Góc nhìn

Có phương tiện, nhưng không ai dám lái! Tại kỳ họp thứ 4 HĐND TP Đà Nẵng khóa XI ngày 30-7, bà Nguyễn Thị Thu Lan, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Đà Nẵng, đã nêu lên thực trạng nhức nhối này.

Qua giám sát thực tế, lãnh đạo địa phương chỉ ra rằng nhiều nơi có phương tiện nhưng lực lượng dân sự tham gia cứu nạn, cứu hộ tại chỗ lại vướng rào cản chứng chỉ chuyên môn.

Sử dụng phương tiện hợp pháp: Đi cả ngàn cây số để học

Sự bức bối này không của riêng Đà Nẵng, mà là nỗi khổ chung của cả dải đất miền Trung - Tây Nguyên. Nhìn sang lĩnh vực đường bộ, hệ thống sát hạch, đào tạo giấy phép lái xe mọc lên khắp nơi, người dân chỉ cần đi vài bước chân là gặp trung tâm, cơ sở từ thành thị đến nông thôn.

Nhưng với đường thủy nội địa thì lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Để có được một chiếc chứng chỉ điều khiển phương tiện hay bằng thuyền trưởng, người dân, tình nguyện viên và lực lượng xung kích phòng chống thiên tai tại miền Trung - Tây Nguyên buộc phải khăn gói, bỏ tiền túi vượt hàng trăm cây số ra tận Hải Phòng hoặc vào Khánh Hòa để học và thi.

Hoạt động đào tạo, cấp chứng chỉ lái phương tiện thủy nội địa thuộc lĩnh vực dịch vụ giáo dục nghề nghiệp. Theo quy định pháp luật, các cơ sở đào tạo có thể là đơn vị sự nghiệp công lập, trung tâm giáo dục nghề nghiệp hoặc cơ sở kinh doanh dịch vụ tư nhân đủ điều kiện. Nhà nước tạo hành lang pháp lý chứ không trực tiếp đứng ra mở trường, mở trung tâm dàn trải ở từng địa phương.

Bên cạnh đó, nhu cầu học chứng chỉ lái phương tiện thủy cho lực lượng dân sự, tình nguyện viên phòng chống thiên tai thường mang tính thời điểm (dồn vào trước mùa mưa bão) hoặc tập trung ở một số vùng trũng thấp cụ thể.

Nếu duy trì một trung tâm đào tạo chuyên nghiệp trực thuộc bộ, ngành tại mỗi tỉnh, thành phố sẽ đòi hỏi nguồn lực khổng lồ về cơ sở vật chất (bến bãi thực hành, tàu thuyền tập lái), đội ngũ giáo viên chuyên trách và kinh phí vận hành thường xuyên. Khi hết mùa mưa bão, các trung tâm này rất dễ rơi vào tình trạng lãng phí, "đói" học viên.

Nguyên nhân sâu xa khiến người dân phải đi xa không phải vì bị cấm mở trung tâm tại chỗ, mà vì các tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại các địa phương miền Trung chưa mặn mà. Hoặc cơ sở hoặc chưa đủ điều kiện đầu tư để xin cấp phép thành lập cơ sở đào tạo loại 4 (dạng cơ sở được phép đào tạo chứng chỉ nghiệp vụ, lái phương tiện).

Việc thiết lập một cơ sở đào tạo đòi hỏi các chuẩn mực khắt khe về phòng học, giáo viên đạt chuẩn, phương tiện thực hành an toàn. Do thiếu các trung tâm tư nhân hoặc công lập tại chỗ đăng ký hoạt động này, thị trường đào tạo bị bó hẹp ở một vài trung tâm lớn truyền thống (như tại Hải Phòng hay Khánh Hòa)

Muốn đi học lấy bằng cho mục đích cá nhân, thì người dân phải tự túc. Học để phục vụ cho tinh thần tình nguyện cứu người, chống lũ, thì tiền đâu để gác lại mưu sinh, tự bỏ tiền túi lo chi phí ăn ở, đi lại dọc đường chỉ để lấy một tờ giấy phép cứu người?

