Người trong cuộc

Có một cảnh tượng mà cách đây vài năm, nhiều nông dân sẽ nghĩ chỉ có trong phim.

Giữa cánh đồng lúa mênh mông, chủ ruộng không còn quần xắn quá gối, lội bì bõm giữa bùn hay oằn vai vác bình thuốc. Anh chỉ ngồi dưới bóng cây, mắt dõi theo chiếc máy bay không người lái (drone) đang vo ve trên không trung. Chỉ bằng vài thao tác trên bộ điều khiển cầm tay, "chuồn chuồn sắt" lần lượt gieo sạ, bón phân rồi phun thuốc, đều tăm tắp như được kẻ bằng thước.

Từ người làm ruộng thành "ông chủ drone"

Có người đùa vui: nghề làm ruộng bây giờ không còn "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", mà chuyển sang... canh pin cho drone.

Một trong những người đầu tiên đưa drone về cánh đồng của mình ở xã Tân Hưng (Tây Ninh) là anh Lê Bảo Xuyên. Ban đầu, anh đầu tư khoảng 600 triệu đồng để phục vụ 16ha lúa của gia đình.

Như kỳ vọng, chiếc drone làm việc hiệu quả. Lúa phát triển đồng đều, năng suất cải thiện rõ rệt. Từ tò mò đến tin tưởng, hàng xóm kéo đến tìm hiểu và mong muốn áp dụng công nghệ mới.

Thế là anh mở dịch vụ bay thuê.

Một chiếc, rồi hai chiếc.

Đội bay của anh hiện có bốn drone, sáng làm việc trên các cánh đồng Tây Ninh, chiều có khi lại bay sang tận vùng Tháp Mười (Đồng Tháp) phục vụ nông dân. Theo anh Lê Bảo Xuyên, vào cao điểm mùa vụ, mỗi chiếc drone có thể mang về doanh thu khoảng 3 - 6 triệu đồng mỗi ngày.

Ở xã Thủ Thừa (Tây Ninh), anh Lê Châu Rin cũng đi theo con đường tương tự.

Từ 5ha lúa của gia đình, giờ đây anh sở hữu đội bay gồm 8 drone chuyên gieo sạ, bón phân và phun thuốc. Mỗi vụ lúa kéo dài khoảng ba tháng, mỗi chiếc drone có thể mang lại lợi nhuận gần 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí, mở ra nguồn thu ổn định hơn nhiều so với việc chỉ trông chờ vào hạt lúa.

Không chỉ giúp giảm nhân công, tiết kiệm giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, drone còn hạn chế việc người lao động phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, đồng thời xử lý công việc rất nhanh trong những thời điểm thời tiết bất lợi. Chính những lợi ích đó khiến máy bay không người lái không còn là thiết bị "đắt tiền để trình diễn", mà đang dần trở thành một công cụ sản xuất thực sự trên nhiều cánh đồng.

Drone bay đến đâu, nghề mới xuất hiện đến đó

Khi ngày càng nhiều "chuồn chuồn sắt" cất cánh, một câu chuyện khác cũng âm thầm hình thành.

Máy móc nào cũng có lúc "trái gió trở trời". Pin chai, cánh quạt gãy, vòi phun nghẹt, bo mạch lỗi... Trong khi mùa vụ không chờ ai, chiếc drone nằm đất một ngày cũng đồng nghĩa với công việc bị đình trệ.

Thế là một nghề mới ra đời.

Không phải nghề lái drone.

Mà là... nghề sửa chữa và kinh doanh linh kiện drone.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến đầu năm 2025, Việt Nam có khoảng 6.000 drone phục vụ sản xuất nông nghiệp, tập trung nhiều ở Đồng bằng sông Cửu Long và đang dần mở rộng sang các vùng cây ăn trái, cây công nghiệp. Số lượng thiết bị tăng nhanh cũng kéo theo nhu cầu bảo trì, sửa chữa và thay thế linh kiện ngày càng lớn.

Anh Lê Bảo Xuyên là một trong những người sớm nhìn ra cơ hội đó.

Sau gần bảy năm gắn bó với drone, anh gần như thuộc lòng từng "căn bệnh" của thiết bị này. Chỉ cần nghe khách mô tả, anh đã có thể đoán lỗi nằm ở đâu. Thay vì tiếp tục mở rộng đội bay, anh chuyển sang kinh doanh linh kiện và phụ tùng.

Lợi thế của anh không nằm ở cửa hàng lớn hay biển hiệu bắt mắt, mà ở kinh nghiệm thực chiến trên đồng ruộng. Chính điều đó giúp nhiều chủ đội bay tìm đúng phụ tùng, sửa đúng bệnh và nhanh chóng quay trở lại với mùa vụ.

Chuồn chuồn sắt và hệ sinh thái mới trên đồng ruộng

Nếu trước đây, chiếc máy cày hay máy gặt chủ yếu là công cụ sản xuất, thì drone đang tạo ra nhiều giá trị hơn thế.

Một chiếc drone kéo theo dịch vụ bay thuê. Dịch vụ bay kéo theo sửa chữa. Sửa chữa kéo theo thị trường pin, cánh quạt, vòi phun, bo mạch và hàng loạt linh kiện khác.

Rộng hơn nữa là các lớp đào tạo phi công drone, dịch vụ bảo dưỡng, cập nhật phần mềm và tư vấn kỹ thuật.

Từ một thiết bị bay trên cánh đồng, drone đang từng bước hình thành cả một hệ sinh thái kinh tế mới ở nông thôn. Người nông dân không chỉ bán lúa, mà còn bán dịch vụ, bán kinh nghiệm và bán giải pháp công nghệ cho chính những người làm nông như mình.

Có lẽ điều đáng chú ý nhất không phải là người nông dân biết điều khiển máy bay, mà là họ đã bắt đầu nhìn cánh đồng bằng một tư duy mới. Cánh đồng không chỉ tạo ra hạt lúa mà còn tạo ra dịch vụ, việc làm và những mô hình kinh doanh mới. Khi những "chuồn chuồn sắt" vẫn miệt mài bay trên đồng ruộng, chân dung người nông dân Việt Nam cũng đang lặng lẽ thay đổi: từ người sản xuất trở thành người làm chủ công nghệ và chuỗi giá trị quanh nông nghiệp

HOÀNG NHI