Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Cà phê tỷ đô, khoai lang ‘chát đắng’: Bức tranh nông sản bao giờ hết… chỏi nhau?
Trong khi nông dân trồng cà phê, hồ tiêu tại Tây Nguyên lâu nay vững vàng với sản phẩm mức giá cao, nhờ nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu, thì hiện tại, người trồng khoai lang, chanh và người chăn nuôi tại miền Nam lại rơi vào cảnh chát đắng, với bài toán cung vượt cầu và hạ tầng logistics đứt gãy. Sự phân hóa này phơi bày một lần nữa khoảng cách lớn giữa một nền nông nghiệp hiện đại hóa và thực trạng làm nông nhỏ lẻ, thiếu liên kết bền vững.
Nông sản tháng 7/2026, hiện ra với bức tranh chỏi nhau gay gắt. Tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ,nông sản xuất khẩu chủ lực đang có những ngày "thăng hoa".
Giá hồ tiêu thiết lập đỉnh mới tại ngưỡng 137.500 - 141.000 đồng/kg. Cà phê duy trì sự ổn định đầy lạc quan ở mức 97.800 đồng/kg.
Đây là nhóm nông sản đã định hình được chỗ đứng trong chuỗi cung ứng quốc tế. Nơi đó, dòng chảy của dữ liệu và nhu cầu thị trường thế giới dẫn dắt nhịp độ tăng trưởng.
Thế nhưng, ở chiều ngược lại, hàng loạt mặt hàng nội địa ĐBSCL đang rơi vào vòng xoáy rớt giá. Nó đặt đặt người nông dân vào tình cảnh "đứng ngồi không yên".
Giá nông sản: từ rớt đến rớt
Tại An Giang, bà Phân Thị Vân (xã Định Hòa) đang đối mặt với khoản lỗ hơn 120 triệu đồng chỉ sau một vụ khoai trên 11 công đất.
Bỏ ra chi phí đầu tư 220 triệu đồng, nhưng doanh thu thu về chưa tới một nửa. Khoai đã quá lứa, bà buộc phải bán đổ bán tháo với giá 150.000 - 200.000 đồng/tạ. So với mức giá kỳ vọng ban đầu, thì giá này chỉ bằng phân nửa.
Ông Nguyễn Văn Nhanh (xã Long Thạnh) cũng chung nỗi niềm xót xa với 15 công khoai lang, chịu thiệt hại khoảng 75 triệu đồng. Giá bán ra từ vườn ông, chỉ cầm cự ở mức 170.000 - 210.000 đồng/tạ.
So với mùa vụ năm 2025 đầy hứa hẹn, vụ mùa 2026 với nhiều hộ nông dân là một cú sốc thực sự. Bức tranh tiêu thụ nội địa còn trở nên trầm lắng hơn khi nhìn vào các mặt hàng khác.
Chanh dây, giá bán tại vườn giảm từ 12% - 20% so với mức trung bình, chỉ còn dao động 14.000 - 19.000 đồng/kg. Nguyên nhân chính là do đây là thời điểm thu hoạch rộ, sản lượng dồn dập khiến cung vượt cầu cục bộ.
Với trứng gà, giá tại trại chỉ còn khoảng 1.730 đồng/quả. Sức mua nội địa chững lại trong khi lượng tồn kho tăng cao. Việc này đã đẩy người chăn nuôi vào thế khó.
Nhãn cũng không nằm ngoài vòng lao đao. Mức giá thu mua tại vườn, thì nhãn da bò chỉ dao động từ 8.000 - 11.000 đồng/kg.
Nhãn xuồng (loại đẹp, đạt chuẩn), dao động từ 15.000 – 20.000 đồng/kg. Mức giá này đã giảm từ 25% - 35% so với cùng kỳ năm ngoái (25.000 - 30.000 đồng/kg).
Nguyên nhân là giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và chi phí nhân công trong năm 2026 vọt tăng. Con số tăng khoảng 10-15% so với năm 2025.
