Chính sách
Đề xuất ưu tiên đất ở tại chỗ cho người bị thu hồi đất
Trong định hướng sửa Luật Đất đai năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, cùng nhiều thay đổi về quy hoạch, giá đất, giao đất và chuyển đổi số.
Sáng 19/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình Quốc hội tờ trình về định hướng chính sách sửa Luật Đất đai năm 2024. Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách lớn, trong đó đáng chú ý là đổi mới cách tiếp cận đối với bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Đề xuất sửa Luật Đất đai theo hướng tái thiết cuộc sống thay vì chỉ bồi thường
Theo định hướng của Chính phủ, cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ được hoàn thiện theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; đồng thời bổ sung quy định về thu hồi đất, phát triển quỹ đất vùng phụ cận và các công trình kết cấu hạ tầng.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận mới: thay vì chỉ tập trung vào việc bồi thường đối với tài sản bị thu hồi, chính sách hướng tới tái thiết cuộc sống cho người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo đó, người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Chính phủ cũng định hướng không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.
Đây là một trong những thay đổi quan trọng trong nhóm chính sách về thu hồi đất, bởi mục tiêu không chỉ dừng ở việc giải quyết giá trị tài sản tại thời điểm thu hồi mà hướng đến ổn định đời sống của người dân trong quá trình thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với đó, Chính phủ định hướng hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh; lựa chọn nhà đầu tư có đủ năng lực và sử dụng đất hiệu quả. Các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất cũng sẽ được quy định rõ hơn về căn cứ, điều kiện, tiêu chí, trình tự và trách nhiệm.
Xem thêm: Trả lại chiếc ‘cần câu cơm’ cho người bị thu hồi đất: Cuộc cách mạng từ Nghị quyết Trung ương 3
Giá đất dựa trên dữ liệu, hạn chế giá ảo
Một trong những trọng tâm khác của lần sửa đổi này là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất.
Chính phủ định hướng giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; đồng thời kết nối liên thông dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan.
Mục tiêu là hạn chế tình trạng thao túng giá, hình thành giá ảo và điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất.
Chính sách tài chính đất đai cũng được định hướng theo hướng phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng và mục tiêu phát triển. Trong đó có chính sách về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với đất sản xuất, kinh doanh, đất phát triển dự án nhà ở cho thuê với giá phù hợp; ưu đãi thuế, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư và một số nhóm đối tượng như hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người có thu nhập thấp, người có nhà ở duy nhất, gia đình người có công với cách mạng.
Tại phiên thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục nghiên cứu cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh theo hướng hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp, tạo việc làm và đóng góp tăng trưởng.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ, khả thi về bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, trong đó các tỷ lệ có thể được điều chỉnh tăng hoặc giảm để phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai trong từng thời kỳ. Đồng thời, đề nghị tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Tinh gọn quy hoạch, khơi thông nguồn lực đất đai
Ngoài thu hồi đất và giá đất, Chính phủ đề xuất đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp giữa phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định các khu vực cần bảo vệ.
Hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được định hướng tinh gọn, giảm số lượng, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính; đồng thời nâng cao chất lượng quy hoạch và kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch.
Chính sách mới cũng hướng tới khơi thông nguồn lực đất đai thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng có cơ chế quản lý, kiểm soát. Cùng với đó là hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển và thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai.
Một hướng quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế sử dụng đất đối với nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách, nhà ở thương mại và nhà ở phục vụ tái định cư; đồng thời khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư.
Đẩy nhanh chuyển đổi số trong quản lý đất đai
Chính phủ cũng đề xuất đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai.
Cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia sẽ tiếp tục được hoàn thiện, cùng với việc xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp giấy chứng nhận. Trình tự, thủ tục hành chính được định hướng đơn giản hóa, phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương và tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương.
Nhóm chính sách cuối cùng tập trung vào đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; đồng thời khắc phục tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm và suy thoái.
Như vậy, 7 nhóm chính sách được đề xuất sửa Luật Đất đai không chỉ tập trung vào tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý và sử dụng đất, mà còn hướng tới khai thác tốt hơn nguồn lực đất đai cho phát triển. Trong đó, việc chuyển từ cách tiếp cận “bồi thường tài sản” sang “tái thiết cuộc sống” là điểm nhấn đáng chú ý, đặt yêu cầu ổn định đời sống người dân vào trung tâm của chính sách thu hồi đất.