Nông sản
Kiểm nghiệm sầu riêng: Không thể cứ chờ Trung Quốc... gật!
Chính vụ sầu riêng vào độ chín, cũng là lúc hàng nghìn container "đứng hình" tại cửa khẩu vì ách tắc kiểm nghiệm chất lượng. Chúng ta đang cầm trong tay "mỏ vàng" tỉ đô, nhưng bán được không, thì lại phải trông vào người khác. Đã đến lúc phải thoát khỏi thế bị động, ngừng chờ đợi sự "gật đầu" từ Trung Quốc.
Nghịch lý kiểm nghiệm sầu riêng: "Thủ phủ" bỏ trống, đô thị quá tải
Con số 37 cơ sở kiểm nghiệm sầu riêng được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận nghe có vẻ hoành tráng, nhưng thực tế lại là một nghịch lý trớ trêu.
Hãy nhìn vào bản đồ phân bố, là biết. Phòng thí nghiệm mọc lên dày đặc ở những nơi không hề trồng sầu riêng, trong khi thủ phủ" Tây Nguyên hay vùng nguyên liệu trọng điểm lại đứng trước cảnh "đói” cơ sở kiểm định.
Sự phân bổ hiện tại giống như một bàn cờ đặt sai nước, tạo ra nghịch lý về mặt logistics.
Đông Nam Bộ (trọng điểm là TP.HCM), đang "gánh" tới 15 cơ sở. TP.HCM hiển nhiên là trung tâm dịch vụ, nhưng việc dồn quá nhiều năng lực kiểm nghiệm vào đây, khiến xe hàng từ Tây Ninh, Bình Phước phải chạy về, đội thêm chi phí mà rủi ro hư hỏng thì không ai đền bù.
Đồng bằng sông Cửu Long có 10 cơ sở (8 tại Cần Thơ, 1 tại Đồng Tháp, 1 tại Cà Mau). Cần Thơ là trung tâm vùng, nhưng Tiền Giang, Bến Tre là những "túi" sầu riêng lớn nhất miền Tây, lại đang phải phụ thuộc vào các đơn vị trung gian, khiến chuỗi cung ứng bị kéo giãn một cách không cần thiết.
Khu vực Đồng bằng sông Hồng, có tới 8 cơ sở tập trung chủ yếu tại Hà Nội. Một con số khá "lạ" cho một mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu đi đường bộ qua các cửa khẩu phía Bắc.
Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: Chỉ có vỏn vẹn 4 cơ sở (1 tại Đà Nẵng, 1 tại Đắk Lắk, 1 tại Lâm Đồng, 1 còn lại phân tán. Đà Nẵng, sầu riêng chỉ có vùng Đại Bình - Nông Sơn là nhiều, nhưng không phải là vùng nguyên liệu lớn.
Kiểm nghiệm: Đâu phải lâu lâu mới có một lần?
Các doanh nghiệp tại đây đang phải "chạy ăn từng bữa" về khâu kiểm định, khiến hàng hóa không khác nào bị giam lỏng ngay tại vùng trồng.
Lý giải cho việc này, một ý kiến nghe rất hợp lý, là điểm đặt phải ở nơi có nguồn nhân lực có thể đáp ứng được đòi hỏi về kỹ thuật.
Nếu vậy, câu hỏi là: Vai trò điều phối của nhà nước ở đâu, khi đây không phải có chuyện lâu lâu mới có một lần, mà đây là vùng nguyên liệu quan trọng, lớn về diện tích, là nơi nông dân và doanh nghiệp làm ăn, xuất khẩu lâu dài?
Rõ ràng, đây không còn là sự phân bổ bất hợp lý, mà là một cuộc hành xác thực sự cho nông sản.
Việc phải khăn gói gửi mẫu từ những vườn trồng xa xôi về TPHCM, lên Tây Nguyên hay về Cần Thơ, không chỉ ngốn của doanh nghiệp những khoản phí logistics khổng lồ, mà quan trọng hơn, nó bào mòn chất lượng của loại trái cây vốn nhạy cảm với thời gian.
Sao cứ chờ đợi?
Chiều 8/7/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chủ trì cuộc họp về việc tăng tốc cấp mã số vùng trồng sầu riêng.
Thông điệp rất rõ ràng từ Chính phủ, là không thể để nông sản bị "giam cầm" bởi sự chậm trễ hành chính. Một lộ trình chạy đua với thời gian đã được định hình: nghị quyết đơn giản hóa thủ tục phải xong trước 15/7. Nghị định 38/2026/NĐ-CP phải được "phẫu thuật" toàn diện trong tháng 9, và hàng loạt tổ công tác đặc biệt sẽ xuống tận hiện trường để gỡ vướng trong 30 ngày tới.
Nhưng hãy nhìn thẳng vào sự thật: những mệnh lệnh này dù sát sao đến đâu, thì cũng chỉ là liều thuốc giảm đau cho một hệ thống đã quá tải.
Để thực sự thoát khỏi vòng lặp phụ thuộc, chúng ta cần một cú bẻ lái tư duy triệt để, chứ không phải là những văn bản hành chính đơn thuần.
Không thể chờ đợi GACC công nhận từng cơ sở nhỏ lẻ, chúng ra hãy liên kết các phòng thí nghiệm địa phương vào hệ thống của các "ông lớn" đã được công nhận. Biến các phòng Lab tại vùng trồng (như ở Buôn Ma Thuột hay Tiền Giang), thành "cánh tay nối dài" với giá trị pháp lý tương đương.
Kiểm soát ngay tại vườn, đó mới là cách để biến áp lực thời gian thành lợi thế cạnh tranh.
Câu hỏi nhiều người thắc mắc: Tại sao cứ phải kiểm tra 100% khi chúng ta đã có mã số vùng trồng minh bạch? Việt Nam cần đàm phán quyết liệt để chuyển sang cơ chế quản lý rủi ro, tức là kiểm tra xác suất dựa trên lịch sử tuân thủ.
Khi đất, nước, phân bón đều đã được số hóa và minh bạch, đó chính là tấm vé thông hành uy tín nhất thay cho mọi loại giấy tờ thủ tục.
Cuối cùng, là câu chuyện “thông mạch”. Đừng để doanh nghiệp phải mò mẫm tìm nơi kiểm nghiệm. Một hệ thống điều phối thông minh, minh bạch về công suất của 37 phòng Lab trên cả nước sẽ chấm dứt cảnh nơi quá tải, nơi bỏ không.
Sự minh bạch thông tin chính là liều thuốc giải cho mọi sự hỗn loạn.
Đã đến lúc biến mỗi vùng trồng thành một phòng Lab uy tín, tự khẳng định chất lượng bằng dữ liệu thay vì chờ đợi sự cho phép. Sầu riêng Việt Nam chỉ có thể vươn tầm khi chúng ta làm chủ cuộc chơi bằng sự chuyên nghiệp, chứ không phải bằng sự chờ đợi.