăn riêng. Theo ông Phương, thu hoạch là công đoạn vất vả nhất vì củ phải được bẻ trực tiếp dưới nước. Gia đình ông thường phải thuê thêm lao động với giá khoảng 150.000 đồng mỗi người/ngày.
Ngoài ra, một vụ ấu kéo dài khoảng bốn tháng, trong thời gian đó người trồng phải chăm sóc và thu hoạch nhiều đợt. Năng suất và kích thước củ có thể giảm nếu cây sinh trưởng kém, rễ phát triển không tốt hoặc bị sâu ăn lá.
Cũng theo ông Phương, phần lớn củ ấu ở đây hiện vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu cho các thương lái, nông dân chưa tham gia nhiều vào khâu sơ chế, chế biến để gia tăng giá trị.
Gần 30 hecta ấu, Lấp Vò hướng tới hình thành ngành hàng
Cây ấu đã bén rễ tại Lấp Vò gần 30 năm và trở thành cây trồng đặc thù của địa phương.
Theo ông Diệp Văn Lịnh - Trưởng phòng Khoa học Công nghệ Nông nghiệp và Môi trường xã Lấp Vò, toàn xã hiện duy trì gần 30ha, tập trung chủ yếu ở ấp Vĩnh Hưng.
Mỗi hecta ấu cho năng suất khoảng 10-12 tấn mỗi vụ, với doanh thu từ 50 đến 100 triệu đồng. Khi giá bán ổn định, lợi nhuận bình quân đạt 20-30 triệu đồng/hecta.
Từ lợi thế vùng đất trũng, xã Lấp Vò đã xây dựng kế hoạch phát triển ngành hàng ấu giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch năm 2026. Mục tiêu là tổ chức lại sản xuất, nâng chất lượng và từng bước mở rộng thị trường cho sản phẩm.
Địa phương đang vận động nông dân thành lập tổ hợp tác, tiến tới xây dựng hợp tác xã. Đồng thời, xã sẽ chuẩn hóa quy trình sản xuất an toàn và đăng ký mã số vùng trồng để đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước, hướng tới xuất khẩu.
Xã cũng dự kiến tư vấn chính sách khuyến nông, nghiên cứu đầu tư hạ tầng phục vụ trồng ấu luân canh, chuyên canh và ấu mùa lũ.
Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn hiện nay là khâu tách vỏ. Ông Trần Hoàng Nam - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lấp Vò, cho biết công đoạn này vẫn chủ yếu làm thủ công, mất nhiều thời gian và công sức.
Cũng theo ông Nam, xã dự kiến phối hợp với một số trường đại học nghiên cứu máy tách vỏ có khả năng giữ nguyên phần cơm ấu, qua đó giảm thời gian và sức lao động cho người dân. Đồng thời, địa phương làm việc với một số doanh nghiệp để tìm đầu ra xuất khẩu cho các sản phẩm từ ấu.
Tính đến tháng 9/2026, Lấp Vò đã kết nối thành công với một doanh nghiệp tham gia bao tiêu sản phẩm và liên kết sản xuất hữu cơ trên diện tích thí điểm 2,5 hecta.
Theo định hướng của địa phương, củ ấu sẽ không chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu mà còn được đẩy mạnh sơ chế và chế biến sâu. Xã khuyến khích nhà đầu tư xây dựng cơ sở chế biến, phát triển sản phẩm OCOP để gia tăng giá trị nông sản.
Còn với ông Phương, việc mở rộng thị trường là điều người trồng ấu kỳ vọng sau nhiều năm gắn bó với cây trồng này. Ông mong củ ấu được tiêu thụ rộng hơn, từng bước vào hệ thống siêu thị và hướng tới xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo ông, muốn sản phẩm đi xa cần giải quyết đồng thời chất lượng, kỹ thuật và đầu ra. Nông dân cũng cần được thử nghiệm các mô hình, quy trình mới trên diện tích nhỏ trước khi nhân rộng để giảm rủi ro.
Sau hơn một thập kỷ luân canh ấu với lúa, ông Phương vẫn xem đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương. Cây ấu giúp gia đình có thêm nguồn thu, trong khi phần thân lá sau vụ thu hoạch góp phần bổ sung hữu cơ cho đất.
Từ cây trồng đặc thù của vùng đất trũng, củ ấu đang được Lấp Vò định hướng trở thành ngành hàng gắn với vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất và chế biến. Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương cần tổ chức lại sản xuất, cơ giới hóa khâu sơ chế và xây dựng đầu ra ổn định.