Tài chính
Giải bài toán nợ xấu ở ngân hàng 'vua bán lẻ' VIB
Từng được mệnh danh là "vua bán lẻ" trong nhóm ngân hàng tầm trung, Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) đang phải đối mặt với không ít thách thức trong năm 2026 khi nợ xấu từ mảng tiêu dùng bào mòn lợi nhuận. Tuy nhiên, vùng định giá rớt xuống mức thấp cùng lộ trình cơ cấu, bán vốn chiến lược vào năm 2027 đang biến cổ phiếu này thành tâm điểm chú ý của giới đầu tư trên thị trường chứng khoán.
Ngân hàng VIB và gánh nặng trích lập dự phòng rủi ro
Bức tranh tài chính nửa đầu năm 2026 của VIB bộc lộ rõ những áp lực từ chu kỳ kinh tế chậm lại. Dù thu nhập dịch vụ bứt phá ấn tượng với 3.064 tỷ đồng (tăng 293,3% so với cùng kỳ), lợi nhuận trước thuế quý II/2026 của VIB chỉ đạt gần 2.400 tỷ đồng, giảm 15% so với quý trước và giảm 8% so với cùng kỳ. Lũy kế 6 tháng, ngân hàng ghi nhận 5.185 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, mới hoàn thành khoảng 45% mục tiêu đầy tham vọng 11.550 tỷ đồng của cả năm.
Nguyên nhân cốt lõi kéo lùi đà tăng trưởng nằm ở chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng vọt 186%. VIB có đặc thù dư nợ bán lẻ luôn chiếm khoảng 70% tổng dư nợ. Vì vậy, việc hơn 95% nợ xấu của VIB đến từ khách hàng cá nhân lại trở thành điểm yếu cốt tử. Sức cầu tiêu dùng yếu và thanh khoản thị trường tài sản đảm bảo (đặc biệt là ô tô và bất động sản dân cư) chậm chạp đã khiến tỷ lệ nợ xấu (NPL) chạm mức 2,31%.
Các ngân hàng lớn có bộ đệm dự phòng (LLR) dày dặn từ 100% - 200%. Nhưng tỷ lệ LLR của VIB thường xuyên duy trì dưới mức 60%. Do đó, ngân hàng buộc phải mạnh tay trích lập khi nợ xấu phình to, trực tiếp "ăn mòn" lợi nhuận gộp.
Sự suy thoái của sức cầu cũng buộc VIB phải có những bước chuyển tình thế. Tín dụng bán lẻ trong 6 tháng đầu năm giảm 2%, khiến ngân hàng phải đẩy mạnh cho vay khối doanh nghiệp với mức tăng trưởng 17,8% (vẫn tập trung vào bất động sản, dịch vụ tài chính, xây dựng) để bù đắp chỉ tiêu tín dụng. Tuy nhiên, mảng bán buôn vốn không phải là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của VIB. Vì vậy, việc tăng tốc ở mảng này tiềm ẩn rủi ro về nợ xấu có độ trễ trong 1-2 năm tới.
Áp lực chi phí vốn thắt hẹp biên lãi ròng
Bên cạnh bài toán chất lượng tài sản, rủi ro thanh khoản và chi phí vốn (COF) là thách thức lớn thứ hai đối với VIB trong nửa cuối năm 2026. Trong khi thu nhập lãi tăng 23,7%, chi phí huy động vốn lại tăng mạnh hơn, ở mức 36,3%.
Điểm yếu cố hữu của VIB nằm ở tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) khá thấp, chỉ dao động quanh mức 12 - 15%. Con số này cách một khoảng rất xa so với nhóm dẫn đầu như MB hay Techcombank.
Việc thiếu hụt nguồn vốn giá rẻ buộc VIB phải phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn lãi suất cao. Trong bối cảnh lãi suất huy động rục rịch tăng trở lại từ giữa năm 2026, chi phí vốn của VIB trở nên rất nhạy cảm. Các tổ chức phân tích dự báo biên lãi ròng (NIM) của VIB khó có thể mở rộng, thậm chí có thể giảm nhẹ khoảng 11 điểm cơ bản trong năm nay.
Thêm vào đó, tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LDR) của VIB đã lên mức 79,1%, tiệm cận dần mức trần 85% do Ngân hàng Nhà nước quy định. Nút thắt LDR đồng nghĩa với việc để giải ngân thêm 1 đồng tín dụng mới, VIB bắt buộc phải huy động thêm nguồn vốn đầu vào. Với chi phí huy động đắt đỏ, dư địa để mở rộng tăng trưởng tín dụng lợi nhuận cao trong nửa cuối 2026 là tương đối chật vật.
Cửa sáng từ giá cổ phiếu
Dù đối diện với nhiều thử thách, VIB vẫn đang được định giá ở vùng rất hấp dẫn đối với các nhà đầu tư giá trị. Chỉ số P/B (Price-to-Book) của ngân hàng hiện chỉ ở mức 1 lần, ngang bằng giá trị sổ sách và thấp hơn tới 40% so với mức định giá 1,4 lần mà ban lãnh đạo đang nắm giữ cổ phiếu.
Trong nửa cuối năm 2026, VIB sẽ phải trông chờ nhiều vào nguồn thu bất thường từ thu hồi, xử lý nợ xấu để hoàn thành 55% kế hoạch lợi nhuận còn lại. Nếu kinh tế ổn định và nợ nhóm 2 tiếp tục giảm, VIB có thể hoàn nhập dự phòng, qua đó cải thiện lợi nhuận trong quý III và IV. Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu VIB đang dao động quanh vùng 14.200 - 15.000 đồng. Các công ty chứng khoán vẫn đánh giá tích cực, với giá mục tiêu 18.700 đồng từ VBSE và 20.200 đồng/cổ phiếu từ ACBS vào cuối năm.
Đáng chú ý, động lực tăng trưởng của VIB không chỉ đến từ hoạt động kinh doanh. Ngân hàng đang hướng tới tăng vốn trong năm 2026 và bán vốn cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài vào năm 2027. Việc cơ cấu lại lượng cổ phiếu lớn do ban lãnh đạo nắm giữ cũng có thể mở ra cơ hội thu hút dòng tiền lớn.
Nửa cuối năm 2026 sẽ là phép thử đối với mô hình ngân hàng bán lẻ của VIB. Tuy nhiên, khi áp lực nợ xấu đã phần nào phản ánh vào chi phí dự phòng và giá cổ phiếu đang ở mức thấp, VIB vẫn có cơ hội cho nhà đầu tư trung và dài hạn. Kỳ vọng chính nằm ở khả năng cải thiện lợi nhuận từ xử lý nợ xấu và câu chuyện M&A trong năm 2027.