Chuyện làm ăn
Về tận vườn 'mở đường': Khi doanh nghiệp nắm tay nông dân đưa bưởi Việt ra thế giới
Những chuyến xe của doanh nghiệp ngược xuôi về từng nhà vườn miền Tây không đơn thuần để gom hàng, mà để tháo gỡ từng nút thắt từ giấy tờ pháp lý đến kỹ thuật canh tác. Câu chuyện từ những nhà vườn bưởi Vĩnh Long cho thấy một thực tế: muốn bước ra sân chơi xuất khẩu, không thể chỉ trông chờ vào may rủi hay cách làm ăn đơn lẻ.
Bài toán nguyên liệu và nỗ lực “bám đất, bám vườn”
Bưởi da xanh đang rộng mở cánh cửa ra thị trường quốc tế, nhưng hành trình vươn khơi vấp không ít rào cản từ sản xuất nông hộ nhỏ lẻ.
Tại Vĩnh Long, Công ty TNHH Hoa quả Viên đang đối mặt với bài toán thiếu hụt nguồn cung trầm trọng. Dù nhu cầu xuất khẩu (đặc biệt sang Trung Quốc) rất lớn với kế hoạch cần từ 25-30 tấn mỗi ngày, lượng thu mua thực tế mới chỉ đạt 9-10 tấn. Tính đến cuối năm, doanh nghiệp cần tới 220 ha vùng trồng, tương đương khoảng 550 tấn bưởi nguyên liệu.
Cái khó nằm ở khâu chuẩn hóa thủ tục. Nhiều nông dân chưa quen với việc lập hồ sơ mã số vùng trồng, từ tọa độ đất đai đến giấy tờ tùy thân.
Thay vì ngồi chờ nguồn hàng sẵn có, bà Phan Thị Hồng Nhung - Giám đốc Công ty TNHH Hoa quả Viên - đã chọn cách đi thẳng về cơ sở. Doanh nghiệp trực tiếp hướng dẫn nông dân hoàn thiện giấy tờ, hỗ trợ chi phí phân bón khoảng 1 triệu đồng/ha/năm, đồng thời cung cấp máy đo độ đường để nhà vườn chủ động kiểm soát chất lượng trái ngay tại gốc.
Bà Nhung nói rằng, doanh nghiệp không chỉ cần mua bưởi mà muốn cùng bà con xây dựng vùng nguyên liệu lâu dài. Chỉ khi làm được điều đó thì người dân mới yên trồng, doanh nghiệp không lo thiếu nguồn hàng.
Sức nặng và những con số thực tế của ngành bưởi
Nhìn rộng ra quy mô toàn quốc, dư địa kinh tế của cây bưởi là rất lớn với tổng diện tích vượt mốc 100.000 ha, sản lượng gần 1 triệu tấn/năm, vừa đủ sức phục vụ thị trường nội địa dồi dào, vừa tạo nguồn hàng xuất khẩu quy mô. Về chủng loại, bưởi da xanh và bưởi Năm Roi vẫn giữ vị thế "át chủ bài" trong các lô hàng ngoại nhờ hương vị thơm ngon và độ ngọt đậm đà.
Trên bản đồ thương mại quốc tế, trái bưởi Việt Nam đã có mặt tại 14 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tiếp nối cột mốc kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 72 triệu USD trong năm 2025, ngành hàng này đang tăng tốc mạnh mẽ khi tính riêng 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch rau quả cả nước đã chạm mốc 5,87 tỷ USD.
Riêng mặt hàng bưởi được kỳ vọng bứt phá đạt khoảng 300 triệu USD trong năm 2026 nhờ các nghị định thư mới và thị trường rộng mở.
Hai thị trường tiêu thụ lớn
Thị trường cao cấp (yêu cầu khắt khe về mã số vùng trồng, chiếu xạ): Mỹ, New Zealand, EU, Hàn Quốc, và chính thức mở cửa thêm thị trường Australia từ tháng 4/2026.
Thị trường khối lượng lớn: Trung Quốc (trọng điểm cho các đơn hàng xuất khẩu đều đặn mỗi ngày).
Gánh vác sứ mệnh đưa trái bưởi vươn xa không chỉ có Hoa quả Viên, mà còn là sự nhập cuộc của các "đầu tàu" gạo cội như Tập đoàn Chánh Thu (tiên phong xây dựng chuỗi mã số vùng trồng đi Mỹ, Trung Quốc), Vina T&T Group (mở đường logistics đưa bưởi chạm ngõ Australia từ tháng 4/2026), cùng hệ thống các doanh nghiệp chế biến, đóng gói tại các vùng chuyên canh trọng điểm ở Bến Tre, Vĩnh Long và Đồng Nai.
Chuyện xuống vườn và triết lý cộng sinh trong nông nghiệp
Hành động xắn tay áo lội bùn ra vườn của vị nữ giám đốc Hoa quả Viên cùng các doanh nghiệp không đơn thuần là giao thương mua bán.
Đó là minh chứng rõ nét cho mô hình liên kết cộng sinh: doanh nghiệp không thể lớn mạnh nếu nông dân cứ loay hoay tự bơi, và ngược lại, người nông dân không thể bán được giá cao nếu thiếu bàn tay dẫn dắt của thị trường.
Sản xuất rồi xuất khẩu hiện nay đòi hỏi sự minh bạch về truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa từ cây giống đến quy trình chăm sóc. Khi doanh nghiệp chịu bước xuống cùng nông dân gỡ từng nút thắt pháp lý, khoảng cách giữa nhà vườn nhỏ lẻ và thị trường toàn cầu được kéo lại gần hơn.
