Người ta làm nông
Hạt gạo xanh trong lòng di sản Hội An
Trên những cánh đồng hạ lưu dòng Thu Bồn - nơi giữ hồn di sản Hội An, một câu chuyện đẹp đang được viết nên bởi chính đôi bàn tay và tấm lòng của người nông dân xứ Quảng. Ở đó, hạt gạo xanh đã sống dậy, và đất mẹ đã trở về sự bình yên vốn có.
Chọn cho mình nhịp điệu “chậm mà chắc”, những người trẻ và bà con nơi phố hội, đã khiến hạt gạo ngon – xanh - sạch không bị đóng khung trong bảo tàng, mà đang sống động từng ngày, trả lại cho cánh đồng màu thanh sạch đúng nghĩa.
Những bước chân đầu tiên trên con đường trở về
Vào tháng 10 năm 2021, 11 hộ nông dân tiên phong trong nhóm 38 hộ nông dân tại cánh Đồng Lở Bậc Cao (Tổ dân phố Võng Nhi, Phường Hội An Đông) quyết định bỏ phân bón và thuốc trừ sâu hóa học, ai nấy đều mang trong lòng nỗi thấp thỏm. Liệu ruộng bỏ hóa chất thì mùa tới có cơm mà ăn không?
Thế nhưng, đất đai chưa bao giờ phụ công người. Khi những vụ mùa hữu cơ đi qua, hiệu quả thực tế đã xóa tan mọi hoài nghi. Chi phí đầu vào gần như ngang bằng với chi phí canh tác vô cơ thông thường, trong khi hạt lúa sạch được thu mua ngay tại bờ với mức giá cao gấp đôi lúa thường (đạt 14.000 - 15.000 đồng/kg).
Và cũng nhớ lại chuyện cũ, những người dân thôn Đông Hà kể rằng, hồi đó ít người làm lắm, bởi lo không biết có được gì không. Nhưng bây giờ thì đã khác. Nếu canh tác theo lối cũ, mỗi vụ nông dân phải gánh ít nhất ba đợt phun thuốc bảo vệ thực vật, tốn chừng 600.000 đồng/sào, chưa kể tiền phân bón hóa học.
Khi chuyển sang làm hữu cơ, khoản chi phí này gần như bằng không. Người làm ruộng chỉ tập trung giữ mực nước hợp lý, làm cỏ thủ công và xử lý ốc bươu.
“Gạo ngon, sức khỏe được đảm bảo, giá trị lúa lên cao, làm nông chỉ cần chừng đó”, ông Tấn, một nông dân ở đây nói.
Đúng là chỉ cần chừng đó.
Nhưng món quà lớn nhất mà những người nông dân nhận lại không chỉ nằm ở con số. Đó là niềm hạnh phúc khi thấy đất ruộng sau ba năm vắng bóng hóa chất nay đã màu mỡ, tơi xốp trở lại.
Kỳ diệu hơn cả là sự hồi sinh của cả một hệ sinh thái: tôm đất, cá đồng và đặc biệt là con rươi - loài sinh vật nhạy cảm đến mức chỉ vương chút hơi thuốc là chết - nay đã ngoi lên lội bùn.
Đốm lửa nhỏ từ những người trẻ giữ hồn quê
Phía sau sự đổi thay ấy là bóng dáng miệt mài của anh Nguyễn Văn Nhân - Giám đốc HTX Lúa di sản Hội An. Khi ở tuổi 28, chàng kỹ sư trẻ sau 4 năm bỏ phố về quê, mang theo tư duy canh tác sinh thái thuận tự nhiên và lòng kính trọng thiên nhiên để kiên trì "cầm tay chỉ việc" cho bà con.
Giữa những thửa ruộng manh mún của phố Hội (mỗi hộ chỉ sở hữu chừng 250 - 500m2), thay vì phụ thuộc vào phân thuốc, họ tận dụng chính những thứ sẵn: phân chuồng ủ hoai, bã đậu phộng ép. Chưa hết, họ điều tiết mực nước kết hợp giữ lại những bờ cỏ dại làm nơi trú ẩn cho thiên địch.