Còn nếu cơ quan, địa phương cử đi, càng không dễ. Những vùng xung yếu, điều kiện kinh tế - xã hội vốn vô cùng khó khăn. Ngân sách nhà nước cấp cho các xã phường, lực lượng cơ sở eo hẹp, lấy đâu ra nguồn kinh phí thường xuyên để cử người đi đào tạo dài ngày ở các tỉnh xa xôi như vậy?

Kết quả là cái vòng luẩn quẩn cứ siết chặt: Lực lượng tại chỗ muốn chủ động cứu người thân, láng giềng khi nước lũ dâng cao nhưng đành chịu cảnh "bó tay" vì sợ vi phạm pháp luật.

Còn nếu chờ lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp tiếp cận thì giao thông đã bị chia cắt trắng băng. Khi lực lượng cứu hộ tới nơi, thì chắc gì người cần cứu còn sống.

Lằn ranh "cứu người hay phạm luật?": Nỗi sợ đằng sau mái chèo

Thiên tai bủa vây không chờ một tờ giấy phép, nhưng thực tế pháp lý lại đặt lực lượng cứu hộ tự nguyện vào tình thế vô cùng oái oăm.

Theo quy định hiện hành, việc điều khiển phương tiện thủy không có chứng chỉ chuyên môn phù hợp sẽ bị xử phạt hành chính, thậm chí đối mặt với rủi ro pháp lý nặng nề nếu không may xảy ra tai nạn trên dòng nước dữ.

Dù luật pháp có nhắc đến khái niệm "tình thế cấp thiết" để loại trừ trách nhiệm trong một số trường hợp khẩn cấp, nhưng sự nhập nhằng giữa các chế tài xử phạt và thực tế "cứu người như cứu hỏa" tạo ra một rào cản tâm lý cực kỳ nặng nề.

Người dân muốn lao ra dòng lũ để cứu hàng xóm, nhưng lại sợ vướng vào vòng lao lý vì thuyền ghe "không chính danh".

Giải pháp "chữa cháy" trước mắt và dài hạn

Trước khi chờ các cơ sở đào tạo mọc lên hay các thủ tục được phân cấp lâu dài, mùa mưa bão năm nay chỉ còn tính bằng ngày.

Do đó, các cơ quan chức năng cần triển khai ngay những giải pháp mang tính cấp bách. Ý kiến từ các địa phương cho rằng, cần ban hành cơ chế hướng dẫn đặc thù cho mùa mưa bão.

Bộ Giao thông vận tải và Bộ Công an cần sớm có văn bản hướng dẫn rút gọn, cho phép lực lượng quân sự, công an xã phối hợp với lực lượng dân phòng tổ chức tập huấn nhanh, cấp chứng nhận tạm thời hoặc cử cán bộ chiến sĩ nòng cốt trực tiếp nắm giữ phương tiện tại các vùng rốn lũ thay vì để trống trận địa.

Về lâu dài, cần thành lập các lớp huấn luyện, sát hạch lưu động. Trung ương nên cho phép các địa phương miền Trung - Tây Nguyên linh hoạt phối hợp với các đơn vị có thẩm quyền tổ chức đào tạo, cấp chứng chỉ ngay tại địa phương, xã hội hóa hoặc chỉ định các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện đứng ra tổ chức để giảm gánh nặng chi phí đi lại cho dân và ngân sách.

Đừng để đến khi nước lũ tràn qua mái nhà, người ta mới giật mình nhận ra rằng phương tiện thì sẵn sàng, nhưng những người nắm tay lái cứu người lại đang bị kẹt lại vì những tờ giấy phép ở tận đâu.

Chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại cho nuôi thủy sản lồng bè mùa mưa lũ

Bảo vệ thủy sản nuôi trước mùa mưa lũ

TRUNG LÊ