Rõ ràng, lợi nhuận của nông dân bị bào mòn nghiêm trọng. Nhiều hộ chỉ vừa đủ hòa vốn hoặc lỗ công chăm sóc.
Trong khi đó, tại các chợ lẻ hoặc cửa hàng trái cây tại TP.HCM, giá nhãn vẫn ở mức 25.000 - 35.000 đồng/kg.
Phơi bày đứt gãy
Sự đối lập giữa các mặt hàng xuất khẩu tỷ đô và sự bấp bênh của nông sản nội địa, không phải là chuyện ngẫu nhiên.
Khác với khoai lang hay nhãn, thì cà phê là mặt hàng có tính chất hàng hóa toàn cầu. Nhu cầu từ các thị trường quốc tế (EU, Mỹ) vẫn duy trì ổn định, giúp giá vẫn trụ được, dù nguồn cung trong nước có biến động.
Trong khi nông dân trồng cây ăn trái phải chịu áp lực từ chi phí bảo quản và vận chuyển trái cây tươi, thì cà phê nhân sau khi phơi khô có thể lưu kho được trong thời gian dài.
Điều này giúp nông dân có quyền thương lượng tốt hơn. Họ có thể chờ đợi thời điểm giá tốt hơn để bán, thay vì phải bán tháo ngay tại ruộng như nông dân trồng khoai lang.
Còn nông sản, tại những vùng nguyên liệu như xã Long Thạnh, hạ tầng giao thông nội đồng vẫn là lực cản khó vượt. Nông dân cho biết, xe tải không thể vào tận ruộng khiến chi phí trung chuyển phát sinh. Việc này vô hình biến sản phẩm nông nghiệp thành gánh nặng ngay khi vừa rời khỏi đất.
Khoai lang, chanh hay các mặt hàng nội địa vẫn đang chủ yếu bán dưới dạng nông sản tươi. Khi thiếu vắng các nhà máy chế biến bột, tinh bột hay sấy khô, nông dân buộc phải "đánh cược" với thời gian. Khi cung vượt cầu, họ không có "lá chắn" nào để lưu trữ, dẫn đến tình trạng bán tháo để cắt lỗ.
Theo số liệu từ Sở NN - MT An Giang, giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã chuyển đổi thành công hơn 41.600 ha đất lúa sang các mô hình hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, tỷ lệ diện tích được doanh nghiệp bao tiêu vẫn rất thấp. Không có quy hoạch vùng trồng mang tính chiến lược, nông dân vẫn sản xuất theo cảm tính, "trồng theo đám đông" dẫn đến khủng hoảng thừa.
Bức tranh manh mún bao giờ hạ xuống?
Trước thực trạng này, chính quyền các địa phương như xã Long Thạnh đang nỗ lực kết nối doanh nghiệp, đẩy mạnh OCOP và số hóa truy xuất nguồn gốc.
Dẫu vậy, để điệp khúc "được mùa mất giá" không còn lặp lại, vẫn phải nhắc lại những khuyến cáo chưa từng cũ. Đó là, hợp tác xã không thể mãi dừng chân ở vai trò hỗ trợ kỹ thuật. Họ cần trở thành những doanh nghiệp nông nghiệp cộng đồng.
Ở đó, người nông dân không còn đơn lẻ, mà trở thành những cổ đông trong chuỗi giá trị. Nông dân sẽ nắm quyền định đoạt sản phẩm thay vì chờ đợi thương lái.
Việc xây dựng bản đồ cung - cầu thời gian thực là điều kiện tiên quyết để nông dân nhìn thấy bức tranh toàn cảnh. Việc đó giúp họ tránh được ồ ạt xuống giống dẫn đến thừa thãi cục bộ.
Câu chuyện được mùa mất giá, chưa năm nào chấm dứt. Và rõ ràng sự lúng túng, thất bại trong điều hành lẫn tư duy thị trường từ "bán cái mình có" sang "bán cái thị trường cần thông qua chuỗi cung ứng được kiểm soát", vẫn chưa xóa được. Và như thế, bức tranh một nền nông nghiệp manh mún, vẫn mãi treo đó.