Với sự giúp sức rất lớn từ Công ty EMIC Hospitality, ủy ban nhân dân các phường Hội An, Hội An Đông, HTX Happy Vita, chặng đường 5 năm qua là một nỗ lực bền bỉ của tất cả các bên liên quan.
Từ một thôn ban đầu, mô hình đã vươn lên mở rộng ra 3 vùng nguyên liệu gồm cánh đồng Ông Đản (tổ dân phố Đông Hà, Phường Hội An), cánh Đồng Mẫu (tổ dân phố Thanh Đông, Phường Hội An Đông) và cánh đồng Đồng Cao Bậc Lở (tổ dân phố Võng Nhi, phường Hội An Đông), kết nối 68 hộ dân chung tay phủ xanh gần 5ha đất lúa hữu cơ, phát thải thấp.
.jpg)
Nỗi lo về đầu ra của người nông dân được vơi bớt khi có sự đồng hành của các đơn vị bao tiêu tâm huyết. Đó là doanh nghiệp VITA Farmers Market (Đà Nẵng) đã trực tiếp bao tiêu sản phẩm. Từ vụ mùa 2023 - 2024, đơn vị đã thu mua đều đặn mỗi năm chừng 30 đến 35 tấn lúa từ vùng đất này.
Dẫu gặp khó khăn trong tiếp cận thị trường, nhưng đơn vị này vẫn kiên trì đồng hành cùng bà con, bởi có nhiều phản hồi tích cực từ người tiêu dùng.
Khi hạt gạo biết kể chuyện và vòng tròn khép kín của sự tử tế
Hạt gạo di sản xứ Quảng giờ đây không chỉ nằm trong những bữa cơm gia đình, mà còn vươn xa hơn thế, trở thành nhịp cầu nối du khách gần xa với văn hóa bản địa.
Nhiều năm qua, du khách quốc tế đã đến Cẩm Thanh, Cẩm Kim thích thú lội bùn, lắng nghe những lão nông mộc mạc kể chuyện giữ đất, rồi tự tay xay bột, tráng những lá mì Quảng thơm lừng mùi gạo mới.
Ở chiều sâu ấy, du lịch và nông nghiệp đã hòa làm một. Tiền từ du lịch quay ngược lại hỗ trợ mức giá lúa cao cho bà con; toàn bộ chuỗi sản xuất từ làm đất đến xay xát cũng đang được phối hợp với Đại học Công nghiệp TP.HCM đo đạc chỉ số giảm phát thải carbon theo vòng đời sản phẩm, chuẩn bị công bố quốc tế để gia tăng giá trị nhận diện.
Hành trình ấy tuy không dễ dàng, nhưng rủi ro giờ đây không còn đè nặng trên đôi vai cô đơn của người nông dân, mà đã có cả một hệ sinh thái cùng chung tay gánh vác theo một vòng tròn khép kín trọn vẹn. Đó là: Nông dân giữ tri thức canh tác và văn hoá cộng đồng. Chính quyền mở hành lang chính sách.
Kỹ thuật viên đồng hành từng vụ mùa. Du lịch đưa nhịp sống về tận ruộng. Thương lái bao tiêu đầu ra. Khoa học chuẩn hóa từng bước đi vững chắc.
Nhiều năm rồi, ở Hội An giải bài toán làm lúa hữu cơ không hề dễ, bởi dính mắc nhiều thứ. Sự tiên phong của mô hình lúa hữu cơ giảm phát thải này, không chỉ giải quyết bài toán kinh tế cho vài chục hộ nông dân, mà còn thắp lên ngọn lửa hy vọng về một mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
Chọn cho mình nhịp điệu “chậm mà chắc”, những người trẻ và bà con nơi phố hội, đã khiến hạt gạo ngon - xanh - sạch không bị đóng khung trong bảo tàng, mà đang sống động từng ngày, trả lại cho cánh đồng màu thanh sạch đúng nghĩa.
